[{{mminutes}}:{{sseconds}}] X
Пользователь приглашает вас присоединиться к открытой игре игре с друзьями .
Обычный грузинский
(5)       Используют 10 человек

Комментарии

Мультилингва 7 августа 2018
Словарь включён в программу мероприятия [18.07.18 - 07.09.18] Мультилингва МЕГА 2.
Написать тут
Описание:
Тексты длиной 300-330 символов.
Автор:
I_rena
Создан:
6 января 2016 в 16:02 (текущая версия от 15 июля 2017 в 16:22)
Публичный:
Нет
Тип словаря:
Тексты
Цельные тексты, разделяемые пустой строкой (единственный текст на словарь также допускается).
Информация:
В словарь вошли отрывки из:
Жюль Верн "Дети капитана Гранта",
Жюль Верн "Пятнадцатилетний капитан",
Жюль Верн "Таинственный остров",
Жюль Верн "20 000 лье под водой",
Жюль Верн "Путешествие к центру Земли",
Агата Кристи "Сборник рассказов",
Антуан де Сент-Экзюпери "Маленький принц",
Сборник сказок.
Содержание:
1 ასე მარტოდმარტო ვცხოვრობდი და არავისთან შემეძლო გულითადი საუბარი, ვიდრე ერთხელ, ამ ექვსიოდე წლის წინათ, საჰარის უდაბნოში არ მომიხდა იძულებით დაშვება. ჩემი თვითმფრინავის ძრავას რაღად დაუზიანდა და, ვინაიდან არც მექანიკოსი მახლდა და არც მგზავრი მყავდა, გადავწყვიტე, თავად მეცადა დაზიანებული ნაწილის შეკეთება.
2 ამაზე იყო ახლა დამოკიდებული ჩემი სიკვდილ-სიცოცხლე. სასმელი წყლის მარაგი დიდი-დიდი ერთი კვირა თუ მეყოფოდა. ღამით სილაზე დავიძინე დასახლებული ადგილიდან მრავალი ათასი მილით დაშორებულ უდაბნოში. გემის დაღუპვის შემდეგ შუაგულ ოკეანეში ტივზე შერჩენილი მეზღვაურიც კი არ იქნებოდა ჩემსავით მოწყვეტილი მთელ ქვეყანას.
3 და თუმცა ადამიანებისგან მრავალი ათასი მილით დაშორებულს და სიკვდილის საფრთხეში მყოფს ასეთი საქციელი ძალიან სულელურად მეჩვენებოდა, მაინც ამოვიღე ჯიბიდან ქაღალდის ფურცელი და ავტოკალამი. მაგრამ უცებ მომაგონდა, რომ მე გეოგრაფიაში, ისტორიაში, არითმეტიკასა და მართლწერაში უფრო ვიყავი გაწაფული და, ცოტა არ იყოს, მკვახედ ვუთხარი, ხატვა არ ვიცი-მეთქი.
4 მაგრამ ბუჭუნამ მომიგო: - ამას მნიშვნელობა არა აქვს. დამიხატე ბატკანი. ვინაიდან ბატკანი არასოდეს დამეხატა, დავხატე ის, რაც შემეძლო - ეს იყო მახრჩობელა გველი გარედან, და სახტად დავრჩი, როცა ბიჭუნამ წამოიძახა: - არა! არა! არ მინდა სპილო, რომელიც მახრჩობელა გველს გადაუყლაპავს. მახრჩობელა გველი ძალიან საშიშია, სპილო კი - ძალიან დიდი.
5 - ეს ძალიან ბებერია. მე ბატკანი მინდა, რომ დიდხანს იცოცხლოს. უკვე ამევსო მოთმინების ფიალა... ჩემი საქმე მაწუხებდა, ძრავის დაშლას ვეშურებოდი, და კალმის რამდენიმე მოსმით ეს დავუხატე. თანაც დავძინე: - აი ყუთი. ბატკანი, რომელსაც შენ მთხოვდი, შიგ არის და ძალიან გავოცდი, როცა დავინახე, როგორ გაუბრწყინდა სახე ჩემს პატარა მსაჯულს.
6 - სწორედ ის არის, მე რომ მინდოდა! როგორ ფიქრობ, ბევრი ბალახი დასჭირდება? - რატომ მეკითხები? - იმიტომ, რომ იქ ჩემთან, ყველაფერი ძალიან პატარაა. - მისი სამყოფი მაინც იქნება. მე შენ ძალიან პატარა ბატკანი გაჩუქე... იგი ისევ დააცქერდა ნახატს: - არც ისე პატარაა... შეხედე! უკვე ჩასძინებია... ასე გავიცანი პატარა უფლისწული.
7 არ მიყვარს, როცა გასაჭირში მყოფს აგდებულად მექცევიან. შემდეგ კი დასძინა: - მაშ შენც ციდან მოხვედი! რომელია შენი პლანეტა? ამ სიტყვებმა უეცრად მოფინა ნათელი მისი აქ მოსვლის საიდუმლოს და საჩქაროთ შევეკითხე: - შენ სხვა პლანეტიდან ხარ? პატარა უფლისწულმა პასუხი არ გამცა, თავი წყნარად გაიქნია და მზერა ჩემს თვითმფრინავს მიაპყრო.
8 ამ ასტეროიდის ამბავი ასე დაწვრილებით იმიტომ მოგიყევით და მისი ნომერიც იმიტომ აღვნიშნე, რომ დიდებს გაეგოთ ჩემი ნათქვამი. მათ ხომ ძალიან უყვართ ციფრები. თუ თქვენ მათ რომელიმე ახალ მეგობარზე უამბობთ რამეს, ისინი არასოდეს გკითხავენ იმას, რაც მთავარია. არასოდეს გკითხავენ როგორი ხმა აქვს შენს მეგობარს, რა თამაში უყვარს, ან პეპლების კოლექციას თუ აგროვებს.
9 უკვე ექვსმა წელმა განვლო მას შემდეგ, რაც პატარა უფლისწულმა მიმატოვა და თან წაიყვანა თავისი ბატკანი. და თუ ახლა ვცდილობ დაგიხატოთ იგი, მხოლოდ იმიტომ, რომ არ დამავიწყდეს. მეგობრის დავიწყება ძალიან ცუდია. ყველას არა ჰყავს მეგობარი და თუ მე იგი დავივიწყე, მაშინ იმ დიდებს დავემგვანები, რომლებსაც ციფრების გარდა აღარაფერი აინტერესებთ.
10 ჩემს ასაკში არც ისე ადვილია ხელახლა მოჰკიდო კაცმა ხატვას ხელი, მით უმეტეს, თუ მთელი ცხოვრების მანძილზე მახრჩობელა გველის გარდა არაფერი დაგიხატავს და ისიც მაშინ, როცა ექვსი წლისა იყავი. ცხადია, რაც შემიძლია ვეცდები კარგად გადმოგცეთ მისი სახე. მაგრამ დარწმუნებული არა ვარ, რომ შევძლებ. ზოგ ნახატს არა უშავს, ზოგი კი სრულებით არა ჰგავს.
11 შესაძლოა ცოტათი დიდებს ვგავარ. ალბათ დავბერდი. ყოველდღიურად რაღაც ახალს ვიგებდი უფლისწულის პლანეტაზე, იმაზე, თუ როგორ დატოვა მან იგი, ანდა, როგორ იმოგზაურა. ნაწყვეტ-ნაწყვეტ მიყვებოდა პატარა უფლისწული თავის ამბებს, როცა შემთხვევით სიტყვა მოიტანდა. ასე შევიტყვე მესამე დღეს ბაობაბების მიერ გამოწვეული უბედურების ამბავი.
12 და ამასაც ბატკანს უნდა ვუმადლოდე. უეცრად, თითქოს რაღაცამ დააეჭვაო, პატარა უფლისწული შემეკითხა: - ხომ მართალია, რომ ბატკანი პატარა ბუჩქებს ჭამს? - სრული სიმართლეა. - როგორ მიხარია! ვერ მივხვდი, რატომ უნდა ყოფილიყო ასე მნიშვნელოვანი ის, რომ ბატკანი ბუჩქებს ჭამს. მაგრამ პატარა უფლისწულმა დასძინა: - რაკი ეგრეა, ბაობაბსაც რომ შეჭამს?
13 მე ავუხსენი, რომ ბაობაბი ბუჩქი კი არა, ტაძრის ოდენა ხეა და, სპილოების მთელი ჯოგიც რომ დაასიო, ვერაფერს დააკლებს-მეთქი. სპილოების ხსენებაზე პატარა უფლისწულს გაეცინა: - ოღონდ სპილოები ერთმანეთის ზურგზე უნდა შეგვესვა... შემდეგ კი დინჯად განმიმარტა: - სანამ ბაობაბი ასეთი დიდი გახდებოდეს, იგი ჯერ სულ პატარაა.
14 ალბათ, ასეთი სახელწოდება მარჯვედ სროლისათვის მიიღო. გლენარვანი უფორ იმით იყო ნასიამოვნები, რომ პატაგონიელი ხელობით სწორედ პამპის გამყოლი აღმოჩნდა. ამიტომ ეს შეხვედრა მგზავრებმა საბედისწეროდ ჩათვალეს და ეჭვი აღარავის ეპარებოდა, რომ კაპიტან გრანტს უეჭველად მიაგნებდნენ. პატაგიონიელის თანხლებით ყველანი რობერტს დაუბრუნდნენ.
15 რობერტმა ხელი გაუწოდა პატაგონიელს. მან უსიტყვოდ გადაუსვა ბავშვს თავზე ხელი. დაათვალიერა, ხელი შეახო მის დაჟეჟილ ადგილებს. მერე გაიღიმა და მდინარისაკენ დაეშვა. იქ რამდენიმე კონა გარეული ნიახური მოკრიფა და ბიჭს მთელი ტანით დაუზილა. გასაოცარი ხელოვნებით უზელდა ტანს. რობერტს აშკარად დაეტყო ჯანზე მოსვლა.
16 ახლა უკვე ყველას იმედი მიეცა, რომ რობერტს რამდენიმე საათი მოსვენება სავსებით გამოაჯანსაღებდა. ამიტომ მთელი ის დღე და მეორეც იქ გაატარეს. ახლა მათ ორი საკითხი ჰქონდათ გადასაწყვეტი. პირველი - სურსათ-სანოვაგის, მეორე კი გამგზავრების საშუალების პოვნა... არც ერთი და არც მეორე აღარ გააჩნდათ, მაგრამ ბედად უკვე ტალკავი ახლდათ.
17 ეს ანდიელ-პერუელი მოსახლეობა არაუკანელების, პუელჩელებისა და აუკასელების შორეულ მოდგმას წარმოადგენდა. ზეთისხილისფერი კანისანი, საშუალო ტანადობისა, მკვირვად ჩასხმულნი, დაბალი შუბლით, მრგვალი სახისანი, თხელი ტუჩებით, გამოვარდნილი ყბებით, ცივი და პირქუში გამოხედვით, დედაკაცური იერით, ინდიელები საერთოდ ნაკლებსაინტერესონი იყვნენ.
18 გლენარვანს მხოლოდ მათი ცხვრები, ცხენები და ხარები აინტერესებდა - ის, რაც მას ესაჭიროებოდა. ტალკავმა შუაკაცობა იკისრა. მოლაპარაკება დიდხანს არ გაგრძელებულა, შვიდი არგენტინული ბაჩა ცხენი თავის შეკაზმულობით, ორმოცი კილოგრამი გამხმარი ხორცი, რამდენიმე საწყაო ბრინჯი და წყლის საზიდავი ტყავის თულუხები ოც უნცია ოქროდ დაუფასეს.
19 ახლა, კი ჩვენი გეოგრაფი უწიგნოდ სწავლობდა ესპანურ ენას. წამდაუწუმ წარმოთქავმდა ესპანურ სიტყევბს, ისე რომ ძალას ატანდა ხან ხორხს, ხან - ენას და ხანაც - ყბებს. - თუ გამოთქმა ვერ შევითვისე, - ეუბნებოდა მაიორს, - ნუ გამკიცხავთ, მაგრამ რა მაფიქრებინებდა, რომ ერთ მშვენიერ დღეს პატაგონიელისაგან ვისწავლიდი ესპანურს.
20 ცხენს თაუქა ერქვა, რაც პატაგონიურად ფრინველს ნიშნავდა. ეს სახელწოდება მისთვის ზედგამოჭრილი იყო. როდესაც ტალკავი უნაგირს მოახტა, თაუქა ყალყზე შედგა. მშვენიერი სანახავი იყო ეს სამაგალითო მხედარი ამ უცხო მერანზე. ერთმეორეს ამშვენებდნენ. ტალკავს უნაგირზე ჰქონდა მიკრული ორი იარაღი, რომლებსაც ჩვეულბრივ არგენტინის ვაკეზე ხმარობენ.
21 ბოლასი ერთიმეორეზე თასმით გადაბმული სამი ბირთვისაგან შედგებოდა, თასმის გრძელი წვერი უნაგირის კეხზე იყო დამაგრებული. ბოლასს ასიოდე ნაბიჯზე ესვრიან ხოლმე გაქცეულ ნადირს ან მოპირდაპირეს ისეთი სიმარჯვით, რომ მსხვერპლს ფეხები შიგ გაეხლრთება და მიწაზე დაეცემა. ინდიელის ხელში ბოლასი საშინელი იარაღია, გასაოცარი ოსტატობითაც ხმარობს.
22 ამ ორი იარაღის გარდა, ტალკავს მხარზე ჰქონდა გადაკიდებული გრძელი კარაბინი. ეს იყო მთელი მისი საჭურველი. ტალკავმა ვერც კი შეამჩნია, როგორი აღატაცება გამოიწვია მოგზაურებში მოხდენილობითა და ბუნებრივი კენარობით. ერთაშად მოსხლიტა თავისი ქურანი და მგზავრებიც ჭენებით უკან გაიყოლა. ხან ჭენებით მიუძღოდა, ხან - ნელა.
23 პამპის ველი იმ ადგილას იწყება, სადაც კორდილიერების ფერდეობები წყდება. ველი სამ ნაწილად იყოფა. პირველი ნაწილი ანდის მთის ძირიდან იწყება და ოთხასი კილომეტრის მანძილზე ტანდაბალი ხეებითა და ბუჩქებით არი დაფარული. მას მეორე ნაწილი მოჰყვება, გადაჭიმულია შვიდასი კილომეტრის სიგრძეზე და მშვენიერი, ხშირი ბალახით არის დაფარული.
24 დაბინავდნენ. მდინარე წითელი ფრიალოების კალაპოტში ჩაჭედილიყო და მღვრიე ზვირთებს მოაქანებდა. ზოგიერთი გეოგრაფის გადმოცემით ამ მდინარეს რამიდი ჰქვია, ხოლო ზოგისა - კომოე. სათავეს ტბებიდან იღებს. ეს ადგილი მხოლოდ ინდიელებმა იციან თურმე. ის ღამე და მეორე დღეც მშვიდობიანად გაატარეს. გზა კარგი სავალი იყო და სწრაფად მიიწევდნენ წინ.
25 ტალაკვი მართალი გამოდგა. პამპერო საშინელი ძალით უბერავდა მთელ ღამეს და მოგზაურები ძალიან შეაწუხა, თავს მხოლოდ წამოსასხმებით იფარავდნენ. ცხენები ჯგუფად დააწვინეს და მოგზაურებიც გვერდით მიუწვნენ. გლენარვანი საგონებელს მიეცა, ეშინოდა, ამ გრგიგალს არ შეეფერხებინა მგზავრობა, მაგრამ პაგანელმა ბარომეტრს დახედა და დამშვიდდა.
26 ამ მანძილის გავლას სამ დღეს მოუნდებოდნენ. გლენარვანი გზადაგზა გაფაციცებით ელოდა ინდიელების შეხვედრას, რომ გამოეკითხა კაპიტან გრანტის ამბავი. იმედი ჰქონდა, პაგანელი, პატაგონიელის თარჯიმნობით, ინდიელებს გააგებინებდა საქმის ვითარებას, მით უმეტეს, რომ ფრანგი მეცნიერი ახლა საკმაოდ თავისუფლად ელაპარაკებოდა ტალკავს ესპანურად.
27 ტალკავი ხედავდა, რომ პამპაზე მათი სავალი გეზი არ ემთხვეოდა არგენტინის არც ერთი ქალაქის ან სოფლისაკენ მიმავალ გზას. ყოველ დილით პირდაპირ აღმოსავლეთისაკენ იზამდნენ პირს და მზის გადახრისას მის მოპირდაპირე მხარეზე მოექცეოდნენ. ტალკავი განცვიფრებას ვერ მალავდა, რადგან გამყოლი თვითონ იყო და მგზავრების ჭკუაზე კი დადიოდა.
28 ამის გამო კუნძულებზე უფრო თანაბარი ჰავაა, ვიდრე კონტინენტის შუა ნაწილში. ამითვე უნდა აიხსნას ის მოვლენაც, რომ პამპის აღმოსავლეთ ნაწილში ჰავა ისე თანაბარი არ არის, როგორც დასავლეთ ნაწილში, ატლანტის ოკეანის ახლოს. აქ დიდი ნახტომებია ხოლმე სიცხესა და სიცივეს შორის, ხან სასტიკი ყინვაა, ხან მცხუნვარება.
29 აქა-იქ მოჩანდა მწვანედ ჩამუქებული ეკლიანი ჯაგები, რომლებიც ამ ხრიოკ ნიადაგზე ძვირფასი რამ იყო. ამ ვაკის ნოყიერ მიდამოს თიხნარ ნიადაგში დარჩენილი ტენი ასაზრდოებს. აქამდე შიგადაშიგ ხვდებოდათ ხშირი ბალახით დაფარული ნოყიერი იალაღები. აქ კი, გატრუსული და ფესვიანად ამოგლეჯილი ბალახის ქვეშ, ხრიოკი და მწირი ნიადაგი მოჩანდა.
30 გარშემო გავარვარებულ კირიან ნიადაგს უხვად ეფრქვევოიდა ცეცხლოვანი მზის მწველი სხივები. არც ვილსონს გაუმართლა იმედმა. მთელი დღის განმავლობაში წყალს ვერსად მოჰკრეს თვალი და წყურვილი კლავდათ. მდინრე ან ხევი კი არა, ნაკადულის თუ უმნიშვნელო ნაკადის კალაპოტის ნასახიც კი არსად ემჩნეოდა. ინდიელების მიერ ამოჭრილი ჭები კი სულ დამშრალიყო.
31 ამის გამო წყლის მარაგს ზოგავდნენ და მხოლოდ პირს გაისველებდნენ ხოლმე, თორემ წყლის მარაგი არ გასწვდებოდათ. იმ დღეს ორმოცდაათი კილომეტრიც გაიარეს და საღამო ხანს დაიბანაკეს. იმედი ჰქონდათ, გამოვიძინებთ და ძალ-ღონეს მოვიკრებთო, მაგრამ მოსკიტები და კალიები მთელ მიდამოს ნისლივით მოსდებოდნენ და მოსვენებას არ აძლევდნენ.
32 ბოლოს ყველამ გარკვევით დაინახა მათკენ მომავალი ცხენოსნები. ათიოდე კაცი იყო, რამა პატაგონიელს გული გაუკეთა. ინდიელები ასიოდე ნაბიჯით მიუახლოვდნენ და მათი გარჩევა ადვილი გახდა. მაღალი და გამოზნექილი შუბლი, ახოვანი ტანადობა და მუქი მომწვანო კანი მოწმობდა, რომ თავიანთი მოდგმის საუკეთესო ტიპებს წარმოადგენდნენ.
33 ეს მოვლენა გარეშე მიზეზებმა გამოიწვია, როგორც სამართლიანად აღნიშნა გლენარვანმა. წინ მიმავალმა ტალკავმა საღამოს რვა საათზე აცნობა მათ, სანატრელი ტბის გარშემო ამართულ ბორცვებს ვუახლოვდებითო. თხუთმეტიოდე წუთის შემდეგ პატარა ქარავანი ხალისიანად დაეშვა სალინასის ტბისაკენ, მაგრამ ელდა ეცათ - სალინასის ტბა ერთიანად დამშრალიყო.
34 პაგანელს ესიზმრებოდა მჩქეფარე ნაკადები, ჩანჩქერები, მდინარეები, წყლით სავსე დოქებიც კი. ერთი სიტყვით, ყველაფერი, რაშიც კი შეიძლება სასმელი წყალი მოთავსდეს. ეს იყო ნამდვილი კოშმარი. მეორე დღეს, დილის ექვს საათზე, შეკაზმეს ტალკავის, გლენარვანისა და რობერტის ცხენები. თულუხში დარჩენილი წყალი მათ დაალევინეს.
35 ამიტომ სერა-ვენტანის ფერდობები მდიდარი უნდა ყოფილიყო მდინარეებითა და წყაროებით. მართლაც ასე იყო: უდიდესი გვალვების დროსაც კი აქ მდინარეები არ შრება, მაგრამ იქამდე მისასვლელად ორასი კილომეტრის გავლა იყო საჭირო, ამიტომ ტალკავი გონივრულად მოიქცა, წყლის საძებრად ჯერ გუამინის მიაშურა, მაგრამ ამით აღებულ გეზს გადაუხვია.
36 ორივე დაეწია ინდიელს და სამივემ ჭენებით განაგრძო გზა, მაგრამ მალე შეიტყვეს, რომ ცხენებს, თაუქას გარდა, ჭენების თავი აღარ ჰქონდათ. შუადღისას ერთი საათით შეასვენეს ცხენები, მაგრამ ისე არაქათგამოლეულები იყვნენ, რომ პირი არ დააკარეს იონჯის ჯიშის მცენარეს, ალფაფარას, რომელიც მზისაგან უმოწყალოდ გამხმარი და გაშავებული იყო.
37 ალბათ, ცხენმაც გაუგო პატრონს, ბოლოს და ბოლოს მოთვინიერდა და ნაბიჯით იწყო სიარული. თუ თაუქამ იგრძნო ტალკავსი სურვილი, სამაგიეროდ, ტალკავიც მიუხდა ცხენს გულისთქმას. გონიერი ცხოველი ალღოთი გრძნობდა წყლის სიახლოვეს, ხშირად ყნოსავდა ჰაერს და ენასაც კი აწკლაპუნებდა, თითქოს უკვე სვამდა სანატრელ სასმელს. პატაგონიელი მართალი გამოდგა.
38 მალე თვალი შეასწერეს გუანაკოს ჯოგს. ეს სწორედ ის ცხოველები იყვნენ, რომელნიც ისე მოურიდებლად მოექცნენ მათ კორდილიერების მწვერვალზე. ჯოგში ასამდე გუანაკო მაინც იქნებოდა, მაგრამ მოანდირეები სიახლოვესაც არ მიიკარეს და ელვის სისწრაფით გაუჩინარდნენ. ბოლოს ისევ წვრილმანებზე იკადრეს ნადირობა და თორმეტიოდე ტყის ქათამი მოკლეს.
39 მესრის შიგნით სრული სიწყნარე გამეფებულიყო, მიმქრალი ცეცხლი უკანასკნელ შუქს ჰფენდა სიბნელით მოცულ, მყუდროებაში ჩაძირულ მიდამოს. საღამოს ათი საათი იქნებოდა, როდესაც ინდიელმა მოულოდნელად გამოიღვიძა, თვალები მიაპყრო წყვდიადს, გულისყური ველისაკენ წარმართა და სმენად გადაიქცა, თითქოს რაღაც უცნობი ხმაურის გარკვევას ცდილობსო.
40 დინჯ და უშფოთველ სახეზე უცებ ძლიერი მოუსვენრობა გამოეხატა. ნეტავ რა იყო, რა მოხდა? მოხეტიალე ცხენოსანი ინდიელების მოახლოება იგრძნო თუ ვეფხვის, იაგუარის ან რომელიმე სხვა მხეცის სიახლოვე? ეს უკანასკნელი მოსაზრება უფრო შესაძლებლად მიიჩნია, მით უმეტეს, რომ მდინარის პირას შამბნარში უამრავი ნადირი ეგულებოდა.
41 მოუმატა. რას გააწყობენ ამ გამხმარი იონჯის ბალახით, რომელიც ქვეშ უგიათ? ერთ აპრიალებაზე ჩანელდება და ხანგრძლივად ვერ შეაჩერებს მხეცებს. წამოჯდა, იდაყვებით მუხლებს დაებჯინა, თავით ხელებზე დაეყრდნო და ღამის წყვდიადს მიაშტერდა იმ ადამიანის მზერით, რომელიც მოულოდნელმა განგაშმა გამოაღვიძა. ერთი საათი მაინც გავიდა ასეთ ყოფაში.
42 მაშინვე მიხვდა, როგორ მოწინააღმდეგესთან ექნებოდა საქმე, კარაბინს დასტაცა ხელი, საჩქაროდ დატენა, მესრის ბოძს აეტუზა და ისე გასცქეროდა მიდამოს. ამ მოლოდინში უცებ შამბნარში უცნაური ყმუილი და ყეფა გაისმა. ინდიელმა ისროლა. საპასუხოდ გაისმა ასობით მხეცის ღმუილი. გლენარვანი და რობერტი დაფეთებულები წამოცვივდნენ.
43 გამხმარი კაჭაჭი ახრჩოლდა, ერთბაშად აპრიალდა და მიდამო გაანათა. გლენარვანმა ახლა კი აშკარად დაინახა, რა ურიცხვ მტერთან ჰქონდათ საქმე. ცეცხლის შუქმა გააღიზინა აგუარების ხროვა, აგიზგიზებულ კოცონს მისცვივდნენ, მაგრამ თითები რომ დაეწვათ, უკან გაბრუნება იკადრეს. თოფებს კანტიკუნტად ისროდნენ შემოტევის შესაჩერებლად.
44 ამასთან, კოცონიც აფრთხობდა აგუარებს, მაგრამ რას გააწყობდა მაშინ, როდესაც სასწროლი მასალაც გამოელეოდათ და იონჯაც? გლენარვანმა რობერტს გადახედა და გული შეეკუმშა. მას უკვე დავიწყებოდა თავისი თავი და მხოლოდ ამ პატარა გულადი ბავშვის ბედი აწუხებდა. აგუარების მოლოდინში გაფითრებული, თოფმომარჯვებული რობერტი ყოჩაღად იდგა სადარაჯოზე.
45 - მართალია, მაგრამ რატომ გინდა, რომ შენმა ბატკანმა პატარა ბაობაბები შეჭამოს? - როგორ თუ რატომ! - ისე მომიგო მან, თითქოს ეს ამბავი თავისთავად ცხადი ყოფილიყოს. მე კი თავისმტვრევა დამჭირდა ამ პრობლემის გადასაწყვეტად. და მართლაც, როგორც შევიტყვე, პატარა უფლისწულის პლანეტაზე, ისევე როგორც ყველა დანარჩენ პლენეტაზე, კარგი მცენარეებიც ხარობს და ცუდიც.
46 და აი - პატარა თესლი თვალებს მოიფშვნეტს, გაიზმორებს და გაუბედავად აღმართავს მზისკენ მშვენიერ, უწყინარ, პატარა ყლორტს. თუ ეს ბოლოკის ან ვარდის ყლორტია, დე იხაროს, სადაც მოესურვება. მაგრამ თუ იგი ცუდი მცენარეა. მაშინვე უნდა ამოიძირკვოს. პატარა უფლისწული პლანეტაზე თურმე ბაობაბების საშინელი თესლი გაჩენილა.
47 ბაობაბი კი ისეთი მცენარეა, რომ დროზე თუ არ მიხედე, მერე ვეღარ მოიცილებ. მთელ პლანეტას მოედება, ღრმად გაიდგამს ფესვებს და თუ პლანეტა ძალიან პატარაა, ბაობაბი კი ბევრი, მათ შეუძლიათ ნაფლეთებად აქციონ იგი! - მთავარია დისციპლინა, - მითხრა პატარა უფლისწულმა, - როგორც კი დილით ხელ-პირს დაიბან, გულმოდგინედ უნდა შეუდგე შენი პლანეტის დასუფთავებას.
48 როგორც კი შეამჩნევ ბაობაბის ახლადამოწვერილ ყლორტებს და მიხვდები, რომ ეს ბაობაბია და არა ვარდის ბუჩქი, რომელსაც იგი თავდაპირველად ძალიან ჰგავს, ხელადვე უნდა ამოძირკვო. ეს ძალიან მოსაბეზრებელი საქმეა, მაგრამ ძალიან ადვილიც. ერთხელ პატარა უფლისწულმა მირჩია კარგად დამეხატა ბაობაბი, რომ ჩვენი ქვეყნის ბავშვებს უკეთ გაეგოთ ყველაფერი.
49 იქნებ მკითხოთ, რატომ არ არის ამ წიგნში სხვა ისეთი დიდი ნახატი, როგორიც ამ ბაობაბების სურათია. პასუხი მარტივია: ვეცადე, მაგრამ ვერ შევძელი. ხოლო როცა ბაობაბებს ვხატავდი, შეგნებული მქონდა, რომ ამ სურათის დახატვა აუცილებელი იყო და ეს შეგნება მაძლევდა ძალას. ო, პატარა უფლისწულო. მე თანდათან შევიტყვე შენი სევდიანი ცხოვრების ამბავი.
50 იგი მართლაც ძალიან იყო აღშფოთებული. თავი გაიქნია და ქარმა ოქროსფერი კულულები აუშალა. - მე ერთი პლანეტა მეგულება, სადაც წითური კაცი ცხოვრობს. მას არასოდეს უყნოსია ყვავილის სურნელება, არასოდეს შეუხედავს ვარსკვლავებისათვის, არასოდეს ყვარებია ვინმე და რიცხვების შეკრება-გამოკლების მეტი არაფერი გაუკეთებია.
51 ნუთუ სერიოზული საქმე არ არის იმის გაგება, რატომ შრომობენ ყვავილები ეკლების გამოსასხმელად, რომლებიც მათ არაფრად არგიათ. ნუთუ არაფერია ის, რომ ბატკნები და ყვავილები ერთმანეთს მტრობენ? განა ეს უფრო მნიშვნელოვანი და უფრო სერიოზული არ არის, ვიდრე იმ ჩასუქებული წითელი ვაჟბატონის არითმეტიკა?
52 მალე შემთხვევა მომეცა უფრო ახლოს გამეცნო ეს ყვავილი. პატარა უფლისწულის პლანეტაზე ყოველთვის ხარობდნენ უბრალო ყვავილები, რომლებსაც ფურცლები მხოლოდ ერთ წყებად ჰქონდათ, ძალიან მცირე ადგილი ეკავათ და არავის აწუხებდნენ თავიანთი არსებობით. დილით ისინი მორცხვად გამოიხედავდნენ ბალახებიდან და იმავე საღამოს ქრებოდნენ.
53 ერთ დილას კი თესლიდან, რომელიც არავინ იცის, საიდან გაჩნდა პატარა უფლისწულის პლანეტაზე, მოულოდნელად ახალი ყლორტი ამოიზარდა. პატარა უფლისწული ყურადღებით დააცქერდა ახალ მორჩს, რომელიც მისი პლანეტის არცერთი სხვა მცენარის ღეროს არ ჰგავდა. ხომ შეიძლებოდა, რომ იგი ბაობაბის ახალი ჯიში ყოფილიყო? მაგრამ ბუჩქმა მალე შეწყვიტა ზრდა და კოკორი გამოიღო.
54 ყვავილს კი ჯერ არ დაემთავრებია მორთვა-მოკაზმვა თავის მწვანე სანთიობოში. იგი გულდასმით ირჩევდა ფერებს და ნელ-ნელა იმოსებოდა საგანგებოდ შერჩეული ნაირ-ნაირი ფურცლებით. მას არ სურდა ულაზათოდ მოსულიყო ამქვეყნად, როგორც ეს მინდვრის ყაყაჩოებს სჩვევიათ ხოლმე. სურდა ყველასათვის მოეჭრა თვალი თავისი სინატიფით.
55 პატარა უფლისწული ძალიან შეცბუნდა, მერე სარწყული მოიტანა და ყვავილი წყლით მორწყო. მალე ყვავილმა თავისი ცუდმედიდობით და ჭირვეულობით მთლად გააწამა საბრალო უფლისწული. ერთხელ, თავის ოთხად ოთხ ეკალზე რომ ლაპარაკობდა, უფლისწულს უთხრა: - მობრძანდნენ ერთი ის ვეფხვები, ბრჭყალებს რომ უქებენ.
56 აქ, თქვენთან ძალიან ცივა. ძალიან მოუწყობელია აქაურობა. იქ, საიდანაც მე მოვედი... და უცებ ხმა გაკმინდა. იგი ხომ პატარა თესლის სახით მოვიდა ამ პლანეტაზე და არ შეეძლო რამე სცოდნოდა სხვა ქვეყნებზე. ასეთი მტკნარი სიცრუე რომ წამოსცდა, დარცხვენილმა ორჯერ ჩაახველა, რომ პატარა უფლისწულისთვის მისი დანაშაული ეგრძნობინებინა.
57 თუმცა პატარა უფლისწული თავს ევლებოდა თავის სატრფოს, მაგრამ მალე შეერყა მისდამი რწმენა. იგი გულდასმით უსმენდა მის უმართებულო სიტყვებს და ძალიან უბედურად თვლიდა თავს. – არ უნდა დამეგდო მისთვის ყური, - გამანდო ერთხელ, - არასოდეს არ უნდა მოუსმინო ყვავილებს. მარტო მათი ქცერით და სურნელებით უნდა დატკბე.
58 ვულკანის ამოფრქვევა ხომ გაუწმენდავი ღუმელის მილში გაჩენილ ხანძარსა ჰგავს. დედამიწის მკვიდრნი, ძალიან პატარები ვართ და ძალგვიძს ამოვწმინდოთ ჩვენი ვულკანები. ამიტომაა, რომ მათ ამდენი უსიამოვნება მოაქვთ ჩვენთვის. მართალია, გამგზავრების წინ ძალიან დანაღვლიანებული იყო, მაგრამ მაინც ამოძირკვა ახლადამოწვერილი ბაობაბის ფესვები.
59 მას ეგონა, რომ აღარასოდეს დაბრუნდებოდა და ეს ჩვეულებრივი სამუშაო განსაკუთრებულ სიამოვნებას გვრიდა იმ დილით. როდესაც უკანასკნელად მორწყო ყვავილი და სარქველი უნდა დაეხურა, თვალები ცრემლით აევსო. - მშვიდობით, - უთხრა ყვავილს. მაგრამ ყვავილმა ხმა არ გასცა. - მშვიდობით, - გაუმეორა პატარა უფლისწულმა.
60 ყვავილმა დაახველა. მაგრამ ეს გაციების ბრალი არ იყო. - სულელი ვიყავი, - თქვა ყვავილმა ბოლოს, - მომიტევე და ეცადე ბედნიერება ჰპოვო. პატარა უფლისწული გააოცა იმან, რომ ყვავილს საყვედური არ უთქვამს. იგი ადგილზე გაქვავდა, შეცბუნებული და დაბნეული. ვერ გაეგო ამ უჩვეულო სინაზის მიზეზი. - დიახ, მიყვარხარ, - განაგრძო ყვავილმა - ჩემი ბრალია, რომ ეს არ იცოდი.
61 თუმცა ახლა ამას მნიშვნელობა არა აქვს. შენც ჩემსავით სულელი იყავი. გისურვებ ბედნიერებას... ეს მინის სარქველი კი გადააგდე, ახლა იგი აღარ მჭირდება. - კი მაგრამ, ქარი... - მე ისე გაციებული ვარ... ღამის სიგრილე მარგებს კიდეც. მე ხომ ყვავილი ვარ. მაგრამ ნადირებმა რომ... - თუ პეპლების გაცნობა გსურს, ორი ან სამი მუხლუხოს ატანაც უნდა შესძლო.
62 - შეიძლება დავჯდე? - გაუბედავად შეეკითხა პატარა უფლისწული. - გიბრძანებ დაჯდე, - მიუგო მეფემ და ზვიადად აიკრიფა ყარყუმის მოსასხამის კალთა. პატარა უფლისწული გაოცებული იყო: პლანეტა ასე პატარაა და ვისზე მბრძანებლობს ეს ხელმწიფეო. - თქვენო უდიდებულესობავ, ნება მიბოძეთ, ერთი რამ გკითხოთ. - გიბრძანებ მკითხო, - სწრაფად მიუგო მეფემ.
63 - თქვენო უდიდებულესობავ... ვისზე მბრძანებლობთ? - ყველაფერზე, - უბრალოდ მიუგო მეფემ. - ყვალფერზე? მეფემ თავის პლანეტაზე, მეზობელ პლანეტებზე და ვარსკვლავებზე მიუთითა. - ნუთუ ეს ყველაფერი თქვენი საბრძანებელია? - ჰკითხა პატარა უფლისწულმა. - ყველაფერი, - მიუგო მეფემ. იგი ხომ არა მარტო აბსოლუტური მონარქი, არამედ მსოფლიო მონარქიც იყო.
64 - სრული სიმართლეა, - დაუდასტურა მეფემ. - ყოველ ადამიანს ის უნდა მოსთხოვო, რისი გაკეთებაც ძალუძს. ძალაუფლება უპირველეს ყოვლისა, გონიერებას უნდა ემყარებოდეს. თუ ხალხს ზღვაში გადავარდნას უბრძანებ, რევოლუციას მოგიწყობს. მე უფლება მაქვს მორჩილება მოვითხოვო, რადგან ჩემი ბრძანებები გონივრულია.
65 - კი მაგრამ მზის ჩასვლა? - მოაგონა პატარა უფლისწულმა, რომელიც რაკი ერთხელ შეგეკითხებოდათ რაიმეს, არ დაგეხსნებოდათ, სანამ პასუხს არ მიიღებდა. - მზის ჩასვლასაც იხილავ: ვუბრძანებ, რომ ჩაესვენოს, მაგრამ ხელმწიფობის სიბრძნის თანახმად, ხელსაყრელ პირობებს დაველოდები. - როდის დადგება ეს პირობები?
66 - ჰმ, ჰმ, - წაიბურტყუნა მეფემ და სქელ კალენდარს დაუწყო ფურცვლა. ეს იქნება... ჰმ... დღეს ეს იქნება შვიდ საათზე და ორმოც წუთზე. მაშინ დარწმუნდები, როგორ სრულდება ჩემი ბრძანება. პატარა უფლისწულმა დაამთქნარა. დასანანი იყო, რომ აქ მზის ჩასვლას მაშინ ვერ ნახავდი, როცა მოისურვებდი. და, გარდა ამისა, აქ ცოტათი მოსწყინდა კიდეც.
67 - ჰმ, ჰმ... - წარმოთქვა მეფემ - მგონი ჩემს პლანეტაზე, სადღაც ერთი ბებერი ვირთხა ცხოვრობს. ღამღამობით მესმის ხოლმე მისი ფხაკუნი. შეგიძლია ის გაასამართლო. დროდადრო სიკვდილს მიუსჯი. მისი სიცოცხლე შენს მართმსაჯულებაზე იქნება დამოკიდებული. მერე კი ყოველთვის შეიწყნარებ. ვირთხას უნდა გაუფრთხილდეთ, რადგან მის გარდა არავინა გვყავს.
68 - არ მიყვარს სასიკვდილო განაჩენის გამოტანა, - თქვა პატარა უფლისწულმა, - მიჯობს, გზას გავუდგე. - ნუ წახვალ, - უთხრა მეფემ. პატარა უფლისწული უკვე მზად იყო წასასვლელად, მაგრამ არ უნდოდა ეწყენინებინა მეფისათვის. - თუ თქვენს უდიდებულესობას ნებავს, რომ მისი ბრძანება უსიტყვოდ სრულდებოდეს, - თქვა მან, - გონივრული ბრძანება უნდა გასცეს.
69 მაგალითად, თქვენ შეგეძლოთ გებრძანებინათ ჩემთვის, დაუყოვნებლივ გავდგომოდი გზას. მგონია, ახლა ამისთვის ძალიან ხელსაყრელი პირობებია... მეფემ არაფერი უპასუხა. პატარა უფლისწულმა ერთ ხანს უცადა. მერე კი ამოიოხრა და გაუდგა გზას. - ჩემს ელჩად გნიშნავ! - სწრაფად მიაძახა მას მეფემ მბრძანებლის მედიდური იერით.
70 პატივმოყვარე კაცის თვალში ხომ ყველა ადამიანი მისი თაყვანისმცემელია. - გამარჯობა, - მიესალმა მას პატარა უფლისწული, - რა სასაცილო ქუდი გახურავთ! - ამ ქუდით მე სალამს ვიძლევი, - მიუგო პატივმოყვარემ. - როცა აღფრთოვანებით მესალმებიან, ქუდს ვიხდი ხოლმე, მაგრამ, სამწუხაროდ, აქ არავინ მოდის. - მართლა? - შეეკითხა პატარა უფლისწული, თუმცა ვერაფერს მიხვდა.
71 - გამარჯობა, - მიესალმა მას პატარა უფლისწული. - სიგარეტი ჩაგქრობიათ. - სამს მივუმატოთ ორი, იქნება ხუთი. ხუთი და შვიდი - თორმეტი. თორმეტი და სამი - თხუთმეტი. გაგიმარჯოს. თხუთმეტი და შვიდი - ოცდაორი. ოცდაორი და ექვსი - ოცდარვა. იმის დროც არა მაქვს, რომ სიგარეტს მოვუკიდო. ოდსაექვსი და ხუთი - ოცდათერთმეტი.
72 - ორმოცდათოთხმეტი წელია, რაც ამ პლანეტაზე მცხოვრობ და ამ ხნის განმავლობაში მხოლოდ სამჯერ შემიშალეს ხელი. პირველად, ამ ოცდაორი წლის წინათ, ღმერთმა იცის საიდან გაჩნდა მაისის ხოჭო და ისეთი საშინელი ბზუილი ატეხა, რომ ოთხი შეცდომა მომივიდა ანგარიშში. მეორედ - ეს იყო თორმეტი წლის წინათ, ნეკრესის ქარმა დამრია ხელი. ალბათ იმიტომ, რომ არ ვვარჯიშობ.
73 - რა თქმა უნდა, თუ შენ ალმასს იპოვი, რომელიც არავის არ ეკუთვნის, იგი შენია. თუ შენ აღმოაჩენ კუნძულს, რომელიც არავის არ ეკუთვნის, იგი შენია. თუ შენ სხვაზე ადრე მოიფიქრე რაიმე, შენ შეგიძლია პატენტი მოითხოვო, იგი შენი კუთვნილებაა. მე ვარსკვლავების მფლობელი ვარ, რადგან ჩემამდე არავის უფიქრია, დაპატრონებოდა მათ.
74 - ისინი ჩემს განკარგულებაში არიან, - მიუგო საქმოსანმა. - მე მათ ვითვლი და შემდეგ ისევ თავიდან ვითვლი. ეს ძალიან ძნელი საქმეა, მაგრამ მე საქმის კაცი ვარ! პატარა უფლისწული მაინც ვერ დააკმაყოფილა პასუხმა. - მე თუ აბრეშუმის ყელსახვევი მაქვს, შემიძლია ყელზე შემოვიხვიო და თან ვატარო, - თქვა მან. - მე თუ ყვავილი მაქვს, შემიძლია მოვწტვიტო და ისიც თან ვატარო.
75 პატარა უფლისწული შეჰყურებდა მეფარნეს და უფრო და უფრო მოსწონდა ეს კაცი, რომელიც ასე ერთგულად ასრულებდა თავის მოვალეობას. უცებ მოაგონდა, როგორ გადადგამდა ხოლმე თავის პლანეტაზე სკამს, რომ უფრო დიდხანს ეცქირა მზის ჩასვლისთვის, და მეგობრის დამხარება განიზრახა. - მე ერთ ხერხს გასწავლი და, როცა მოისურვებ, შეგიძლია დაისვენო...
76 - მე ეგ მუდამ მსურს, - თქვა მეფარნემ, რადგან შეიძლება კაცი საქმის ერთგულიც იყოს და თან ზარმაციც. პატარა უფლისწულმა განაგრძო: - შენი პლანეტა იმდენად პატარაა, რომ შეგიძლია სამი ნაბიჯით შემოუარო. ოღონდ ისე უნდა იარო, რომ მზე მუდამ დაგყურებდეს. დასვენება რომ მოგინდება, იარე... და დღეც იმდენ ხანს გაგრძელდება, რამდენსაც მოისურვებ.
77 ასევე უნდა შემოწმდეს იმ მოგზაურის ნაამბობიც, რომელიც ღვინოს ეტანება. - რატომ? - იკითხა პატარა უფლისწულმა. - იმიტომ, რომ მთვრალ კაცს ყველაფერი ორად ეჩვენება. და გეოგრაფი, რომელიც მას დაუჯერებს, ერთი მთის მაგიერ ორს ჩაწერს. - მე ერთ კაცს ვიცნობ, - თქვა პატარა უფლისწულმა, - იგი ალბათ ძალიან ცუდი მოგზაური იქნებოდა.
78 - შეიძლება. ამრიგად, თუ მოგზაური წესიერი კაცი ჩანს, მის აღმოჩენას ამოწმებენ. - მიდიან და ნახულობენ? - არა, ეს ძალიან გაართულებდა საქმეს. უბრალოდ, მოგზაურს დამამტკიცებელ საბუთებს თხოვენ. მაგალითად, თუ მან დიდი მთა აღმოაჩინა, ამის დასამტკიცებლად იმ მთიდან ქვები უნდა მოიტანოს. გეოგრაფი უცებ გამოცოცხლდა.
79 - შენც ხომ შორეული ქვეყნიდან ჩამოხვედი! მაშასადამე, შენც მოგზაური ხარ! ამიწერე შენი პლანეტა! გეოგრაფმა თავისი დავთარი გადაშალა და ფანქრის წვერი წაუმახა. მოგზაურის ნაამბობს ჯერ ფანქრით იწერენ ხოლმე, მერე კი როცა მოგზაური სათანადო დამამტკიცებელ საბუთებს წარმოადგენს, მელნით გადაიწერენ. - აბა, გისმენ, - თქვა გეოგრაფმა.
80 - ჩემი პლანეტა არც ისე საინტერესოა, - თქვა პატარა უფლისწულმა. - იგი სულ პატარაა. იქ სამი ვულკანია, ორი მოქმედი, ერთი კი ჩამქრალი. თუმცა ვინ იცის... - დიახ, ვინ იცის, რა მოხდება, - კვერი დაუკრა გეოგრაფმა. - ერთი ყვავილიცა მაქვს. - ჩვენ ყვავილებს არ აღვნიშნავთ, - თქვა გეოგრაფმა. - რატომ? იგი ყველაზე ლამაზია ჩემს პლანეტაზე. - იმიტომ, რომ ყვავილი ეფემერულია.
81 დედამიწის სიდიდე რომ უფრო კარგად წარმოიდგინოთ, საკმარისია იცოდეთ, რომ სანამ ელექტრონს აღმოაჩენდნენ, ექვსივე კონტინენტზე მეფარნეთა მთელი არმია ჰყავდათ, რომელიც ოთხას სამოცდაორი ათას ხუთას თერთმეტი კაცისაგან შედგებოდა. შორიდან ეს დიდებული სანახაობა იყო. ამ არმიის მოძრაობა საბალეტო დასივით იყო აწყობილი.
82 პირველად სცენაზე ახალი ზელანდიისა და ავსტრალიის მეფარნეები გამოდიოდნენ, აანთებდნენ თავიანთ ფარნებს და დასაძინებლად მიდიოდნენ. შემდეგ რიგ-რიგობით გამოდიოდნენ ჩინეთისა და ციმბირის მეფარნეები. ჩამოუვლიდნენ წრეს და კულისებში გაიკრიფებოდნენ. მათ შემდეგ დგებოდა რუსეთის და ინდოეთის მეფარნეთა რიგი.
83 ამათ მოჰყვებოდნენ აფრიკისა და ევროპის, შემდეგ სამხრეთ ამერიკის, მერე კი ჩრდილოეთ ამერიკის მეფარნეები. და არცერთს არ ეშლებოდა სცენაზე გამოსვლის რიგი. მართლაც რომ დიდებული სანახაობა იყო! მხოლოდ ორი მათგანი იყო არხეინად - ის, რომელსაც ჩრდილოეთ პოლუსის ერთადერთი ფარანი უნდა აენთო, და მისი სამხრეთპოლუსელი თანამოძმე.
84 აი ახლაც, მეფარნეებზე რომ გაიმბობდით, ცოტათი გადავაჭარბე კიდეც და ვინც საკმაოდ არ იცნობს ჩვენს პლანეტას, შეიძლება მცდარი წარმოდგენაც კი შეექმნას მასზე. ადამიანებს არც ისე დიდი ადგილი უჭირავთ დედამიწაზე. დედამიწის ორი მილიარდი მკვიდრი რომ ერთად შეგროვილიყო, ისე როგორც ეს მიტინგებზე ხდება ხოლმე, თავისუფლად დაეტეოდა მოედანზე, რომელსაც ოცი მილის სიგრძე-სიგანე ექნებოდა.
85 ამრიგად შესაძლებელი გახდებოდა მთელი კაცობრიობა წყნარი ოკეანის ერთ ყველაზე პატარა კუნძულზე მოგვეთავსებინა. დიდები ამას, რა თქმა უნდა, არ დაგვიჯერებენ. მათ ჰგონიათ, რომ ძალიან დიდი ადგილი უჭირავთ დედამიწაზე. მათ თავიანთი თავი ბაობაბებივით ბუმბერაზი ჰგონიათ. კარგი იქნებოდა, თუ ურჩევდით, ზუსტად გამოენგარიშებინათ ყველაფერი.
86 ეს რჩევა ეამებოდათ კიდეც. მათ ხომ ძალიან უყვართ ციფრები. თქვენ კი ამაოდ ნუ დაკარგავთ დროს. თქვენ ანგარიში არ გჭირდებათ, ისედაც გჯერათ ჩემი. დედამიწაზე რომ დადგა ფეხი, პატარა უფლისწულს ძალიან გაუკვირდა, რომ ვერავინ დაინახა. ვაითუ, სხვა პლანეტაზე მოვხვდი, გაუელვა ფიქრმა, მაგრამ ამ დროს სილაში რაღაც დაგორგლილი შეირხა, რომელსაც მთვარის სხივის ფერი დაჰკრავდა.
87 პატარა უფლისწული ქვაზე ჩამოჯდა და ზეცას მიაპყრო თვალი. - ნეტავ რატომ კიაფობენ ვარსკვლავები, - ჩაილაპარაკა მან. - ალბათ იმიტომ, რომ ადრე თუ გვიან, ყველამ უნდა იპოვოს თავისი ვარსკვლავი. შეხედე, აი ჩემი პლანეტა - იგი სწორედ ჩვენს ზემოთაა, მაგრამ რა შორსაა აქედან! - ლამაზი პლანეტაა, - თქვა გველმა. - რამ მოგიყვანა აქ? - ყვავილს დავემდურე. - ა!.. და ორივენი დადუმდნენ.
88 - ადამიანები სად არიან? - ისევ იკითხა პატარა უფლისწულმა. - უდაბნოში ცოტა არ იყოს, მარტოობაა... - ადამიანთა შორისაც მარტოობაა, - მიუგო გველმა. პატარა უფლისწული ყურადღებით დააქცერდა გველს. - უცნაური არსება ხარ, - უთხრა მან ბოლოს, - თითივით წვრილი. - სამაგიეროდ მე მეფის თითებზე მეტი ძალა მაქვს, - მიუგო გველმა. პატარა უფლისწულს გაეღიმა.
89 - არც ისე ღონიერი ჩანხარ... ფეხებიც კი არა გაქვს... მოგზაურობასაც კი ვერ შეძლებდი... - მე შემიძლია ყოველ ხომალდზე უფრო შორს წაგიყვანო, - უთხრა გველმა და ოქროს სამაჯურივით შემოეჭდო კოჭზე. - ყველა სულდგმულს, რომელსაც კი შევეხები, მიწას ვუბრუნებ, რადგან ყველა მიწის შვილია, - თქვა მან. - მაგრამ შენ წმინდა ხარ და ვარსკვლავიდან მოფრენილი... პატარა უფლისწულმა არაფერი უპასუხა.
90 - მებრალები, - განაგრძნო გველმა. - მეტისმეტად უმწეო ხარ ამ დედამიწაზე, რომელიც გრანიტისაგან არის შექმნილი. როცა ძალიან ინანებ, რომ მიატოვე შენი პლანეტა, მე შემიძლია დაგეხმარო. მე შემიძლია... - ო! მივხვდი, რისი თქმაც გსურს, - უთხრა პატარა უფლისწულმა. - მაგრამ მუდამ იგავებით რატომ ლაპარაკობ? - მე ყველა იგავის ამხსნელი ვარ, - თქვა გველმა. და ორივენი დადუმდნენ.
91 მე მეგონა, რომ უმდიდრესი ადამიანი ვიყავი, რაკი ისეთი ყვავილი მქონდა, რომლის მაგვარი მეორე არ მოიძებნება ქვეყნად. მაგრამ თურმე ჩვეულებრივი ვარდის პატრონი ვყოფილვარ. ჩვეულებრივი ვარდის და სამი ვულკანისა, რომლებიც მხოლოდ მუხლამდე მწვდებიან და რომელთაგან ერთი იქნებ სამუდამოდაა ჩამქრალი... ამ სამფლობელოს პატრონს დიდი უფლისწული არ მეთქმის...
92 - შენ ჩემთვის ჯერჯერობით მხოლოდ ერთი პატარა ბიჭი ხარ, ისეთივე, როგორიცაა ასი ათასი სხვა პატარა ბიჭი, და სრულებით არა მჭირდები. არც მე ვარ შენთვის საჭირო. შენთვის მე მხოლოდ ისეთი მელია ვარ, როგორიცაა ასი ათასი სხვა მელია. მაგრამ, თუ მომიშინაურებ, ჩვენ საჭირონი გავხდებით ერთმანეთისთვის. შენ ერთადერთი იქნები ამქვეყნად ჩემთვის და მეც ერთადერთი ვიქნები შენთვის...
93 - ერთფეროვანია ჩემი ცხოვრება. მე ქათმებზე ვნადირობ, ადამიანები ჩემზე ნადირობენ. ყველა ქათამი ერთმანეთსა ჰგავს და ყველა ადამიანი ერთმანეთსა ჰგავს. ცოტათი მომწყინდა მაგრამ, შენ თუ მომიშინაურებ, ჩემი ცხოვრება გაცისკროვნდება. შენი ნაბიჯის ხმას ყველა ნაბიჯის ხმაში გამოვარჩევ. ახლა ნაბიჯის მოახლოებაზე სოროში ვიმალები.
94 შენი ნაბიჯის ხმა კი სიმღერასავით ჩამესმება და სოროდან გამომიყვანს. ხედავ, იქ პურის ყანები რომ ბიბინებს? მე პურს არა ვჭამ. არც ხორბალი მჭირდება, პურის ყანა არაფერს არ მაგონებს. და ეს გულსა მწყვეტს! მაგრამ შენ ოქროსფერი თმა გაქვს. რა კარგი იქნება, რომ მომიშინაურებდე! მაშინ ეს ოქროსფერი ყანა შენს თავს მომაგონებს და მეყვარება ყანის შრიალი ქარში...
95 - მხოლოდ იმის გაგება შეიძლება, ვისაც მოიშინაურებ, - თქვა მელიამ. - ახლა ადამიანებს დრო არა ჰყოფნით რაიმე გაიგონ. ისინი მხოლოდ მზამზარეულ საგნებს ყიდულობენ მაღაზიებში, მაგრამ ქვეყნად არ მოიძებნება ისეთი მაღაზია, სადაც მეგობრის შეძენა შეიძლებოდეს. და ადამიანებსაც მეღარ უპოვიათ მეგობარი. თუ მეგობარი გსურს, მე მომიშინაურე.
96 - როგორ უნდა მოგიშინაურო? - ჰკითხა პატარა უფლისწულმა. - ამისთვის დიდი მოთმინებაა საჭირო, - მიუგო მელიამ. - ჯერ შორიახლოს დაჯდები მოლზე. აი ასე. მე მალულად დაგიწყებ ცქერას. შენ კი ხმა არ უნდა ამოიღო. საუბარი ხშირად გაუგებრობის მიზეზია. მერე ყოველდღე უფრო და უფრო მომიახლოვდები... მეორე დღეს პატარა უფლისწული ისევ მივიდა მელიასთან.
97 - ესეც ისეთი რამაა, რაც დიდი ხანია დავიწყებას მიეცა, - მიუგო მელიამ. - რიტუალი განასხვავებს ერთ დღეს დანარჩენი დღეებისაგან, ერთ საათს - დანარჩენი საათებისაგან. მაგალითად, აქაურ მონადირეებს, ასეთი რიტუალი აქვთ: ხუთშაბათობით სოფლის გოგოებთან ცეკვავენ ხოლმე. დიდებული დღეა ხუთშაბათი! ამ დღეს ზვრებამდეც კი შემიძლია გავისეირნო.
98 - თქვენ სრულებით არ გავხართ ჩემს ვარდს, - უთხრა მათ პატარა უფლისწულმა, - თქვენ ჯერ არარანი ხართ. თქვენ ჯერ არავის მოუშინაურებიხართ. და არც თქვენ მოგიშინაურებიათ ვინმე. - თქვენ სწორედ ისეთები ხართ, როგორიც იყო ჩემი მელია, როდესაც მე პირველად შევხვდი მას. იგი არაფრით გამოირჩეოდა ასი ათასი სხვა მელიისაგან. მაგრამ მე იგი დავიმეგობრე და ახლა იგი ერთადერთია ქვეყნად.
99 - თქვენ მშვენიერი ხართ, მაგრამ ცარიელნი, - განაგრძო მან. - არავინ გასწირავს თქვენთვის თავს. ჩვეულებრივი გამვლელი, რა თქმა უნდა, იტყვის, რომ ჩემი ვარდი თქვენისთანაა, მაგრამ იგი ყველა ვარდზე ძვირფასია ჩემთვის, რადგან მას ვრწყავდი ყოველდღე, მას ვახურავდი მინის სარქველს, მას ვაფარებდი თეჯირს, რომ ქარს არ შეეწუხებინა.
100 - მშვიდობით, - მიუგო მელიამ. - აი ჩემი საიდუმლოც. იგი ძალიან უბრალოა: მხოლოდ გული ხედავს კარგად, თვალს არ ძალუძს დაინახოს ის, რაც მთავარია და არსებითი. - თვალს არ ძალუძს დაინახოს ის, რაც მთავარია და არსებითი, - გაიმეორა პატარა უფლისწულმა, რომ კარგად დაემახსოვრებინა ნათქვამი. - თავს რომ ევლებოდი შენს ვარდს, მიტომაა იგი ასე ძვირფასი შენთვის.
101 - თავს რომ ვევლებოდი ჩემს ვარდს... - გაიმეორა პატარა უფლისწულმა, რომ კარგად დაემახსოვრებინა ნათქვამი. - ადამიანებმა დაივიწყეს ეს ჭეშმარიტება, - თქვა მელიამ, - მაგრამ შენ არ უნდა დაივიწყო იგი. შენ ვალდებული ხარ იზრუნო იმაზე, ვინც მოიშინაურე. ვალდებული ხარ იზრუნო შენს ვარდზე... - ვალდებული ვარ ვიზრუნო ჩემს ვარდზე... - გაიმეორა პატარა უფლისწულმა, რომ კარგად დაემახსოვრებინა ნათქვამი.
102 ამ დროს ისეთი გრუხუნით ჩამოიქროლა გაკაშკაშებულმა ჩქარმა მატარებელმა, რომ მეისრის ჯიხური შეაზანზარა. - სად მიჰქრიან? - იკითხა პატარა უფლისწულმა. - რას დაეძებენ? - ეს თვითონ მემანქანემაც არ იცის, - მიუგო მეისრემ. ახლა მეორე გაკაშკაშებულმა ჩქარმა მატარებელმა ჩაიგრუხუნა მეორე მიმართულებით. - უკვე გამობრუნდნენ უკან? - იკითხა პატარა უფლისწულმა.
103 - არავის არ მისდევენ. - მიუგო მეისრემ. - მათ ვაგონებში სძინავთ ან სხედან და ამთქნარებენ. მარტო ბავშვები არ შორდებიან ფანჯრებს და ცხვირი სარკმლის მინაზე აქვთ მიჭყლეტილი. - მარტო ბავშვებმა იციან რასაც დაეძებენ, - თქვა პატარა უფლისწულმა. - ისინი თავს ევლებიან ჭინჭის თოჯინას და ამიტომაა იგი ასე ძვირფასი მათთვის. და თუ ვინმემ მათ თოჯინა წაართვა, მწარედ ტირიან.
104 უკვე ერთი კვირა გავიდა, რაც ამ უდაბნოში მარცხი მომივიდა და სასმელი წყალის სწორედ მაშინ გამომელია, როცა პატარა უფლისწული აბებით მოვაჭრის ამბავს მიყვებოდა. - შენი თავგადასავალი მშვენიერია, - ვუთხარი მე პატარა უფლისწულს. - მაგრამ ხომ ხედავ, ჯერაც არ შემიკეთებია თვითმფრინავი, სასმელი წყალიც არა მაქვს და, მეც ბედნიერი ვიქნებოდი, რომ შემეძლოს ნელა გავისეირნო წყაროსკენ.
105 მე უიმედოდ ჩავიქნიე ხელი: რა აზრი ჰქონდა ალალბედზე ჭის ძებნას ამ თავლუწვდენელ უდაბნოში. მაგრამ მაინც გავუდექით გზას. დიდხანს ვიარეთ ხმაამოუღებლად. დაღამდა. ცაზე ვარსკვლავები აენთნენ. წყურვილით ღონემიხდილი და გაოგნებული ძლივსღა ვარჩევდი ვარკვლავების ციმციმს. პატარა უფლისწულის სიტყვები მაინც მიტრიალებდა თავში.
106 მე ვერ გავუგე, მაგრამ აღარაფერი ვკითხე... კარგად ვიცოდი, რომ კითხვაზე პასუხს ადვილად არ გამცემდა. იგი დაიღალა და სილაზე დაეშვა. მე გვერდით მივუჯექი. კარგა ხანს ვდუმდით. მერე კი თქვა: - ლამაზია ვარკვლავები, მეტადრე იმიტომ, რომ იქ, სადღაც, ერთი ყვავილი ხარობს, რომელიც აქედან არა ჩანს... - მართალი ხარ, - მივუგე მე და თვალი მოვავლე მთვარის შუქით განათებულ დატალღულ ქვიშას.
107 მე გავვოცდი. მხოლოდ ახლა მივხვდი, რას მოასწავებდა ეს იდუმალი ელვარება, უდაბნოს სილა რომ გამოსცემს ხოლმე. ოდესღაც, პატარა რომ ვიყავი, ერთ ძველისძველ სახლში ვცხოვრობდი. ხალხში ხმა დადიოდა, ამ სახლში განძია დაფლულიო. ეს განძი, რა თქმა უნდა, არავის უპოვია, და ალბათ არც არავის უძებნია, მაგრამ სახლი გრძნეულებით იყო მოცული. თითქოს გულში რაღაც საიდუმლო აქვს ჩამარხულიო...
108 ასე მეგონა, თითქოს უძვირფასესი განძი მეჭირა ხელში და მასზე სათუთი არაფერი იყო ქვეყნად. დავცქეროდი მთვარის შუქით განათებულ ფერმკრთალ შუბლს, მინაბულ თვალებს და ოქროსფერ კულულებს, რომლებსაც ქარი ელამუნებოდა, და ჩემს თავს ვეუბნებოდი: რასაც ახლა ხედავ, ნაჭუჭია მხოლოდ, ყველაზე მთავარს თვალი ვერ ხედავს-მეთქი. უფლისწულს ოდნავ გაპობილ ბაგეზე წყნარი ღიმილი გადაეფინა.
109 - მაგრამ ამაოდ... - დასძინა შემდეგ. ჭა, რომელსაც ჩვენ მივაგენით, არ გავდა უდაბნოს ჭას. ჩვეულებრივად, საჰარის უდაბნოს ჭა სილაში ამოთხრილი ორმოა. ეს კი ნამდვილი სოფლური ჭა იყო. მაგრამ ახლომახლო სოფელი არ ჩანდა და თავი სიზმარში მეგონა. - უცნაურია, - ვუთხარი პატარა უფლისწულს, - ყველაფერი თავის ადგილზეა: გორგოლაჭი, ვედროცა და თოკიც...
110 მან გაიცინა, ჭასთან მივიდა, თოკი აიღო და გორგოლაჭი დაატრიალა. გორგოლაჭი ისე აჭრიალდა, როგორც ძველისძველი, უქმად დებით დაჟანგული ფლიუგერი. - გესმის? - თქვა პატარა უფლისწულმა, ჩვენ გავაღვიძეთ იგი და ისიც ამღერდა... არ მინდოდა, რომ იგი დაღლილიყო. - მე ამოვიღებ, - ვუთხარი უფლისწულს. შენთვის ეს ვედრო ძალიან მძიმეა.
111 ვედრო ტუჩებთან მივუტანე. მან თვალები მოხუჭა და წყალს დაეწაფა. მაგრამ ეს ჩვეულებრივი სასმელი წყალი არ იყო. ეს წყალი ვარსკვლავებით მოჭედილი ცის ქვეშ გადალახულმა გრძელმა გზამ, გორგოლაჭია ჭრიალმა და ჩემი ხელების ძალამ დაბადა და ახლა საჩუქარივით ეფონებოდა გულს. ბავშვობისას ასე მახარებდა ხოლმე საშობაო საჩუქრები: სანთლების ციმციმი შობის ხეზე, შუაღამის წირვის მუსიკა და ადამიანების ალერსიანი ღიმილი.
112 - მართალია, - ისევ მივუგე მე. - მაგრამ თვალი ბრმაა. ადამიანი გულით უნდა ხედავდეს... მე წყალი შევსვი და შვებით ამოვისუნთქე. განთიადისას უდაბნოს ქვიშას თაფლის ფერი დაჰკრავს და ამ ფერის ცქერაც ბედნიერებას მგვრიდა. ან კი რა მქონდა სადარდებელი? - დანაპირები უნდა შემისრულო, - წყნარად მითხრა პატარა უფლისწულმა.
113 - არა უშავს, - დამამშვიდა მან, - ბავშვები მაინც მიხვდებიან. მე პირსაკრავი დავუხატე ბატკნისთვის. ნახატი რომ გავუწოდე, ეჭვმა გამკენწლა. - შენ რაღაცას აპირებ და არ მიმხელ... მაგრამ მან პასუხი არ გამცა, მხოლოდ თავისთვის ჩაილაპარაკა: - ხვალ წელიწადი შესრულდება, რაც დედამიწაზე ჩამოვვარდი. მცირე ხნის დუმილის შემდეგ კი დასძინა: - ის ადგილი ძალიან ახლოა...
114 ჭასთან ქვის ძველი კედლის ნანგრევები იყო. მეორე დღეს, მუშაობა რომ მოვათავე და დავბრუნდი, შორიდანვე მოვკარი თვალი პატარა უფლისწულს. იგი კედელზე იჯდა. და შორიდანვე შემომესმა მისი ხმა: - ნუთუ არ გახსოვს? - ეუბნებოდა იგი ვიღაცას, - ეს აქ არ იყო... ალბათ ვიღაც შეეპასუხა, რადგან მან ისევ გაიმეორა: - დიახ, დიახ, სწორედ დღევანდელ დღეს, მაგრამ აქ არა...
115 კედლისკენ გავიქეცი და ხელში ავიტაცე ჩემი პატარა უფლისწული. მას თოვლის ფერი ედო. - ეს რა ამბავია? გველებს ელაპარაკები? სწრაფად შემოვხსენი ოქროსფერი ყელსახვევი, რომელსაც მუდამ თან ატარებდა. შემდეგ საფეთქლები დავუნამე და წყალი შევასვი. ვერ ვბედავდი რაიმე მეკითხა. მან დაფიქრებით შემომხედა და კისერზე მომხვია ხელები. გული ნატყვიარი ფრინველივით უცემდა.
116 ვგრძნობდი, რომ რაღაც არაჩვეულებრივი უნდა მომხდარიყო. ჩვილი ბავშვივით მივიხუტე იგი მკერდზე, მაგრამ ასე მეგონა, თითქოს ხელიდან მისხლტებოდა და უფსკრულში ვარდებოდა, მე კი ძალა არ შემწევდა შემეკავებინა... იგი ჩაფიქრებული გასცქეროდა სივრცეს... - მე მყავს შენი ბატკანი, მაქვს მისთვის ყუთი და პირსაკრავი... და ნაღვლიანად გაეღიმა. დიდხანს ვიდექი ასე. ვგრძნობდი, რომ იგი ნელ-ნელა იკრებდა ძალ-ღონეს.
117 - ჩემო პატარა ბიჭო, შენ შეშინებული ხარ... რაღა თქმა უნდა, შეშინებული იყო, მაგრამ მან წყნარად გაიცინა: - ამ საღამოს უფრო შემეშინდება... უბედურების წინათგრძნობა სისხლს მიყინავდა. ვერ შევრიგებოდი იმ აზრს, რომ ამიერიდან ვეღარასოდეს გავიგონებდი მის სიცილს, რომელიც ისე საჭირო იყო ჩემთვის, როგორც წყარო უდაბნოში. - ჩემო კარგო ბიჭო, ერთხელ კიდევ გამაგონე შენი სიცილი...
118 - ღამ-ღამობით შენ ვარსკვლავებს შეხედავ ხოლმე, ჩემი ვარსკვლავი ისე პატარაა, რომ არ შემიძლია დაგანახო. თუმცა ასე სჯობს. იგი შენთვის მხოლოდ ერთ-ერთი ვარსკვლავი იქნება ვარსკვლავთა შორის. და შენ გეყვარება ვარსკვლავებით მოჭედილი ცა: ყველა ვარსკვლავი შენი მეგობარი იქნება... და კიდევ ერთი რამ უნდა გაჩუქო. და მან ისევ გადაიკისკისა.
119 მაგრამ ეს ვარსკვლავები სხვადასხვანაირია. ზოგისთვის, მაგალითად, მოგზაურისთვის - ვარსკვლავები მეგზურებია. სხვებისთვის - მხოლოდ მოციმციმე სინათლეებია ცაზე. სწავლულისთვის ვარსკვლავები პრობლემაა, იმ საქმოსანისთვის კი - ოქრო იყო. მაგრამ ესენი მდუმარე ვარსკვლავებია. შენ კი ისეთი ვარსკვლავების მფლობელი იქნები, რომელთა მსგავსი არავისა ჰყავს...
120 მე არავისთვის არ მიამბნია ეს ამბავი. ჩემს ამხანაგებს უხაროდათ, უვნებლად რომ დავბრუნდი უდაბნოდან. მე ძალიან მიმძიმდა, მაგრამ ამხანაგებს ვეუბნებოდი, დავიღალე-მეთქი... მერე ცოტათი დავმშვიდდი, თუმცა ამას დამშვიდება არ ეთქმის... მე მწამს, რომ იგი დაბრუნდება თავის პლანეტაზე, რადგან რომ ინათა, მისი სხეული ვერსად ვიპოვე. ის ხომ არც ისე მძიმე იყო...
121 ეს სწორედ ის სურათია, წინა გვერდზე რომ იყო, მაგრამ მე ხელმეორედ დავხატე იგი, რომ სამუდამოდ აღმებეჭდა თქვენს მეხსიერებაში. ამ ადგილას მოევლინა პატარა უფლისწული დედამიწას და ამ ადგილიდანვე გაუჩინარდა. ყურადღებით დააქცერდით ამ სურათს, რომ ნადვილად იცნოთ იგი, თუ ოდესმე აფრიკის უდაბნოში იმოგზაურეთ. ამ ადგილას თუ გაიაროთ, ნუ აჩქარდებით, შეჩერდით ერთ ხანს.
122 დედა ადრე მოუკვდა და მამამ მეორე ცოლი მოიყვანა. დედინაცვალი ერთი ავი და აშარი ქალი გამოდგა. გერს მუდამ სცემდა და ცეცხლის კალოში აყენებდა. ბიჭს ერთი ხარი ჰყავდა, სახელად წიქარა ერქვა, ძალიან უყვარდა. ყოველდღე მინდორში დაჰყავდა. დაბინდებამდე აძოვებდა, აბანავებდა, ჩრდილში ასვენებდა, რომ სიცხეს არ შეეწუხებინა და მისი მოვლით თვითონაც ერთობოდა.
123 დედინაცვალი კი არა ცხრებოდა, გერის თავიდან მოშორება უნდოდა. სხვაფრივ რომ ვერას გახდა, ადგა და ერთხელ თავი მოიავადმყოფა, დაიწყო ტყუილი კვნესა და გმინვა. ქმარმა ჰკითხა: – რა გიშველისო? – წიქარას გულ-ღვიძლის გარდა ვერაფერი მომარჩენსო, – უთხრა ქალმა. იცოდა, წიქარას დაკვლა ბიჭს დარდით დაასნეულებდა და ბოლოს მოუღებდა.
124 მეორე დილას ვაჟი ხედავს, მამა დანასა ლესავს. – რად გინდა, მამა, ეგ დანა, რისთვისა ლესავო? – ჰკითხა ვაჟმა. – წშქარა უნდა დავკლაო. – უთხრა მამამ. დაღონდა ბიჭი, მაგრამ რა უნდა ექნა! – წავალ, წყალს მაინც დავალევინებო, – უთხრა ბიჭმა. წაიყვანა წიქარა წყალზე, ასმევს წყალსა და ტირის. ტირის ისე, რომ მისი ცრემლები წყალს ეწევიან.
125 ბიჭმა მიიხედ-მოიხედა, ეგონა, მომესმაო, შეშინებული და განცვიფრებული დიდხანს გონს ვერ მოსულიყო. ბოლოს მიხვდა, რომ თავისი წიქარა ელაპარაკებოდა. – დაკვლას გიპირებენ, დაკვლასო, – მიუგო ვაჟმა. – ვიცი, ვიცი, ჩემო მეგობარო, მაგრამ არც შენ მოგელის კარგი დღე. წადი, წამოიღე ერთი სალესავი, ერთი სავარცხელი და ერთი ბოთლი წყალი.
126 წიქარამ შეისვა ვაჟი ზურგზე და გაჰქუსლეს. მამა ელოდა, ელოდა და ბიჭი რომ აღარ მობრუნდა, წავიდა წყალზე. ბიჭი იქ არ დაუხვდა, აქეთ ეცა, იქით ეცა, მაგრამ შვილისა და წიქარას ასავალ-დასავალი ვერ შეიტყო. დედინაცვალმა გერის დაკარგვა არად ჩააგდო, მაგრამ როცა ქმარმა უთხრა, წიქარაც თან წაუყვანიაო, ერთი წყეული ღორი ჰყავდა და ის გამოუყენა.
127 გადააგდო ბიჭმა სავარცხელი. უცებ ისეთი წვრილი და ხშირი ტყე აიყარა შიგ თაგვი კუდს ვერ მოიბრუნებდა. სჭრა ეშვებით ღორმა ტყე, სჭრა და გავიდა. მირბის წიქარა, მიაქროლებს ბიჭს. კარგა გზა გაიარეს. მოიხედა ბიჭმა, შორს ბუზივით ისევ რაღაცა მოჩანდა. – ბუზის ტოლა რაღაცა ჩანსო, – უთხრა წიქარას. – ღორი მოგვდევსო, – მიუგო წიქარამ.
128 ცოტა კიდევ, ცოტა კიდევ და ღორი წიქარას დაეწევა, მაგრამ გადააგდებს ვაჟი სალესავს და აიმართება თვალუწვდენელი კლდე წიქარასა და ღორს შუა. სჭრის ღორი, სჭრის რაც ძალი და ღონე აქვს კლდეში საფეხურებს და ადის ზემოთ. შუა ადგილზე რომ მივიდა ღორი, დაუსხლტა ფეხი და უფსკრულში ჩაინთქა. წაიღო ჩემიცა და თქვენი ჭირიც.
129 ბიჭი იჯდა ალვის ხეზე და უკრავდა სალხინო სალამურს... გაიგონა ერთმა მეცხვარემ სალამურის ხმა, ძალიან მოეწონა და მიჰყვა ხმას, მივიდა ალვის ხესთან და ხედავს, ბიჭი სალამურს უკრავს, პეპლები კი გარს შემოხვევიან, სალამურის ხმაზე თამაშობენ და ირევიან ერთმანეთში. მეცხვარეს შურით აევსო თვალები და გადაწყვიტა, ხელთ ეგდო სალამური.
130 ადგა დედაბერი, წაიყვანა ერთი თხა, წაიღო სადგისი და მივიდა ალვის ხესთან. ბიჭი ზის თავისთვის ალვის ხეზე და უკრავს სალამურს. დედაბერი ალვის ხის ძირში დადგა, ამოიღო სადგისი და ჩხვლეტა დაუწყო თხას. ჩხავის საწყალი ტხა. ვაჟმა რომ დაინახა, მოხუცი თხას აჩხავლებდა, დაუძახა: – რასა შვრები, დედილო, რად აჩხავლებ მაგ თხასაო?
131 იყო და არა იყო რა, იყო ერთი ავი და ბრაზიანი ლომი. როცა მოშივდებოდა, იმის მრისხანებას საზღვარი აღარ ჰქონდა – დაერეოდა მხეცებს და სულ მუსრს ავლებდა. იმ არემარის მხეცები ძალიან წუხდნენ, მაგრამ საშველი არ ჩანდა. ბოლოს, მეტისმეტად რომ გაუჭირდათ, ერთად შეიკრიბნენ და ბჭობა გამართეს, – რა ვქნათ, რით გადავურჩეთ ლომის თავგასულობასაო.
132 აიყვანა ლომმა კურდღელი და ჩაიხედა ჭაში. ჭის ფსკერზე ფაფარაყრილი ლომი დაინახა, რომელსაც თათებში კურდღელი ეჭირა. ლომი ვერ მიხვდა, რომ ჭის გამჭვირვალე წყალში არეკლილი მისივე საკუთარი გამოსახულება ჩანდა, ეგონა, ჩემ საბრძანებელში მართლაც შემოჭრილა უცხო ლომი და ჩემთვის განკუთვნილი ულუფა მიუსაკუთრებიაო, და მთლად ცეცხლი მოეკიდა.
133 – არ გირჩევ, – უთხრა კატამ, – მოგერევაო. მაგრამ ვეფხვმა არ დაიშალა და კატაც გაუძღვა, მიიყვანა თავის პატრონთან და უთხრა: – აი, ეს არის ჩემი ბატონიო. ვეფხვი გადაუდგა გუთნეულს წინ და კაცს შეუტია: – შენ, ეი, ადამიანი ხარ თუ ვიღაც ოხერი, ეს ჩემი მოდგმა-ჯილაგი ასე რატომ დაგიჩაგრავს, ან პასუხი აგე, ან შემბრძოლეო.
134 ვეფხვი ამაზეც დათანხმდა, გლეხმა გუთნეულს საყევრის ჯამბარა ახსნა და ვეფხვი ხეზე მიაკრა. თვითონ ისევ ტყეში შევიდა, მოსჭრა ჯაგრცხილის ხორკლიანი სახრე, გამოიტანა და გადაუჭირა და გადაუჭირა ვეფხვს, – აი, ჩემი ძალა და ღონეო! ვეფხვი ტკივილისაგან სულ მაღლა-მაღლა ხტოდა და შესაბრალისად ღმუოდა, მაგრამ გლეხი შეუბრალებლად ურტყამდა.
135 მამამ წადილი აუსრულა, უშოვა ჯაჭვიცა და კაცებიც. წავიდნენ სანადიროდ. ტყეში რომ მივიდა ხელმწიფის შვილი, ეძება ბავშვი და, როცა იპოვა, თავის კაცებს უბრძანა დაეჭირათ. ესროლეს ქამანდი და შემოახვიეს ბავშვს, მაგრამ ბავშვმა რომ გაიწია, ჯაჭვი გაწყვიტა და გაიქცა. გაწყვეტილი ჯაჭვი მოხვდა კაცებს და მეფის შვილის გარდა ყველანი დაიხოცნენ.
136 ასე მოდიოდა ახალახალ ტანისამოსჩაცმული. მერე ეს ბავშვიც ისე მოიქცა, როგორც მეფის შვილი: ადგებოდა, ჩაიცვამდა, კანკალით დაიბანდა პირს და დაჯდებოდა პურის საჭმელად. დიდხანს იყო ასე. ერთხელ მეფის შვილმა თვალი მოჰკრა, სიხარულით შევარდა მამის ოთახში და შეატყობინა ეს ამბავი. მამამ უთხრა: - შემოიყვანეთ სასახლეში და ჩვენთან იცხოვროსო.
137 ჯერ ვერ ლაპარაკობდა, მაგრამ მათთან ცხოვრებამ ლაპარაკიც ასწავლა და კიდეც შეაჩვია ამათ. სანადიროდ ისა და ხელმწიფის შვილი ერთად დადიოდნენ. მაგრამ ირმისა უფრო ღონიერი იყო. ზევით ისარს რომ აისროდა და მიწაზე ჩამოვარდნილი დაესობოდა, მისი ამოძრობა ხელმწიფის შვილს არ შეეძლო, ირმისა კი ადვილად ამოაძრობდა ხოლმე.
138 იყო და არა იყო რა, ღვთის უკეთესი რა იქნებოდა, ერთ სოფელში ერთი ალალ-მართალი და გამრჯე კაცი ცხოვრობდა. ერთი ძროხა ჰყავდა და საბალახოდ უშვებდა. ძროხას იმ არე-მარეში ყველა ნადირი იცნობდა და პატრონის შიშით ახლოს არცერთი არ ეკარებოდა. კაცი არხეინად იჯდა შინ, თლიდა კომბლებს და ჭერში აწყობდა. ამიტომ ხალხიც სახელად კომბლეს ეძახოდა.
139 წაიყვანა ძროხა ბაზრობაზე და აატარ-ჩაატარა. ბერწი ძროხა, რა თქმა უნდა, მსუქანიც იქნებოდა და ყასბებს დანახვისთანავე თვალები ზედ დარჩათ, მაგრამ ფასის მიცემა დაენანათ და ერთმანეთში მოილაპარაკეს, მოდი ამ ტეტიას შარი მოვდოთ და თხის ფასად გავაყიდინოთო. მივიდა ერთი ყასაბი კომბლესთან და ჰკითხა: – ძმობილო, რა ღირს შენი თხაო?
140 იყიდა ოთხი ცხვარი და მირეკა შინ. მეორე დილით გაუშვა ცხვრები საძოვარზე და თანა დაარიგა: – თუ მგელი, ან სხვა რომელიმე მტაცებელი შეგხვდათ, უთხარით, კომბლესები ვართ-თქო და ჩემი შიშით ახლოს ვერც ერთი ვერ გაგეკარებათო. ცხვრები გამოუცდელები იყვნენ, შეჰყვნენ საძოვარს და სრულიად უცხო ადგილზე გავიდნენ. იქ კომბლეს არავინ იცნობდა.
141 – კომბლესიო, – მიუგეს ცხვრებმა. – კომბლე რა კაციაო? – კომბლე ის კაცია, კომბლებსა თლის, ჭერში აწყობს, ვინც ჩვენ შეგვჭამს, თავში ჩასცხობსო. – ოო, ეგ თქვენი კომბლე რაღაც ძალიან საშიში კაცი ჩანსო, – თქვა მელიამ და უკანმოუხედავად მოკურცხლა. იარეს ცხვრებმა, იარეს და ახლა მგელი შემოხვდათ. – ცხვრებო, ვისი ხართო? – ჰკითხა მგელმა.
142 საღამო ხანზე უცადა კომბლემ თავის ცხვრებს, უცადა და რომ აღარ დაბრუნდნენ, ჩამოიღო ერთი ყველაზე დიდი კომბალი, გაიდო მხარზე და წავიდა საძებნელად. იარა კომბლემ, იარა და შემოხვდა მელია. – მელიავ, ჩემი ცხვრების ხომ არსად გინახავსო? – ჰკითხა კომბლემ. – არა, რჯულის მადლმაო, – მიუგო მელიამ. – აბა კბილები დაკრიჭე და ენა გამოყავიო.
143 დაკრიჭა მელიამ კბილები და ენა გამოყო, მაგრამ არც კბილებსა და არც ენაზე სისხლის ნატამალი არ უჩანდა. დაანება კომბლემ მელიას თავი და წავიდა. იარა, იარა და ახლა მგელი შემოხვდა. – ჩემი ცხვრები ხომ არ გინახავსო? – ჰკითხა კომბლემ. – არა, რჯულის მადლმაო, – მიუგო მგელმა. – აბა კბილები დაკრიჭე და ენა გამოყავიო.
144 დაკრიჭა მგელმა კბილები და ენაც გამოყო. მაგრამ ენაზე სისხლი არ ეცხო და კბილებში ჩიჩია არ უჩანდა. კომბლემ მგელსაც თავი დაანება და წავიდა. იარა, იარა და ბოლოს დათვი შემოხვდა. – ჩემი ცხვრები ხომ არ გინახავსო? – ჰკითხა კომბლემ. – არა, რჯულის მადლმაო, – მიუგო დათვმა. – აბა კბილები დაკრიჭე და ენა გამოყავიო.
145 დაკრიჭა დათვმა კბილები და ენაც გამოყო. ენა სისხლიანი ჰქონდა და კბილებში ჩიჩია უჩანდა. – აი, შე ღორმუცელა, ქოფაკოო! – დასჭყივლა კომბლემ და მისცხო და მისცხო გვერდებში კომბალი, წამოაყრევინა თავისი ცხვრები და იმდენი სცემა, სანამ სულ არ მიამკვდარა. ნეკნებჩალეწილი დათვი ადგილზე დატოვა, გამოირეკა ცხვრები და შინისაკენ გამოსწია.
146 გაიგო ხელმწიფემ, ჩემს სამფლობელოში ერთ კაცს უთვალავი ცხვარი ჰყოლიაო და მაშინვე ნაზირ-ვეზირები გაგზავნა, სულერთიანად წაართვით და მომირეკეთო. წავიდნენ ნაზირ-ვეზირები, გამოირეკეს მთელი ცხვარი და მოურეკეს ხელმწიფეს. გაიგო კომბლემ, ჩემი ცხვარი ჩვენს ხელმწიფეს გაურეკინებიაო, აიღო ქრისტე-ღმერთის ნაჩუქარი კომბალი და წავიდა.
147 ნუ შეარჩენ თმას და წვერსა. დატრიალდა კომბალი და ერთი წუთის განმავლობაში ბოროტი ხელმწიფე და მისი ნაზირ-ვეზირები მკვდრები დაყარა. ხალხმა გაიგო ხარბი ხელმწიფის სიკვდილი და სიხარულით ცას ეწია, მთელი ქალაქი სასახლის ეზოში შეიკრიბა, ხელმწიფისა და მისი ვეზირების გვამები გადაყარეს და ხელმწიფედ კომბლე დააყენეს.
148 – სად მიეშურებით? – იკითხა მან. – ცა და ქვეყანა იქცევა და იქნება დავიმალოთო! – მიამხანაგეთო! წაიყოლიეს მგელიც. შემორფეთათ ირემი. იმასაც ასე უთხრეს და ისიც თან წაიყოლეს. გზადაგზა აედევნენ: ჯიხვი, არჩვი, ჯეირანი და კურდღელი. წინ მელა მიუძღოდათ, ვითომც დიდი მზრუნველი და ამხანაგების გადამრჩენი ყოფილიყო.
149 შეიხიზნენ ერთ გამოქვაბულში და დაიწყეს ერთად ცხოვრება უბედურების მოლოდინში. – მოდი, ერთი სოფლობა ვქნათ, – მიმართა მელამ ამხანაგებს, – მე ბატონი, დათვი ბატონი, მგელი ბატონი, ირემი ბატონი, ჯიხვი ბატონი, არჩვი ბატონი, კურდღელი რას გვიკეთებს? ერთი ვიკითხოთ! – ეძგერნენ და ლუკმა-ლუკმა გაინაწილეს. ქონი ქვევრში შეინახეს.
150 მოშივდა მელიას. რა ქნას ახლა? შეინავარდა მახლობელ გორაზე. ვერაფერი იშოვა და შინ დაბრუნდა. – ამ გორის იქით ნათლობაში დამპატიჟეს და რა ვქნაო? – მიმართა დათვს. – წადი, ოღონდ ცოტა რამე მეც მარგე, ცოდვა ვარ, სასუსნავი წამომიღეო! წავიდა მელა. გაეცალა დათვს, ჩუმად მოხადა თავი ქვევრს და ქონის ზედა ნაწილი შეჭამა.
151 ერთი წლის შემდეგ მეფემ მეორე ცოლი შეირთო. ახალი დედოფალი ნამდვილი მზეთუნახავი იყო, მაგრამ გოროზი და გული ღვარძლით ჰქონდა სავსე. ვინმეზე რომ გეთქვა, ლამაზიაო, ბოღმით სკდებოდა. დედოფალს ერთი ჯადოსნური სარკე ჰქონდა. ხშირ-ხშირად იხედებოდა შიგ. ტკბებოდა თავისი სილამაზით და თან სარკეს ეკითხებოდა: – სარკევ, სარკევ, მითხარი.
152 – შენზე ყიერმიზი მხოლოდ ფიფქიაა, მასზე ლამაზი ქვეყნად არავინაა! დედოფალი შურით გულზე გასკდა. თვალს ოჰკრავდა თუ არა გერს, სიძულვილი ახრჩობდა. დღედაღამ მის თავიდან მოცილებაზე ფიქრობდა. ერთ მშვენიერ დღეს მოიხმო ერთგული მსახური და უბრძანა: – წაიყვანე ფიფქია უღრან ტყეში, მოკალი და დასტურად მისი გულ-ღვიძლი მომიტანეო.
153 გაიხარა დედინაცვალმა და მზარეულს უბრძანა, ახლავე შემიბრაწეო. ეგონა, გერის გულ-ღვიძლი იყო. დარჩა საბრალო ფიფქია მარტოდმარტო უსიერ ტყეში, შიშით კბილს კბილზე აცემინებს, აქეთ-იქეთ იყურება, აღარ იცის, რა ქნას. ადგა და გაიქცა. მირბის თავქუდმოგლეჯილი, მიარღვევს უკალ ბუჩქნარს, ირგვლივ მხეცები დარძრწიან, მაგრამ ფიფქიას არავინ ეკარეგბა.
154 ამასობაში დაბინდდა კიდეც. უცებ პაწია ქოხი დაინახა და გახარებული შიგნით შევიდა. ქოხი დაწკრიალებულ-დაკრიალებული იყო, შიგ ყველაფერი კოპწია და კოხტა ელაგა. შუა ოთახში, თეთრ სუფრაგადაფარებულ მაგიდაზე შვიდი პატარა თეფში, კოვზი, დანა-ჩანგალი და ჭიქა ეწყო. კედლის გასწვრივ შვიდი პატარა, ქათქათა საწოლი იყო ჩამწკრივებული.
155 ტყეში ნახეტიალებს და ნარბენს ძილი მოერია. პირველ სწოლში ჩაწვა – აპატარავა, მოსინჯა მეორე, მესამე... მხოლოდ მეშვიდე საწოლი გამოდგა შესაფერისი. დაწვა და ფშვინვაც ამოუშვა. თურმე ეს ქოხი შვიდი ჯუჯასი იყო. ჯუჯები მთასი მადანს თხრიდნენ. ჩამობინდდა და შინაც დაბრუნდნენ. აანთეს პაწია ლამპები და ნახეს, რომ რომ ქოხში ვიღაც ყოფილა.
156 ჯუჯები დილით მთაში სამუშაოდ მიდიოდნენ და საღამოსღა ბრუნდებოდნენ. ფიფქია მათ ვახშამს ახვედრებდა. გოგონა მარტო რჩებოდა შინ და ჯუჯები არიგებდნენ: – უფთხილდი შენს დედინაცვალს. მალე გაიგებს შენს ადგილსამყოფელს. ამიტომ შინ არავინ შემოუშვა. დედინაცვალს კი, რახან ფიფქია მოიშორა, თავი მთელ ქვეყანაზე ულმაზესი ეგონა.
157 დედოფალი ბრაზით აცახცახდა – სარკე ხომ არასდეს ტყუოდა! მიხვდა, მსახურს არ მოუკლავს ფიფქია და იმაზე ფიქრი დაიწყო, როგორ მოეშორებინა თავიდან საძულველი გერი. ბოლოს, მოიფიქრა: რომ ვერ ეცნოთ, სახე მოიხატა, ვაჭარი დედაბრის კაბა ჩაიცვა, შვიდი მთა გადაიარა და შვიდი ჯუჯის კარს მიუკაკუნა: – კარი გამიღეთ, ძვირფასი სავაჭრო მოგართვითო.
158 საღამოს შინ დაბრუნებულ ჯუჯებს ფიფქია გულწასული დახვდათ. შეწუხდნენ, აიყვანეს დს რას ხედავენ – თასმებით არ არის გაკოჭილი? გაუჭრეს თუ არა თასმა, ფიფქიამ მაშინვე ამოისუნთქა. როცა ჯუჯებმა ფიფქიას ნამბობი მოისმინეს, უთხრეს: – ის ვაჭარი დედაბერი შენი დედინაცვალი იყო. დაიმახსოვრე, ჩვენს არყოფნაში შინ არავინ შემოუშვაო.
159 – მოწამვლისა ხომ არ გეშინია? – გაეცინა დედაბერს, – ამ ვაშლს შუაზე გავჭრი, ლოყაწითელს შენ მოგართმევ, თეთრს თვითონ გეახლებიო. ვაშლის წითელი მხარე კი მოწამლული იყო. ფიფქიას ძალიან მოუნდა დაბრაწული ვაშლი, თან ნახა, რა გემრიელად ახრამუნებდა გლეხის ქალი, ვერ მოითმინა, სარკმლიდან ხელი გამოჰყო და დედაბერის მიწოდებული ვაშლი გამოართვა.
160 ერთ მშვენიერ დღეს ტყეში უფლისწული ნადირობდა. შემოაღამდა და ჯუჯებს მადგა თამის გასათევად. ნახა მთაზე კუბო, – კუბოში ულამაზესი ფიფქია იწვა, წაიკითხა ოქროს ასოებიანი წარწერა და ჯუჯებს სთხოვა: – ოღონდ ეს კუბო მომეცით და რაც გამაჩნია, ყველაფერს მოგართმევო. – ფიფქიას მთელი ქვეყნის ოქროზე არ გავცვლითო, – იუარეს ჯუჯებმა.
161 როგორც კი სასახლეში ფეხი შედგა და პაარძალს შეხედა, ფიფქია იცნო. შიშით ადგილს მიეყინა, მალე წინ გახურებული რკინის ფეხსაცმელები დაუწყვეს და უბრძანეს, – ჩაიცვი და იცეკვე მანამ, სანამ სული არ ამოგხდებაო. რას იზამდა ბოროტი დედოფალი. მალე მან თქვენი ჭირი წაიღო. ფიფქია, უფლისწული და შვიდი ჯუჯა კი ბედნიერად ცხოვრობდნენ.
162 როდესაც ვახუშტიმ ფანქარს წვერი წაუთალა და ხატვა დაიწყო, სწორედ მაშინ აღმოჩნდა, რომ ფანქარი ჯადოსნური იყო. დააპირა თუ არა ვახუშტიმ ზღვის დახატვა, ფანქარიც მაშინვე გალურჯდა, დროშის დახატვას მიჰყო ხელი და ფანქარი გაწითლდა, მერე ბოლის დახატვა გადაწყვიტა და ფანქარიც სასწრაფოდ გაშავდა, თოვლიანი მთების ხატვისას კი ფანქარი გათეთრდა.
163 ვახუშტიმ თვალები მოიფშვნიტა, ხომ არ მეჩვენებაო, მაგრამ, არა! თვალები არ ატყუებდნენ ვახუშტის: ნახატი მართლაც ფერადი იყო, ფანქარი კი მხოლოდ ერთი ეჭირა ხელში. ეს ამბავი ვახუშტიმ წამსვე ყველას გვამცნო და საბუთად ნახატი გვიჩვენა. – აბა, მათხოვე ერთი, მეცა ვცადო! – ვთხოვე ვახუშტის და ფანქრის გამოსათმევად ხელი გავუწოდე.
164 სხვამაც ბევრმა სთხოვა ვახუშტის ფანქარი, მაგრამ ის სულ ერთსა და იმავეს იმეორებდა, დამეხარჯება და დამეხარჯებაო. ამის შემდეგ ვახუშტი ფანქარს ერთი წუთითაც კი არ იშორებდა, ის კი არა და, ღამეც გულში ჰქონდა ჩახუტებული. სხვებს ხომ არ აძლევდა და არ აძლევდა, თვითონაც აღარაფერს ხატავდა, დამეხარჯებაო, კვლავ თავისას გაიძახოდა.
165 მართლაც, გაუმზადა ერთი კვირის საგზალი და თან ხახვი გაატანა. გზადაგზა რომ იაროთ, ეს ხახვის ნაფცქვენები ყარეთ გზაშიო. თქვენი და გამოყვება ამ ნაფცქვენებს და მოგაგნებთო. გზაზე ერთი სოფელი იყო გასავლელი. იქ ცხოვრობდა ასთავიანი დევი, რომელსაც ჰყავდა ბებერი დედა. ამოვიდა, მოკრიფა ხახვის ნაფცქვენები და თავის გზაზე დაყარა.
166 ასთავიან დევს ძალიან მოეწონა, შეირთო ცოლად. რაკი დანიშნულ დროზე ამ ძმებს ხარჯი არ ჩაუტანა, ბიჭები შინ წამოვიდნენ. დედას უთხრეს: – რატომ ხარჯი არ გამოგვიგზავნეო? დედამ იცოდა, იმ სოფელში რომ ასთავიანი დევი იყო და დაიწყო ტირილი: – ჩემს შვილს ასთავიანი დევი შეჭამდაო. ძმებმაც გაიგეს ეს ამბავი და გაემგზავრნენ დის დასახსნელად.
167 გავიდა დრო. ვაჟებიც დაკარგა დედამ და ქალიც. ტირის. ერთ მშვენიერ დღეს ჩამოიარა კაცმა და ეკითხება დედაკაცს, რა გატირებსო? დედაკაცმა უამბო თავისი თავგადასავალი. კაცმა ამოიღო ერთი ვაშლი, მისცა დედაკაცს და უთხრა: – ეს ვაშლი ას ნაწილად გაჭერი და დღეში თითო შეჭამეო. დედაკაცმა დაჭრა ვაშლი ას ნაწილად. დაუწყო სათითაოდ ჭამა.
168 დედას უთხრა: – ძუძუ მინდაო. დედამ დაუწყო ჩხუბი: – რაღა დროს შენი ძუძუაო! მაგრამ ასფურცელამ ძალიან და ძალიან შეაწუხა. მისცა ძუძუ. ასფურცელამ მოუჭირა კბილები და დედას შეეკითხა: – მითხარი, და-ძმები მყავს თუ არაო? დედამ უთხრა: – ასთავიან დევთან არიანო. ასფურცელა ადგა და გაემგზავრა ასთავიანი დევის სახლისაკენ.
169 გზაზე ერთი ხევი ჰქონდა გასავლელი. ხევს რომ მიუახლოვდა, გამოჩნდა ის სახლი, სადაც ასთავიანი დევი იყო. ბებერმა შენიშნა ეს ახალგაზრდა და თქვა: – დედიშენის ღმერთსაო! მიუახლოვდა ასფურცელა იმ სახლს. შევიდა ეზოში და სიბრაზით დაიწყო სიარული. ბებერმა ჩხუბი დაუწყო ახალგაზრდას: – წადი აქედან, თორემ ჩემი შვილი მოვა და შეგჭამსო.
170 ასფურცელამ უთხრა: – მე მოგივლი შენცა და შენს შვილსაცაო! საღამო ხანს მოვიდა დევი და მოიტანა ნანადირევი, დაინახა ვიღაც უცნობი, თვალებიდან ცეცხლი გადმოსცვივდა სიბრაზისაგან. მივიდა ახალგაზრდასთან. ახალგაზრდამ უთხრა ასთავიან დევს: – შენი ცოლისძმა ვარ და არ მიმიღებ ამაღამაო? ასთავიანი დევი დაყაბულდა და მიიპატიჟა სახლში.
171 დაიწყეს ნანადირევის გატყავება. სანამდის ასთავიანი დევი ერთს გაატყავებდა, მანამ ასფურცელამ ორი გაატყავა, დაკუწა და მოხარშა კიდეც. დასხდნენ ვახშამზე. ასთავიანი დევი ეუბნება ასფურცელას: – ძვლის კაცი ხარ თუ ხორცისაო? – ძვალი რა ჩემი ხელობაა, ხორცი მომიტანეო! ხორცს ასფურცელა ჭამდა, ძვლებს კი ასთავიან დევს აძლევდა.
172 შეეხვეწა ღმერთს: – თუ მე ვტყუი ჩემს ძმებთან. აქვე მომკალი, თუ არადა, ეს მუხა მომაგლეჯინეო. მართლაც, მოგლიჯა მუხა და შინისაკენ გაეშურა. შინ რომ მივიდა, დაუძახა თავის ძმებს: – გამოიხედეთ, ეს მუხა მაინც მომხსენითო. ძმებს ძალიან შეეშინდათ: ახლა კი დაგვხოცავს ჩვენი ძმაო. მაგრამ რას იზამდნენ: მოხსნეს მუხა.
173 ხელმწიფეს სამი ვაჟი ჰყავდა; ვაჟებს გაუცინარი ხელმწიფის შვილებს ეძახდნენ. ერთხელ ძმებმა თქვეს: წავიდეთ, ვკითხოთ ჩვენს მამას, რად გვეძახიან გაუცინარი ხელმწიფის შვილებსაო? წავიდნენ მამასთან საკითხავად. ჯერ უფროსი ვაჟი შევიდა. მამამ ჯამით ღვინო მიაწოდა და უთხრა: - ჯერ ეს დალიე, მერე ერთ სილას შემოგკრავ და გეტყვიო!
174 ახლა უმცროსი ძმა წავიდა. - რა გინდაო? - ჰკითხა გაუცინარმა. - ჩვენ გაუცინარი ხელმწიფის შვილებს გვეძახიან და რათა ხარ გაუცინარიო? - მიაწოდა ხელმწიფემ ჯამით ღვინო და უთხრა: - აბა, დალიე ეს ჯამი ერთ სილას შემოგკრავ და მერე გეტყვიო! ჩამოართვა ჯამი ღვინო და დალია. შემოჰკრა ხელმწიფემ სილა, მაგრამ ფეხიც ვერ მოაცვლევინა.
175 მიუახლოვდა და დაინახა, რომ წითელი ცხენოსანი ჯარი გაქვავებული იყო. გასცდა ამასაც და გაიარა. მერე თეთრი ცხენოსანი ჯარი ნახა. ბევირ იარა, თუ ცოტა იარა, დაინახა ერთი ციხე; მისი წვერი ცამდე იყო აწვდილი! ციხის ძირს ბროწეული იდგა. ბროწეულს ხუთი თავის ტოლა ბროწეულები ება, ჩავიდა გაუცინარი ხელმწიფის შვილი, მოსწყვიტა ბროწეულები.
176 მოვიდა ბინძური დევი, ნახა ცოცხი და დაიწყო სიცილი: - მოგატყუე, განა მართლა მაგ ცოცხში არის ჩემი სულიო?! ჩემი სული დედაბოძში არისო. წავიდა ბინძური დევი ისევ სანადიროდ. აიღო და გარეცხა და გაწმინდა დედაბოძი, მორთო და მოკაზმა, ეხვევა და ესურვილება. მოვიდა ბინძური და ნახა ცოლი რა ამბავშია. - მაგას რასა შვრებიო? - ჰკითხა.
177 წავიდა თუ არა ბინძური დევი სანადიროდ, ადგა გაუცინარი ხელმწიფის შვილიც, აიღო ორი პური და წავიდა მჭედელთან. გააკეთებინა ოცი ლიტრის მშვილდ-ისარი, მოსწია და მოდრიკა. გააკეთებინა ორმოცისა, მოსწია და მოდრიკა, ბოლოს სამოცისა გააკეთებინა, მოსწია მშვილდი, მაგრა იდგა. მჭედელს უთხრა: - შენ არ აწრთო, საწრთობელ წყალს მე თვითონ მოგიტანო.
178 წავიდა და გამოიტანა ბინძური დევის შარდი, აწრთო მჭედელმაც მშვილდ-ისარი. გადიგდო გაუცინარ ხელმწიფის შვილმა მხარზე და გაუდგა გზას ღორის საძებნელად. იარა, იარა და მივიდა იმ წყალზე, სადაც ტახი წყალსა სვამდა. წყალზე ქალი იჯდა და ტიროდა. რა გატირებსო? - ჰკითხა ვაჟმა, - რად იტკენ მაგ მშვენიერ თვალებსაო? - თუ ქრისტიანი ხარ, წადიო!
179 აიღო ხელმწიფემ და ეს ყმაწვილი ხაროში ჩააგდო. ამ ხელმწიფეს ერთი მზეთუნახავი ქალი ჰყავდა. ქალს ყმაწვილი შეეცოდა: სადილის შემდეგ აიღებდა ხოლმე საჭმელს, სიზმარას ჩუმად მიუტანდა და ხაროში ჩაუყრიდა. ეს ხელმწიფე დასავლეთის ხელმწიფე იყო. ამ მზეთუნახავ ქალს აღმოსავლეთის ხელმწიფე სთხოვდა, მაგრამ მამა არ აძლევდა.
180 ერთხელ აღმოსავლეთის ხელმწიფემ მზეთუნახავის მამას ოთხი ჭაკი ცხენი გამოუგზავნა და შემოუთვალა: - გამოიცან, რომელია ამ ცხენში დედა, რომელი უფროსი კვიცი და რომელი საშუალი და რომელი უმცროსი? თუ გამოიცნობ, ხომ კარგი, თუ არა და შენი ქალი ჩემიაო! ხელმწიფე და მისი ქალი დაღონდნენ, რადგან ეს გამოცანა ვერ გამოიცნეს.
181 ქალი ისევ სიზმარასთან მივიდა და ყველაფერი უამბო. - ნუ გეშინია, - უთხრა სიზმარამ, - ამაღამ მე ამოვალ და ამოვიღებო! მართლაც, იმ ღამეს სიზმარა ამოვიდა, მიანძრ-მოანძრია ისარი, ამოიღო და იქვე დააგდო, თვითონ კი ისევ ხაროში ჩაჯდა. მეორე დილას ხელმწიფე გამოვიდა და გაკვირდა: - ვინ ამოიღო, ვინა, ჩემი ქალი იმას უნდა მივცეო!
182 ყველამ თავ-თავისი ადგილი მონახა და საქმეზე დადგა. ამ მოგზაუგობაში გავიდა ხუთი-ექვსი წელიწადი. სიზმარას ქალ-ვაჟი უკვე დიდები გამხდარიყვნენ. როცა სიზმარა თავის ხელმწიფე სიმამრთან მივიდა, ცოლი ერთ მხარეს მოისვა, ქალიშვილი - მეორეს, ვაჟიშვილმა აიღო ოქროს სურა, თავის მამას წინ ოქროს ტაშტი დაუდგა და ხელ-პირი დააბანინა.
183 რაკი მადა კარგი ჰქონდა, ჯიქანსაც ძალზე იტენიდა რძითა და გოჭებიც კიტრებივითა ჰყავდა დასუქებული და ჩამრგვალებული. თანაც ხუთივე გოჭი ძალიან ჭკვიანი და გამგონე იყო. ერთხელ ღორი მინდორში მიწასა სჩიჩქნიდა. ნაწვერალში თაგვის სორო იპოვა, სულ თავთავებით გაჭედილი. თითო-თითოდ იღებდა გემრიელ ხორბლის თავთავს და მადიანად აკნატუნებდა.
184 ამ დროს თავს წაადგა ერთი მშიერი მგელი ბრიალა თვალებით და კაწკაწა კბილებით. - გამარჯობა, ღორო! - დაიყმუვლა მგელმა, თან უნდოდა თავის ხმისთვის სირბილე და სინაზე მიეცა, მაგრამ მაინც საზარლად და საძაგლად გამოუვიდა. ამ ხმაზე ღორი შეკრთა, ჯაგარი ყალყზე დაუდგა, მოიხედა, - მგელია, თვალებს აბრიალებს, კბილებს აკაწკაწებს.
185 ღორი მიხვდა, რომ მისი საქმე ძალიან ცუდად იყო, თუ რასმე არ მოახერხებდა. ტყუილად ხომ არ უთქვამთ: ხერხი სჯობია ღონესა, თუ კაცი მოიგონებსაო. რა მოვიგონო, როგორ გადავურჩე ამ სულთამხუთავს? - ბუტბუტებდა ტრუხუნა. - დიდებულო ბატონო! - მოახსენა ტრუხუნამ, - თქვენი ნებაა, რასაც მიზამთ თქვენს ფეხთა მტვერსა. ვინ დაგიდგებათ წინ!
186 იყო და არა იყო რა, იყო ერთი გვრიტი, ცხოვრობდა თავისთვის ერთ ხეზე, იდგამდა ბუდეს, ჩეკდა ბარტყებს და მზრუნველადაც უვლიდა, - ადრე დილიდან მზის ჩასვლამდე ფრთებჩაუკრეფლად დაფრინავდა და შვილებს საზრდოს უზიდავდა. საღამოობით დაღლილ-დაქანცული, მაგრამ ბედნიერი, ჩამოჯდებოდა ბუდის გვერდით და მიდამოს ნელი გვრინით ატკბობდა.
187 შეუერთდა ვირიც და წავიდნენ ხუთნი. შუაღამისას ერთ სოფელში შევიდნენ, დაუგდეს ყური და ერთი სახლიდან პატარა გვრიტების ღუღუნი გაიგონეს. მივიდნენ სახლთან, შევიდნენ ეზოში და საომრად მოემზადნენ: ვირი სახლის კარებთან აიტუზა, მახათი ჭუჭრუტანიდან შეძვრა და ბუხრის პირას დაერჭო, გვრიტი, მამალი და ფილთაქვა ერდოდან ჩავიდნენ.
188 დედის დანახვაზე ბარტყებმა ერთი ჭყიპინი და კრუშ-კრუში ატეხეს. ხმაურზე კაცს გამოეღვიძა, წამოვარდა ლოგინიდან და, რომ გაეგო, სიბნელეში რა ხდებოდა, ბუხართან ცეცხლის ასანთებად მივიდა. გაჩხრიკა თუ არა ნაღვერდალი, ფილთაქვა გასკდა და ნაცარი თვალებში შეეყარა. კაცი შეშინდა, უკან დაიწია და ბარძაყში ახლა მახათი შეერჭო.
189 იყო ერთი ხელმწიფე. ჰყავდა ერთადერთი ქალი, რომელიც სილამაზით მზეს ეცილებოდა. მამა ქალის მთხოვნელებს ეუბნებოდა: ამა და ამ ადგილას, ამა და ამ ბაღში იზრდება უკვდავების ვაშლის ხე, ვინც იმ ვაშლის ნაყოფს მომიტანს, ჩემ ქალს იმას მივათხოვებო. ყველა მიდიოდა ვაშლის საძებრად. ბევრი ვაჟკაცი წავიდა, მაგრამ უკან დაბრუნებული არავინ უნახავთ.
190 ცხოვრობდა. განთქმული იყო თავისი სიმღერებითა და დაკვრით. მასაც მოსწონდა მზეთუნახავი, მაგრამ თხოვას აბა როგორ გაბედავდა! ერთ მშვენიერ დღეს ეს მეჩონგურეც მივიდა ხელმწიფესთან და მზეთუნახავი სთხოვა. მასაც უკვდავების ვაშლის მოტანა დაავალეს. მეჩონგურემ აიღო თავისი ჩონგური და გაუდგა გზას. ბევრი იარა თუ ცოტა იარა, ცხრა მთა გვდვიარა.
191 უცებ მეჩონგურის წინ გაიხსნა სალი კლდის კედელი და გამოჩნდა ყვავილებით მოფენილი გზა. გზა პირდაპირ ბაღში მიდიოდა. მიჰყვება ამ ყვავილოვან გზას მეჩონგურე და თანაც მღერის თავის გულსაკლავ სიმღერას. ის უკვდავების ვაშლის ხე, თურმე, ამ ბაღში იდგა და მას მცველად ჰყავდა გველეშაპი. ვინც ბაღს ახლო მიეკარებოდა, ცოცხლად ყლაპავდა.
192 აქ ჩემი შიშით დაბლა ჭიანჭველები ვერ დადიან და ცაში ფრინველები ვერ დაფრინავენო! მეჩონგურე უკრავს და მღერის თავის სიმღერას და თვალებიდან თქრიალით მოსდის მდუღარე ცრემლი, მღერის და თან ტირის. გველეშაპი ღრიალით გამოქანდა მეჩონგურისაკენ, საზარელი პირი დააღო, უნდა ჩაეყლაპა, მაგრამ უცებ შეჩერდა და ყური დაუგდო მას.
193 დიდხანს უსმენდა გაჩუმებული. ვეღარ გაუძლო მისმა ბოროტმა გულმაც და გასისხლიანებული თვალებიდან ცრემლები გადმოსცვივდა. აკანკალებული და აცრემლებული უცქეროდა საზიზღარი გველეშაპი მეჩონგურეს, რომელიც კიდევ უფრო მგრძნობიარე სიმღერებს მღეროდა. ერთი კიდევ ჩამოჰკრა მეჩონგურემ და დაწყდა ჩონგურს ლარები. შეწყდა წკრიალა ხმებიც.
194 მოხდენილი გულსაბნევი ეშხიან მკერდზე ზემოთ – ქვემოთ ადის-ჩადის... ქალი აღელვებულია. დივანზე მის წინ საგანგებო დავალებათა საგუბერნატორო ჩინოვნიკი, ახალგაზრდა, დამწყები მწერალი ზის, რომელიც ქალაქის უწყებებში პატარა მოთხრობებს, ან როგორც თვითონ უწოდებს – ნოველებს აქვეყნებს. მოთხრობები მაღალი წრის წარმომადგენელთა ცხოვრებას ეხება.
195 – ო, ვოლდემარ! მე მინდოდა სახელი, ხმაური, ბრწყინვალება. რაღაც არაჩვეულებრივი მწყუროდა. და, აი, სრულიად შემთხვევით მდიდარ, მოხუც გენერალს შევხვდი. გამიგეთ, ვოლდემარ! ეს იყო თვითშეწირვა, უარის თქმა ყველაფერზე, გესმით! სხვაგვარად ვერ მოვიქცეოდი. ჩემმა ოჯახმა ამოისუნთქა, დავიწყე მოგზაურობა, სიკეთის კეთება.
196 როგორ ვეწამე, როგორი აუტანელი იყო გენერლის ყოველი მოკარება! თუმცა, სამართლიანობა მოითხოვს აღვნიშნო, რომ თავის დროზე ის მამაცურად იბრძოდა. იყო წუთები, საშინელი წუთები! მაგრამ მამხნევებდა აზრი, რომ მოხუცი დღეს თუ ხვალ მოკვდებოდა, რომ დავიწყებდი ცხოვრებას ისე, როგორც მინდოდა, საყვარელ ადამიანთან ვიქნებოდი.
197 მოულოდნელი შეხვედრით გამოწვეულმა სიხარულმა ორივე გააბრუა. – ჩემო კარგო! – დაიწყო გამხდარმა ამბორის შემდეგ. – ამას არ მოველოდი! აი სურპრიზი! აბა ერთი კარგად შემომხედე! ისეთივე ლამაზი ხარ, როგორც იყავი! ისეთივე საყვარელი და კოხტა! ოჰ, ღმერთო ჩემო! როგორა ხარ? გამდიდრდი? დაცოლშვილდი? მე კი, როგორც ხედავ, ცოლიანი ვარ.
198 – გიმნაზიაში ერთად ვსწავლობდით! – განაგრძობდა გამხდარმა, – გახსოვს, როგორ გაბრაზებდით? ჰეროსტრატეს გეძახდნენ იმისათვის, რომ სახელმწიფოსაგან მოცემული წიგნი პაპიროსის ცეცხლით გამოწვი. მე კი ეთიალეტს მეძახდნენ, რადგან ენის მიტანა მიყვარდა. ხო-ხო. რა ბავშვები ვიყავით! ნუ გეშინია, ნათანია! მიდი, ძიას მიუახლოვდი.
199 – ვმსახურობ, ჩემო კარგო! მეორე წელიწადია კოლეჟსკი ასესორი ვარ, სტანისლავიც მივიღე. ჯამაგირი ვერა მაქვს კარგი. მაგრამ არა უშავს! ცოლი მუსიკას ასწავლის, მე კი კერძოდ ვმუშაობ, ხის პორტსიგარებს ვთლი. შესანიშნავი პორტსიგარებია! თითოს მანეთად ვყიდი. ვისაც ათი ან მეტი ცალი მიაქვს, უფრო იაფად ვუთმობ. იოლად გამოვდივართ.
200 ფარფლებით მძაფრად კვეთდა ტალღებს, კურდს კი საჭედ ხმარობდა. რაც უფრო უახლოვდებოდნენ ხომალდს, მით გარკვევით მოჩანდა მისი გადმოკარგლული თვალები, ხოლო გულაღმა შეტრიალეისას ფართო დაღებული ყბებიდან - ოთხრიგად მოჭედილი ბასრი კბილები. ბრტყელი, უზარმაზარი თავი ისე გადაბმოდა ტანს, თითქოს ხვედანას თავში ჩაქუჩის ტარი გაუყრიათო.
201 ხვედანა ახლა საშიში აღრა იყო. ნადირობის ეშხი დამთავრდა. მეზღვაურების სიძულვილი ზვიგენისადმი განელდა, მაგრამ ცნობისმოყვარეობის ჟინი არ იყო მოკლებული. საერთოდ, გემბანზე ჩვეულებად აქვთ: ზვიგენს კუჭს გაუჭრიან და შეამოწმებენ, რადგან იციან მისი ღორმუცელობის ამბავი. ხშირად მის კუჭში მართლაც უცნაურ საგნებს წააწყდებიან ხოლმე.
202 მზად იყო, თავისი ერთდაერთი სამოსი ღარიბისათვის მიეცა. ყველანი, მაკ-გრეგორის, მაკ-ფარლანის, მაკ-ნაბასისა და მაკ-ნოგტონის ყოფილი ვასლების შთამომავლები, სტირლინგის თუ დუმბარტონის მკვიდრნი, პატიოსანი ადამიანები, სულითა და ხორცით თავიანთი ბატონის ერთგულნი იყვნენ. ზოგი მათგანი მთიანი შოტლანდიის ველურ ენაზეც კი ლაპარაკობდა.
203 ამიტომ აირჩია ცხოვრების თანამგზავრად ეს ახალგაზრდა, ლამაზი და ერთგული ქალი. გლენარვანმა ელენი მამამისის სიკვდილის შემდეგ გაიცნო. ის განმარტოებით ცხოვრობდა კილპატრიკში, მამსისეულ სახლში და თითქმის არვითარი სახსარი არ გააჩნდა. გლენარვანი მალე მიხვდა, რომ ეს საწყალი ქალიშვილი ერთგული მეუღლე იქნებოდა და ითხოვა იგი.
204 მართლაც, განა წარმოსადგენია უფრო დიდი სიამოვნება, ვიდრე მოგზაურობა საბერძნეთის მშვენიერი ნაპირების გაყოლებით და თაფლობის თვის გატარება აღმოსავლეთის ზღაპრულ ნაპირებთან. დღეს კი მარტოდ დარჩენილი ელენი მოუთმენლად ელოდა ლონდონიდან გლენარვანის დაბრუნებას. გლენარვანმა წასვლის მეორე დღესვე დეპეშით აცნობა, მალე დავბრუნდებიო.
205 მოურავი გაბრუნდა და რამდენიმე წუთის შემდეგ ახალგაზრდა ქალ-ვაჟს შემოუძღვა. ეტყობოდა, და-ძმანი იყვნენ. ქალი თექვსმეტი წლისა იქნებოდა. სანდომიანი სახისა იყო, ცრემლიან თვალებში სიმხნე გამოუკრთოდა, ღარიბულად ეცვა, მაგრამ სუფთად. ხელი ჩაეკიდა თორმეტი წლის ძმისათვის, რომლის თვალებიც მეტყველებდნენ - ჩემს დას არავის დავაჩაგვრინებო!
206 - გასაგებია... მაშ, იცით, რას გეტყვით, ალბათ, ლორდი გლენარვანი ხვალ დაბრუნდება. ბარათები თან აქვს წაღებული საადმირალოში წარსადგენად. უნდა იშუამდგომლოს, რათა მთავრობამ დაუყოვნებლივ გაგზავნოს ხომალდი კაპიტან გრანტის საძებნელად. - ნუთუ ეგ შესაძლებელია, მილედი! - წამოიძახა გაოცებულმა ქალმა, - ალბათ, ჩვენი გულისთვის მოიქეცით ასე?
207 ტუჩებს, გრანტის ასული კი გულხელდაკრეფილი უსიტყვოდ ისმენდა ყველაფერს, ბოლოს სთხოვა: - ლედი, ღვთის გულისათვის, მიბოძეთ ბარათები! - ბარათები? მე არა მაგქვს, ძვირფასო. - თქვენ არა გაქვთ? - არა, ბარათები ლორდმა ლონდონში წაიღო, მაგრამ მერწმუნეთ, თითქმის სიტყვასიტყვით გადმოგეცით, როგორ აღვადგინეთ ბარათების შინაარსი.
208 ან კი რა საჭირო იყო, ახალგაზრდა ქალისთვის გული დაეწყვიტა ასეთი წვრილმანებით! სამაგიეროდ, მერი გრანტს დაწვრილებით გამოჰკითხა მათი ოჯახური მდგომარეობა და ყოფა-ცხოვრება. შეიტყო, რომ ახალგაზრდა ქალი ერთადერთი აღმზრდელი ყოფილა თავისი ძმისა. ამან უფრო მოინადირა ელენის გული და კაპიტან გრანტის ქალ-ვაჟი შეიყვარა.
209 არც არის საკვირველი, რომ ინგლისის მთავრობამ უარი უთხრა დახმარებაზე ამ გეგმების განსახორციელებლად. მეტიც, ინგლისის მთავრობას ათასგვარი დაბრკოლება შეუქმნია მისთვის. სხვას მის ადგილზე გული გაუტყდებოდა, ხალისი და ენერგია დაეკარგებოდა, მაგრამ კაპიტანი გაუტეხელი, მტკიცე ხასიათის იყო, სიძნელეებსა და დაბრკოლებებს არ უშინდებოდა.
210 მეორე დღეს მერი და რობერტი ადრიანად წამომდგარიყვნენ და ციხე-დარბაზის ფართო ეზოში დასეირნობდნენ. უცებ ეტლის ხმა მოესმათ: გლენარვანი მოღუშული იყო, განაწყენება ეტყობოდა, მეუღლეს უსიტყვოდ გადაეხვია. - ედუარდ, რა ქენი? - თვალები შეანათა ელენმა. - რას ვიზამდი, ძვირფასო, - მიუგო გლენარვანმა, - იმ ხალხს გული არ ჰქონია.
211 შოტლანდიელები დუმილით გმობდნენ ინგლისის მთავრობის საქციელს, რამდენიმე წუთის შემდეგ სიჩუმე მაიორმა დაარღვია. - მაშ, არავითარი იმედი აღარ არის? - ჰკითხა გლენარვანს. - არავითარი. - თუ ასეა, თვითონ მივალ მათთან! - წამოიძახა რობერტმა, მაგრამ მერიმ სიტყვა შეაწყვეტინა, - რობერტის მოკუმშული მუშტები სახეიროს არას მოასწავებდა.
212 წასასვლელად გამზადებული და ხელიხელჩაკიდებული და-ძმა რომ შეაჩერეს, ელენი მეუღლეს მიუბრუნდა: - ედუარდ, როდესაც კაპიტანმა ეგ ბარათი დაწერა და ბოთლით გადააგდო ზღვაში, ამით მან თავისი ბედი შემთხვევას მიანდო. შემთხვევამ კი ეს საბუთები ჩვენ ჩაგვიგდო ხელთ! მაშ, ვინ უნდა იზრუნოს იმ უებურის გადარჩენაზე თუ არა ჩვენ?!
213 როდესაც საადმირალოში გლენარვანის შუმდგომლობა არ შეიწყნარეს, მაშინ დაებადა აზრი, თვითონ გამგზავრებულიყო გრანტის საძებნელად, მაგრამ ახალგაზრდა მეუღლესთან განშორება ემძიმებოდა. ამიტომ ეს მოსვლისთანავე ვერ გაუმხილა. ახლა კი, როდესაც ელენმა თვითონ მოისურვა ეს, გლენარვანიც, რა თქმა უნდა, უსიტყოვოდ დაეთანხმა.
214 მარტოდ დარჩენილმა მაიორმა ჩვეულებისამებრ თავის თავთან დაიწყო ხმადაბალი ლაპარაკი დინჯი კილოთი, თან აბოლებდა. რამდენიმე წუთის შემდეგ მოტრიალდა და სავსებით უცნობ კაცს შეხვდა. მაიორს რომ ოდესმე განცვიფრება შესძლებოდა, სწორედ ახლა უნდა განცვიფრებულიყო, მით უმეტეს, რომ ასეთი თანამგზავრის შესახებ არაფერი იცოდა.
215 მის სახეს არ ემჩნეოდა მკაცრი მედიდურობა, რომელიც ასახულია გაუცინარი ადამიანების სახეზე, რითაც ფარავენ თავიანთ არარაობას. მართალია, უცნობს ჯერ ხმაც არ ამოეღო, მაგრამ ეტყობოდა, ბევრი ლაპარაკი უყვარდა, გულმავიწყი და დაბნეულიც იყო. ერთი სიტყვით, ისეთ ადამიანს ჰგავდა, რომელიც უცქერის და ვერ ხედავს, ისმენს და არ ესმის.
216 პაგანელის განცვიფრება აუწერელი იყო. ყველანი სათითაოდ ჩაათვალიერა: გლენარვანის სახეს სერიოზული იერი არ მოსცილებია, ელენსა და მერი გრანტს სიბრალული აღებეჭდათ დახეზე. ჯონ მანგლსი იღიმებოდა, მაიორი კი ქვასავით უძრავად იდგა. პაგანელმა მხრები აიჩეჩა, სათვალე შუბლიდან ცხვირზე ჩამოიცურა და წამოიძახა: - რა ხუმრობაა!
217 რამდენი მიწერ-მოწერ მქონდა ჩვენი გეოგრაფიული საზოგადოების წევრ-კორესპონდენტ უილიამ ტუფნელთან!... აღტაცებული ვარ, რომ ჩემი უძვირფასესი მეგობრის უილიამ ტუფნელის ქალიშვილთან ერთად მიხდება მგზავრობა! აღფრთოვანებულმა პაგანელმა თავი ვეღარ შეიკავა და ელენის თანხმობით გადაკოცნა ქალი, თუმცა ასეთი საქციელი, ცოტა არ იყოს, უხერხული იყო.
218 სრუტე ახლა გრანიტის მასივებს შორის მიიკლაკნებოდა. მთის კალთები დაფარული იყო დაბურული ტყეებით, მწვერვალები - მუდმივი თოვლის ქუდებით, ათას ხუთასი ფუტის სიმაღლეზე აზიდულიყო ტარნის მთის მწვერვალი. ხანგრძლივი ბინდის შემდეგ მიდამოს ღამის სიბნელე წამოეპარა. დღის სინათლე ნელ-ნელა ცვლიდა მკრთალი ჩრდილები. ცა ვარსკვლავებით აციმციმდა.
219 ყველას საერთო დარაში მოეყარა თავი. ამ ამბავმა ყველანი დააღონა. რობერტსა და მერი გრანტს ადამიანის ფერი აღარ ედოთ. ელენი ალერსით ცდილობდა ენუგეშებინა მერი, რადგან სანუგეშო სიტყვები ვეღარ ეპოვნა. ჟაკ პაგანელი გულდასმით ჩაჰკირკიტებდა ნაპოვნ ბარათებს, თითქოს ცდილობდა, ახალი რამ აზრი ამოეთკითხა. დუმილი გლენარვანმა დაარღვია.
220 - ზღვა თუ არა, მდინარე იქნებოდა, რომელიც ზღვას ერთვის! ამ მოულოდნელ განმარტებაზე ყველამ უსიტყვოდ განცვიფრებით გადახედა ერთმანეთს. მათ მოელვარე თვალებში პაგანელმა იმედის ახალი ნაპერწკალი დაინახა! - აი, აზრი! - წამოიძახა ელენმა. - და მერე რა აზრი! - გულუბრყვილოდ დაურთო გეოგრაფმა. - ახლა რა გზას დავადგეთ? - შეეკითხა გლენარვანი.
221 როგორც ეტყობოდათ, კატაპაცი სიტყვაძუნწი კაცი წიყო, ის პერონებსაც კი არ ელაპარაკებოდა, განსაკრგულებებს ხელით ანიშნებდა, ალბათ, მისი ხელობა მოითხოვდა ამას. პეონებს ხანგრძლივი გამოცდილებით ჩინებულად ჰქონდათ შეთვისებული თავიანთი მოვალეობა. თუ ვისმე ჯორი გაჯიუტდებოდა და გაჩერდებოდა, ყვირილით ან ქვების სროლით დაძრავდნენ ადგილიდან.
222 მეჯორე-გამყოლები ჩვეულებრივ დილის რვა საათზე დაადგებიან ხოლმე გზას, საუზმის შემდეგ და ღამის გასათევ ადგილამდე გაუჩერებლივ მიდიან, ე. ი. ნაშუადღევის ოთხ საათამდე. გლენარვანი შეუდავებლად ემორჩილებოდა ამ ჩვეულებას. პირველ საღამოს უკვე მიადგნენ ქალაქ არაუკოს, რომელიც გაშენებულია ტალკაჰუანოს ყურის სამხრეთ ბოლოში.
223 იმ ძირითად ენაზე, რომელიც გავრცელებულია მაგელანის სრუტემდე. პაგანელს ესნაური ენა იმდენად უშველიდა აქ, რამდენადაც, ვთქვათ, ძველი ებრაული. რადგანაც საუბრისა და მოსმენის საშუალება არ ჰქონდა, პაგანელი თვალიერებასა და დაკვირვებას შეუდგა. მოლუჩის მოდგმის სხვადასხვა ტიპებზე დაკვირვება პაგანელი დიდად ასიამოვნა.
224 ისინი ასრულებდნენ ყველა მძიმე საოჯახო საქმეს - ცხენებს უვლიდნენ, საომარ იარაღს წმენდნენ, ხნავდნენ და მკიდნენ, ნანადირევს მიართმევდნენ თავიანთ მბრძანებლებს და გარდა ამისა, კიდევ ახერხებდნენ იმდენი დროის მონარჩუნებას, რომ ერთი პონჩო მაინც მოეთელათ, რასაც ორი წლის შრომა სჭირდებოდა და ასი დოლარი მაინც ღირდა.
225 მოლუჩები, საერთოდ, ნაკლებსაინტერესო მოდგმისანი არიან. ადათ-ჩვევებით ველურებისაგან დიდად არ განსხვავდებიან. მათ აქვთ ყველა ადამიანური ნაკლი და ერთადერთი სიკეთე, რაც ახასიათებთ, თავისუფლების განუსაზრვრელი სიყვარულია. - ნამდვილი სპარტანელები არიან! - იმეორებდა პაგანელი საღამოთი, გასეირნების შემდეგ, ვახშმობისს.
226 ვახშმის შემდეგ მგზავრები პონჩოებში გაეხვივნენ და ღრმა ძილს მიეცნენ. მეორე დილით, რვა საათზე, ქარავანი ოცდამეჩვიდმეტე პარალელს გაუყვა აღმოსავლეთისაკენ. წინ კატაპაცი მიუძღოდათ, უკან პეონები მისდევდნენ. გზა მიემართებოდა არაუკანიის ნაყოფიერ მიწა-წყალზე, როემლზედაც გაშენებული იყო ვენახები, მაღლობზე კი ცხვრის ფარები შეფენილიყო.
227 თანდათანობით მიდამოს უდაბნოს იერი მიეცა. მხოლოდ იშვიათად თუ შეხვდებოდით რასტრეადორეის ქოხებს. რასტეადორები მთელ ამერიკაში სახელგანთქმული იყვნენ ველური ცხენების გახედვნით. ქოხები ერთიმეორისაგან რამდენიმე კილომეტრით იყო დაშორებული. ზოგჯერ წააწყდებოდნენ საფოსტო სადგურის ნანგრევებს, სადაც ველად მოხეტიალე ინდიელებს დაედოთ ბინა.
228 მეორე დღესაც ასეთივე სისწრაფით იარეს, ადვილად გადასერეს მდინარე რიო-ბელის ჭორომები და საღამო ხანს, როდესაც ღამის გასათევად დაიბანაკეს მდინარე ბიო-ბიოს ნაპირზე, გლენარვანმა უბის წიგნაკში ჩაიწერა, რომ იმ დღეს ორმოცდაათი კილომეტრი გაიარეს. ეს ადგილი ესპანეთის ჩილესა და დამოუკიდებელი ჩილეს საზღვარზე მდებარეობდა.
229 ადგილმდებარეობას ჯერ იერი არ ეცვალა. წინ ეშლებოდათ იგივე ნაყოფიერი მიდამოები, დაფარული მოღაღანე ამარილისით, ხისებრი იით, ლემათი, ვარაყისფრად აყვავებული კაქტუსებით. უღრანი ტყეები სავსე იყო ნადირით, მათ შორის ხვდებოდნენ ოცელოტებს, ფრინველებიდან კი - ყანჩას ან შევარდენის კლანჭებიდან გამოსხლეტილ შაშვს. ინდიელების ჭაჭანება არ იყო.
230 აქედან იწყებოდა ბრძოლა ბუნებრივ დაბრკოლებათა გადასახალახავად. ვიდრე აღმართებს შეუდგებოდნენ, საჭირო იყო იმის გადაწყვეტა, რომელი უღელტეხილით გადაევლოთ ანდის მთები, ისე, რომ არჩეული გეზისათვის არ გადაეხვიათ. კატაპაცს ჰკითხეს: - კორდილიერების ამ ადგილებსი მხოლოდ ორი რიგიანი უღელტეხილი მეგულება, - უპასუხა მან.
231 ანდის მთების გარეგანი სახის მუდმივი ცვალებადობა ძველი რელიეფის კვალსაც აღარ ტოვებდა, სწორედ ეს გარემოება იყო მიზეზი, რომ კატაპაცს ერთგვარი ყოყმანი დაეტყო. იგი შეჩერდა, მიდამოს დაკვირვებით მოავლო თვალი, დააშტერდა კლდეების მოყვანილობას და ფხვიერ ქვებს შორის ეძებდა ინდიელების ფეხის ნაკვალევს, მაგრამ ამაოდ.
232 იარაღი, ხელსაწყოები და საგზალი შვიდმა მოგზაურმა გაინაწილა. საერთო სურვილით გადაწყდა, რომ შეუჩერებლივ განეგრძოთ გზა და თუ საჭიროება მოითხოვდა, ღამღამობითაც ევლოთ. მარცხენა ფერდობებზე პირშეღმართად მიიკლაკნებოდა საცალფეხო ბილიკი, რომელზეც ჯორები ვერ გაივლიდნენ. ორი საათის სიარულის შემდეგ კვლავ წააწყდნენ ანტუკოს გადასასვლელს.
233 სამი კილომეტრის სიმაღლეზე, თოვიანი ხაზის მიჯნაზე, ჯოგებად ცხოვრობდნენ გასაოცრად ლამაზი ცხოველები. ეს იყო ალპაგა თავისი აბრეშუმივით ფაფუკი მოგრძო ბეწვით. აქვე ბუდობდნენ წმინდა ბეწვიანი ზორბა და ამაყად მომზირალი ვიგონები, ანუ ურქო თხები. მათთან ახლოს მისვლა ყოვლად შეუძლებელი იყო, რადგან ნიავქარივით დაქროდნენ თოვლით დაფენილ მთაზე.
234 საშიში ადგილების გადალახვით ხან ბასრი კლდის წვერზე მიფოფხავდნენ, ხან თვალჩაუწვდენელი ნაპრალის პირს მისდევდნენ პირდაღებული უფსკრულის თავზე, საიდანაც ძირს გადახედვა ჟრუანტელს ჰგვრიდა ადამიანს. გზადაგზა ხვდებოდათ ამართული ხის ჯვრები, რომლებიც მოწმობდნენ, რომ ამ მიდამოებს უამრავი ადამიანი მსხვერპლად შეეწირა.
235 მაკ-ნაბსის ადგილას სხვა ვინმე რომ ყოფილიყო, ვერც კი მოისაზრებდა, თუ აქ რაიმე ქოხი იყო, ისე აუვლიდა გვერდს. ეს იყო კლდეებს შუა თოვლით დაფარული პატარა ბექობი. საჭირო იყო მისი თოვლისაგან გათავისუფლება. ვილსონმა და მიულრედიმ ნახევარ საათში გაწმინდეს ქოხში შესასვლელი გზა და მთელი რაზმი მაშინვე შიგ შელაგდა.
236 ქოხში ათი კაციც თავისუფლად მოთავსდებოდა. მართალია, ნაგებობა პრიმიტიული იყო, მაგრამ წვიმისაგან და ყინვისაგან მაინც დაგიფარავდა. ქოხში გამომწვარი აგურით სახელდახელოდ ნაგები ბუხარი დახვდათ, სადაც შეეძლოთ ცეცხლის დანთება. - ესეც თავშესაფარი, - თქვა გლენარვანმა, - მართალია, კომფორტული არ არის, მაგრამ ჩვენთვის მაინც თავშესაფარია.
237 გლენარვანი და პაგანელი პორფირის ფრიალო კლდეზე აფოფხდნენ და მიდამოს მოავლოს თვალი. კორდილიერების ამ უმაღლესი მწვერვალიდან მათ თვალწინ უსაზღვრო სივრცე იშლებოდა. ფრიალო კლდეები აღმოსავლეთის მხრეს თანდათან დაბლდებოდნენ. ასეთი დამრეც კლდეებზე პეონები ზოგჯერ რამდენიმე ასეული მეტრის მანძილზე ჩაცურდებიან ხოლმე.
238 მწვერვალების წყება ტალღისებურად ეშვებოდა ჩრდილოეთისაკენ. თვალწინ იშლებოდა პირველყოფილი ველური მშვენიერებით აღსავსე რობიდოს ხეობა. იმის იქით ცაში ატყორცნილიყო ანტუკოს კონუსი, რომელიც ტორბადოს ხეობას სამი კილომეტრით იყო დაშორებული. ვულკანი უშველებელი დევივით ბუტბუტედა და დაღრენილი ხახიდან ისროდა ცეცხლის ალს, კვამლსა და ფერფლს.
239 თანდათან გაძლიერებული, კაშკაშა სინათლე მთელ მიდამოს ბრწყინვალე დაისივით ანათებდა. მზეს კი თანდათან ძალა ეცლებოდა, როგორც ქრობად მნათობს და თანდათან იკიარგებოდა ჰორიზონტზე გაფენილ ღამის წყვდიადში. პაგანელი და გლენარვანი, ალბათ, დიდხანს ვერ მოაშორებდნენ თვალს ამ სანახაობას, დედამიწისა და ცის ცეცხლოვან შეჯიბრებას.
240 ბნელოდა. მთვარე ჯერ არ გამოჩენილიყო. ჩრდილოეთის და სამხრეთის მწვერვალები წყვდიადში შთანთქმულიყო, მხოლოდ აქა-იქ ოდნავ მოჩანდა წამოზიდული კლდეების მოხაზულობა. შეშინებულ ცხოველთა ბღავილი ძლიერდებოდა. ის ჩაბნელებული მთების მხრიდან მოისმოდა. უცებ გამოჩნდა დაქანებული ზვავით თავზარდაცემულ ნადირთა ნიაღვარი.
241 ახლა მან თავისი თავი უკვე ანდების ვაკეზე წარმოიდგინა. მისი ფიქრი დასტრიალებს კაპიტან გრანტსას და მის ორ მეზღვაურს, რომლებსაც უსათუოდ გაათავისუფლებს. მის გონებაში სურათი სურათს ცვლიდა, ქრებოდა ან ცეცხლის ტკაცუნზე, ან აპრიალებული ალის შუქზე, რომელიც ციალებს მძინარეთა სახეებს და კედლებზე. ისევ წინათგრძნობა, უფრო გაცხოველებული.
242 სულგანაბული სმენად გადაიქცა. საიდანღაც მოეჩვენა ყრუ გუგუნი, თუმცა გარკვევით ვერ მიმხვდარიყო, საიდან მოდიოდა ამ ცადამართული მწვერვალის ირგვლივ. ერთბაშად მოესმა ყრუ გრიალი, რომელიც შორეულ ქუხილს აგონებდა, ოღონდ არა ციდან მომავალს. გაიფიქრა, ხეობაში თუ წვიმს და ჭექა-ქუხილია რამდენიმე ათასი მეტრის მოშორებითო.
243 უცებ საშინელი გრუხუნისაგან გამოეღვიძა და ზეწამოიჭრა. ისეთი გამაყრუებელი გუგუნი იდგა, თითქოს უამრავი საარტილერიო ჭურვით დატვირთული ეტლი ქვაფენილზე მოხრიგინებსო. ახლა იგრძნო, რომ ფეხქვეშ ნიადაგი ეცლებოდა, ქოხი შეირყა, კედელი გასკდა. - არიქა! თავს უშველეთ! - დასჭყივლა ამხანაგებს. ყველანი მყისვე წამოცვივდნენ და კარს ეცნენ.
244 სწორედ ამ მიდამოებში ორჯერ დაანგრია კაპიაპო და ოთხჯერ - სანტ-იაგო თორმეტიოდე წლის განმავლობაში. დედამიწის სწორედ ეს ნაწილი ხშირად განიცდის ვულკანური ძალების საშინელ მოქმედებას, რადგანაც ამ მთებში საკმაო რაოდენობით არ მოიპოვება კრატერები, რომლებიც გზას მისცემდა მიწის გულში დაგროვებულ გაზებსა და ორთქლს.
245 უცებ საშინელი მძლავრი დაჯახება იგრძნეს, ყველანი მოსწყდნენ ნიადგაგს და ნატყორცნ ქვასავით გასირალებულნი მთის უკანასკნელ შვერილზე მიენარცხნენ. მოწყვეტილი ზეგანიც უცებ შეჩერდა. რამდენიმე წუთს ყველანი უძრავად ეყარნენ. ბოლოს ერთი მათგანი შეიშმუშნა. დაჯახებისაგან დარეტიანებულიყო, მაგრამ ძალ-ღონე მოიკრიბა და წამოდგა.
246 ხეხილს ბლომად ესხა ოქროსფრფად მოელვარე ნაყოფი. ეს იყო ამ ვაკეზე გადმოსროლილი დოვლათით სავსე ნორმანდიის კუთხე. სხვა დროსა და პირობებში მოგზაურებს გააოცებდათ ასეთი უეცარი ცვალებადობა - წუხანდელი ხრიოკი მიდამოები და დღევანდელი მოღაღანე ოაზისი, დათოვლილი მწვერვალები და მწვანედ გადაშლილი ველი, სუსხიანი ზამთარი და შუაგული ზაფხული!
247 მხოლოდ დარეტიანებულიყვნენ, თორემ მეტი არაფერი დაშავდებოდათ. სიხარულსაც მიეცემოდნენ ასეთი უცნაური და სწრაფი მოგზაურობის გამო, ერთი მათგანი, ყველაზე სუსტი ბავში - რობერტ გრანტი რომ არ დაეკარგათ. მამაცი რობერტი ყველასათვის საყვარელი იყო, ყველა ძალიან შეთვისებოდა - პაგანელიც, გულცივი მაიორიც, განსაკუთრებით კი გლენარვანი.
248 გლენარვანი ძალიან შორს წავიდა მთებში, იქ განმარტოებული პირქვე დაემხო, მიწას დაადო ყური და მთრთოლვარე გულით გაჰყვიროდა რობერტის სახელს. მთელი ღამე მოუსვენრად დაძრწოდა მთებში. პაგანელი და მაიორი მორიგეობით, მის შეუმჩნევლად, შორიახლოდან უთვალთვალებდნენ, რომ ხიფათი არ შემთხვეოდა, სადმე უფსკრულში არ გადაჩეხილიყო.
249 მაიორმა და პაგანელმა გლენარვანი ძალით წამოიყვანეს ბანაკში. ლორდი განუზომელ მწუხარებას მისცემოდა და ვინ შეჰბედავდა გზის გაგრძელებაზე კრინტის დაძვრას. ვინ მოსთხოვდა ამ შავბედითი მიდამოების მიტოვებას?! საგზალი კი უთავდებოდათ, გზა რომ განეგრძოთ, იშოვიდნენ არგენტილენ გამყოლებს, ცხენებს, ჯორებს თუ სანოვაგეს, როგორც კატაპაცმა უთხრათ.
250 გავიდა ერთი საათი და გლენარვანმა ხვეწნა დაუწყო მგზავრებს, ერთი საათიც დაეცადათ. ისე ემუდარებოდა, როგორც სიკვდილმისჯილი ადამიანი, რომელიც ცდილობს ცოტა მაინც დააყოვნოს სიკვილის წუთი. ბოლოს მაკ-ნბსმა ყველას სახელით გადაჭრით გამოუცხდა გლენარვანს, წასვლა აუცილებელია, რადგან გამგზავრებსი დაჩქარებაზეა დამოკიდებული ჩვენი სიცოცხლეო.
251 გვიანღა იყო. კონდორი მაღალ კლდეს მიეფარა. გავიდა ერთი წამი, ერთი თვალის დახამხამება, რომელიც საუკუნედ მოეჩვენათ და უზარმაზარი ფრინველი კვლავ გამოჩნდა, ფრთებს მძიმედ იქნევდა, კლანჭებში კი საკბილო ეჭირა. შემაძრწუნებელი ყვირილი აღმოხდა ყველას - კონდორს კლანჭებით მოჰქონდა რობერტის, ალბათ, უსიცოცხლო გვამი.
252 ექსპედიციამ ტანდილისაკენ განაგრძო გზა. საღამოს ოთხი საათი იქნებოდა, როდესაც ველის შორეულ სივრცეში მთა გამოჩნდა, თუმცა მთა არც კი ეთქმოდა. ეს იყო სიერა-ტაპალკემი. მეორე ღამე ამ მთის ძირას გაათიეს. მესამე დღეს დაუბრკოლებლად გადაიარეს სიერა ტაპელკამი, რადგან კორდილიერების შემდეგ მისი გადავლა იოლი საქმე იყო.
253 მეორე დღეს გლენარვანი და მისი თანამგზავრები ისევ ვაკეს გაუდგნენ და შორიდან თვალი მოჰკრეს სიერა-ტანდელის ძირას გაშენებულ ერთ-ერთ სამოსახლოს - ესტანციას. ტალკავის რჩევით, აქ არ გაჩერებულან და პირდაპირ გაეშურნენ დამოუკიდებლობის სიმაგრისაკენ, სადაც უეჭველად გაიგებდნენ ამ მიტოვებული ადგილების უტყუარ ამბავს.
254 ხეები კორალიებსი ირგვლივ იყო გაშენებული. კორალიები მკვიდრად მესერშემოვლებული ფართო ტერიტორიას მოიცავდა და საქონლის შესანახ ბაკებს წარმოადგენდა. აქ საქონელი საბალახოდ ჰყავდათ გაშვებული. აქ ძოვს და სუქდება ათასობით ხარი, ცხვრის ფარა, ძროხა თუ ცხენის რემა. საქონელს დარაჯად ედგნენ ვეებერთელა, ავი ძაღლები.
255 განსხვავება ის არის, რომ აქაურ მწყემსებს, ოჯახები მესოპოტამიელების მსგავსად თან არ დაჰყავთ. პამპის ესტანციების ცხოვრება სულაც არა ჰგავს ბიბლიურ პატრიარქალურ ყოფას. ისინი ოთხფეხი საქონლით მოვაჭრენი არიან. პაგანელმა ეს ცნობები თავის ამხანაგებს გაუზირა და შედარებითი ანთროპოლოგიის ცოდნით დიდი ინტერესიც გამოიწვია.
256 სასაკლაო საზიზღარი სანახაობაა. ირგვლივ სისხლის მძიმე სუნი დგას, გაისმის სალადეროების მძვინვარე ღრიალი, ძაღლების ყეფა. მომაკვდავი ცხოველების შემაძრწუნებელი ბღავილი და ხრიალი. მათ თავს ათასობით დასტრიალებენ არგენტინის ვაკეების უზარმაზარი სვავები: ურბუსები და ორასები და თითქმის ხელიდან გლეჯენ სალადეროებს გასისხლიანებულ ცხელ ჯიგარს.
257 დღეს კი, როდესაც მოგზაურებმა გვერდით ჩაუარეს, სალადეროების ირგვლივ მყუდროება და უკაცუობა გამეფებულიყო, რადგან საქონლის დაკვლის სეზონი ჯერ არ დამდგარიყო. ტალკავი აჩქარებდა მოგზაურებს, უნდოდა, იმავე დღეს მიეღწიათ დამოუკიდებლობის სიმაგრემდე. თაუქას წაბაძვით დანარჩენი ცხენებიც სწრაფად მიაშრიალებდნენ მაღალ პურეულს.
258 სიმაგრისკენ გლენრვანი, ტალკავი, პაგანელი, მაიორი და რობერტი გაეშურნენ, რამდენიმე წუთში აირეს ფერდობი და ციხესიმაგრის ალაყაფის კარს წაადგნენ, რომელსაც არც ისე ფხიზლად დარაჯობდნენ არგენტინელი დარაჯები. ასე რომ, დაუბრკოლებლად შევიდნენ გალავანში. ალბათ, შიშიანობა არ იყო ამჟამად ან დაუდევრობას ჰქონდა ადგილი.
259 მათ ჩაცმულობას შეადგენდა ზოლებიანი ხალათი და წელზე შემოკრული ტყავის სარტყელი. შიშველ ტანს სხვა არაფერი უფარავდათ, - არც შარვალი, არც საცვალი. პგანელს მოეწონა ასეთი სადა ჩაცმულობა, რომელიც ადგილობრივ ხელისუფლებას შემოეღო. ბავშვები შეიარაღებულნი იყვნენ მათთვის მეტად მძიმე ხიშტიანი თოფებითა და დაშნებით.
260 მანაც მიმართა ერთ-ერთ არგენტინელ ჯარისკაცს, რომელიც მაშინვე გაეშურა სახლისაკენ. რამდენიმე წუთის შემდეგ მათ მეციხოვნე რაზმის უფროსი გამოეგებათ, ორმოცდაათიოდე წლის კაცი, სამხედრო პირისათვის დამახასიათებელი მიხრა-მოხრით. ჯაგარა ულვაშები, ჭაღარა თმა და მბრძანებლური გამომეტყველება ჰქონდა. მოდიოდა და თან ჩიბუხს მოაბოლებდა.
261 პაგანელი ხელების ქნევით ელაპარაკებოდა თავის თავს. მაიორი დუმდა. ტალკავი კი, როგორც ეტყობოდა, საშინლად განიცდიდა ინდიელის თავმოყვარეობის შელახვას, რომ მგზავრები ყალბ გზაზე დააყენა. თუმცა არავის უფიქრია ეს დანაშაულად ჩაეთვალა მისთვის. ამ მდგომარეობაში დაბრუნდნენ ფონდაში. როცა ვახშამს შემოუსხდნენ, ყველას სახე ჩამოსტიროდა.
262 არა! სერჟანტს არ გამოეპარებოდა, ატლანტის ოკეანის სანაპიროებზე რომ ვინმე ევრიოპელი დაეტყვევებინათ. ეს ამბავი ადგილობრივ მცხოვრებთაც ეცოდინებოდათ, რადგანაც კარმენსა და ტანდილს შორის მუდმივი სავაჭრო მიმოსვლაა. მეორეც, არგენტინის ვაკის მცხოვრებთა შორის ვერაფერი დაიფარებოდა და თუ რამე მოხდა, ყველამ იცის.
263 მოგზაურები ცხენებს გამეტებით მიერეკებოდნენ, მაგრამ ყოველი ფეხის გადადგმაზე თანდათან უფრო მეტი წყალი ამოდიოდა ცხენების ნაფეხურებთან და სვლას აძნელებდა. ნაშუადღევს ორი საათი იქნებოდა, როდესაც უცებ ტროპილკული, კოკისპირული წვიმა წამოვიდა. თავის შესაფარებელი არსად იყო. ქუდებიდან ღვარად ჩამოსდიოდათ წყალი მგზავრებს ტანსაცმელზე.
264 ასეთ დროს დაძინებას არაფერი სჯობდა. მგზავრებმაც სცადეს, მიწოლილიყვნენ და თავდავიწყებას მისცემოდნენ. საძაგელი ღამე იყო. გამუდმებული ქარისაგან ქოხი ზანზარებდა, ჭრიალებდა და თავზე ჩამოქცევას ლამობდა. საბრალო ცხენები შესაბრალისად ჭიხვინებდნენ წვიმაში, თუმცა არც მათი პატრონები იყვნენ უკეთეს დღეში. ბოლოს, როგორც იქნა, ჩაეძინათ.
265 მაგალითი პირველად რობერტმა მისცა, რომელსაც გლენარვანის მკლავზე მიეძინა. მერე ყველამ ჩათვლიმა. საბედნიეროდ, იმ ღამემ მშვიდობიანად ჩაიარა. მგზავრები თაუქას ჭიხვინმა და ქოხის კედლებზე ტორების ცემამ გამოაღვიძა. ცხენი მიჩვეული იყო, რომ გამგზავრების დროს ენიშნებინა მგზავრებისათვის თავისი პატრონის ნაცვლად.
266 ცხენებს დეზები ჰკრეს და გაქუსლეს. თაუქა წინ მიქროდა და თან უჩვეულო მოუსვენრობას იჩენდა. მალიმალ სამხრეთისაკენ იღრეცდა კისერს, შეშფოთებული ჭიხვინებდა და ღრმად ისუნთქავდა ჰაერს, ყალყზე დგებოდა და თავს სწევდა წინ ისე, რომ ტალკავს უჭირდა მისი მოთოკვა. ცხენი არა ცხრებოდა, ლაგამს გლეჯდა, ყბებიდან სისხლი სდიოდა.
267 ოღროჩოღრო ნიადაგზე ცხენები ბორძიკებდნენ. ფეხები ბალახში ეხლართებოდათ, წყალში ფორთხიალობდნენ და იქცეოდნენ. წამოაყენებდნენ და ისევ იქცეოდნენ. წყლის დონე კი თანდათან მატულობდა. აგორებული წყლის გრძელი, ორი-სამი კილომეტრის მანძილზე მოახლოებული აქაფებული ზვირთები მოიგრაგნებოდა და წუთი-წუთ წალეკვას უქადდა მთელ მიდამოს.
268 ცხენები ახლა მკერდამდე მიაპობდნენ წყალს და გაჭირვებით იძროდნენ. გლენარვანი, პაგანელი და ოსტინი უკვე დაღუპულად თვლიდნენ თავს, როგორც ტალღების მსხვერპლად განწირული მეზღვაურები. ცხენებს ფეხქვეშ ნიადაგი ეცლებოდათ და ექვსი ფუტის სიღრმეც საკმაო იყო მათ დასახრჩობად. მოულოდნელმა წყალდიდობამ სასოწარკვეთილებაში ჩააგდო მოგზაურები.
269 შორს, სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ, წყალს მოჰქონდა ძირიანად ამოგლეჯილი ხეები, დამტვრეული ტოტები, სადმე ქოხიდან მოგლეჯილი ჩალის სახურავები, დანგრეული ესტანციიდან გამოტაცებული მორები, დამხრჩვალი ცხოველების ლეში, გასისხლიანებული ტყაები თუ ათასი სხვა რამ. მათ შეეფარებინა იაგურების ოჯახს; ტივს ჩასჭიდებოდნენ და შემზარავად ღმუოდნენ.
270 პონჩოები ტოტებზე ჩამოკიდეს, სადაც ქარი აფრიალებდა და აშრობდა მათ. ყველანი მხიარულად მიუსხდნენ ცეცხლს და შრებოდნენ, შემდეგ სანოვაგე ულუფებად დაინაწილეს, რადგან ხვალისათვის უნდა ეზრუნათ და საუზმეს შეუდგნენ. გლენარვანის აზრით, უზარმაზარი აუზი მალე ვერ დაშრებოდა, სანოვაგე კი მეტად მცირე ჰქონდათ. ამ ხეს არავითარი ხილი არ ესხა.
271 საბედნიეროდ, აქ შეიძლებოდა ეშოვათ ახალთახლი კვერცხები ფოთლებში მიმალული ბუდეებიდან, რომლებითაც სავსე იყო ტოტები. საჭმელად გამოიყენედნენ თავად ფრინველებსაც, არაფრის დაწუნება არ შეიძლებოდა. ნასაუზმევს გლენარვანმა წინადადება შეიტანა, კომფორტული საწოლები მოეწყოთ, რადგან ხეზე ხანგრძლივი შეჩერება იყო მოსალოდნელი.
272 გლენარვანი სულ დაბლა გაშვერილ ტოტზე დაეშვა, მაგრამ ღეროზე ნაჭდევის მიხედვით წყლი დაკლების ვერავითარი ნიშანი ვერ ნახა. თუმცა ემჩნეოდა კი, რომ წყლის დონეს უკვე უმაღლეს წერტილამდე მიეღწია, მაგრამ ტალღების მოზღვავებაზე შეამჩნია, რომ სამხრეთიან ჩრდილოეთით დაქანებულ არგენტინის ორ მდინარეს შორის წონასწორბა ჯერ არ დამყარებულიყო.
273 ამ დროს მონადირეებიც ჩამოცოცდნენ ხის კენწეროდან. პაგანელს დიდი სიფრთხილით მოჰქონდა შავი მერცხლის კვერცხები და რამდენიმე ბეღურა, რომელიც შაშვებად უნდა გაესაღებინათ. რობერტს მარჯვედ დაეხოცა მომწვანო-ყვითელი პაწია ჩიტები - ჰილგუეროსი, რომელიც განთქმულია გემრიელი ხორცითა და დიდად ფასობს მონტევიდეოს ბაზარზე.
274 ხელმწიფის შვილმა მადლობა გადაუხადა დერვიშს და თილისმის საძებრად გაემგზავრა. ჩაიცვა მეფეების, მეომრების, ვაჭრების, მხატვრების, სხვადასხვა ჯურის ხალხის პერანგი, მაგრამ ერთხელაც არ უგრძნია თავი ბედნიერად. ბოლოს, სასოწარკვეთილი შინ რომ ბრუნდებოდა, გზად ერთ მიწის მუშას წააწყდა, რომელიც გუთანს მიუძღოდა და თან მხიარულად ღიღინებდა.
275 მთხრობელი ტაშისცემით დააჯილდოეს. მიუხედავად ამისა, ყველამ თავისი ძველი შეხედულება შეინარჩუნა, მაგრამ ერთში კი შეთანხმდნენ - ხვედრს შეჰგუებოდნენ და ბინის ნაცვლად ხეს დასჯერებოდნენ, რაკი ქოიხსა და სასახლეს მოლებულნი იყვნენ. ამასობაში საღამომაც მოაწია. მხოლოდ ძილით შეიძლებოდა ამ მღელვარებით სავსე დღის ღირსეულად დამთავრება.
276 ცის ამ მხარეს ღრუბლების ზოლი გადაჰფარვოდა. სამხრეთის კაშკაშა თანავარსკვლავედებს თითქოს პირსაბური გაეკეთებინა და მიბნედილი გამოიყურებოდა. თუმცა ვარსკვლავების გარჩევა მაინც შეიძლებოდა. პაგანელმა აუხსნა რობერტს სამხრეთის ნახევარსფეროს ვარსკვლავების ადგილმდებარეობა. მის განმარტებას გლენარვანიც ისმენდა.
277 მეცნიერმა მიუთითა რობერტს სამხრეთის ჯვარზე, რომელიც პირველი და მეორე სიდიდის ოთხი ვარსკვლავისაგან შედგებოდა და პოლუსთან ახლოა, კენტავრის თანავარსკვლავედზე, რომლის ერთა-ერთი ვარსკვლავი ალფა დედამიწიდან ყვლაზე უფრო ახლოა. დაანახვა მაგელანის ნისლოვანებაც. იგი ისეთ სივრცეს ფარავს, რომელიც ორასჯერ აღემატება მთვარის ხილვად დიამეტრს.
278 ირგვლივ სრული მყუდროება გამეფებულიყო. არც ერთი ფოთოლი არ ირხეოდა, ოდნავი ჭავლიც კი არ ანაოჭებდა წყლის ზედაპირს. თითქოს ჰაერი უშველებელ პნევმატურ ტუმბოს გაეუხეშოებინა, ატმოსფერო გაჟღენტილი იყო ელექტრონით და ყოველი ცოცხალი არსება გრძნობდა, როგორ უვლიდა მას რაღაც ძალა სხეულში. გლენარვანი, პაგანელი და რობერტი შეშფოთდნენ.
279 რაკი დელგამს ვერ ავიცდენთ, ვეცადოთ, წყალში მაინც არ ჩავცვივდეთო. მოგზაურებმა ღამე მშვიდობისა უსურვეს ერთიმეორეს, თუმც ამის იმედი არ ჰქონდათ. პონჩოებში გაეხვივნენ, დაკიდბულ აკვნებში მოეწყვნენ და ჩაძინება დააპირეს, მაგრამ ქარიშხლის მოლოდინი ყოველი ცოცხალი არსების ბუნებაში ერთგვარ მოუსვენრობას ბადებს, რაც უნდა ძლიერი იყოს ის.
280 მოახლოებულმა მძლავრმა გრგვინვამ მოგზაურებს ლაპარაკი შეაწყვეტინა. მალე ისე გახშირდა ქუხილი, რომ ირგვლივ ყველაფერმა ზანზარი დაიწყო. ცას ცეცხლი მოედო და ძნელი სათქმელი იყო, რა ელექტრობის მარაგი იწვევდა ამ განუწყვეტელ ქუხილს, ცის სიღრმეში გრუხუნით რომ მიიგრაგნებოდა. გამუდმებული ელვა ათასგვარ სახეს იღებდა.
281 ხან შვეულად ეშვებოდა ძირს, ზედიზედ ერთსა და იმავე ადგილას, ზოგი გაელვება კი უფრო მეტად აინტერესებდა მეცნიერს, რადგან, თუ არაგო თავის საგულისხმო შენიშვნებში აღნიშნავს ელვის გაორების ორ შემთხვევას, აქ ასოით ხდებოდა მათი დაქუცმაცება. ზოგჯერ ათას ნაწყვეტად იკლაკნებოდა თვალწარმტაც ხვეულებად და გასაოცარ სინათლის ეფექტს ბადებდა.
282 ყველანი ხმაგაკმენდილნი შესცქეროდნენ ამ საშინელ სანახაობას, გამაყრუებელი ხმაური არ წყდებოდა, რომ ერთმანეთისათვის ხმა გაეცათ. ელვის თეთრ ზოლზე ერთი წამით გამოჩნდებოდა ხოლმე ხან მაიორის მშვიდი სახე, ხან პაგანელის განცვიფრებული გამომეტყველება, გლენარვანის ენერგიული სახე, რობერტის დაბნეულობა და მეზღვაურების უზრუნველი ფიზიონომიები.
283 ჯერ არც წვიმდა და არც ქარი ქროდა, მაგრამ ერთბაშად თითქოს ცა ჩამოიქცაო და მისი ჩაკუპრულ სიღრმიდან წყლის ზედაპირამდე კოკოსპირული წვიმის ქსელი გაიბა, რომლის დიდრონი წვეთებიც წყლის ზედაპირს ეშხაპუნებოდა და აისის ცეცხლის ნაპერწკლებად იშლებოდა ელვის შუქზე. რისი მომასწავებელი იყო ეს? ჭექა-ქუხილის დასასრულისა?
284 ცეცხლის ალზე ხორკლიანი შოტები გველივით იგრიხებოდა და ტკაცუნი გაჰქონდა, ცეცხლმოკიდებული მუგუზლები წყალში ცვიოდა და წყლის დინებას მიჰქონდა. ალი ხან ცისკენ ავარდებოდა და ელვაში იკარგებოდა, ხან კი ქარის დაბერვაზე ძირისკენ ექანებოდა და მთელ ხეს კვამლში ხვევდა. გლენარვანი და მისი თანამგზავრები თავზარდაცემულნი იყვნენ.
285 ასე რომ, ახალი სტიქიური მოვლენები იყო მოსალოდნელი. მართლაც, სამხრეთით თანდათან ავარდა უშველებელი ძაბრისებური სმერჩი. წყალი და ღრუბლები შეაგროვა. საშინელი სისწრაფით დაბზრიალდა ღერძის გარშემო თან აიტაცა უზარმაზარი წყლის სვეტი, შიგ ჩაიხვია გარშემო არსებული ჰაერი და ერთბაშად დაუტრიალდა ომბუს ხეს, გარს შემოერტყა.
286 წყვდიადს იშვიათად თუ გაანათებდა მოგვიანებული გაელვება, რაც არ აძლევდა პაგანელს საშუალებას, ჰორიზონტი დაეთვალიერებინა. ქუხილი ყუჩდებოდა, მსხვილი წვიმის ნაცვლად ახლა ცრიდა, ღრუბლის ნაგლეჯები დაცურავდა. ომბუ სწრაფად მიექანებოდა წინ. ძნელი სათქმელი იყო, კიდევ რამდენ ხანს იტივტივებდა ასე - იქნებ რამდენიმე დღესაც!
287 რადგანაც სამხრეთისაკენ აღებულ გეზს გადასცდნენ და ესტანციებსა და სალადეროებს დაშორებულნი იყვნენ, ფეხით უნდა გაევლოთ ორმოციოდე მილი, რომ ცხენები ეშოვათ. თუ ვინმე დაიღლებოდა, თაუქა რიგრიგობით შეისვამდა ერთს, თუკი საჭიროება მითხოვდა, ორ მოგზაურსაც. იმედი ჰქონდათ, ოკეანის სანაპიროს ოცდათექვსმეტ საათში მიაღწევდნენ.
288 ასეთი კორომები აქაც ისეთივე იშვიათი იყო, როგორც სიერატანდილისა და ტაპალკემის ფერდობების მიდამოებში. მხოლოდ ამ ადგილისათვის დამახასიათებელი ხეები იზრდებოდა ამ ველის საზღვრებზე და კორიენტეს კონცხის მიდამოებში. ასე გაიარა პირველმა დღემ. მეორე დღეს, ჯერ კიდევ ოცი კილომეტრიც დარჩენოდათ გასავლელი, როდესაც ოკეანის სიახლოვე იგრძნეს.
289 არც რაიმე ბუნებრივი ნავსადგური, არც რიგიანი გასაჩერებელი ადგილი. დიუნები ქვიშის ოკეანეში იკარგებოდა, სანაპირო მეჩეჩებს ქმნიდა და ხომალდებისათვის უფრ მეტად სახიფათო იყო, ვიდრე რიფები, ანუ წყალქვეშა კლდეები. ასეთ სანაპიროზე საშინელი ღელვა იცის უამინდობისას და თუ რომელიმე ხომალდი მოხვდა ასეთ მეჩეჩში, აუცილებლად დაიღუპება.
290 სუფთად პირგაპარსული მაიორი, პირდაბანილი და ტანისამოსგამოცვლილი, სხვა მგზავრებთან ერთად მაგიდას მიუჯდა. ოლბინეტის საუზმეს სათანადო მიუზღეს, ერთხმად განაცხადეს, რომ პამპის საუკეთესო საზეიმო სუფრა მას ვერ შეედრებოდა. პაგანელი ყოველი ლანგრიდან ორჯერ იღებდა კერძს, გულმავიწყობის გამო, როგორც თვითონ ამბობდა.
291 აღარავის ახსოვდა, რომ მთელი ერთი თვის განმავლობაში ხომალდი მიტოვებული ჰქონდათ. წყნარი ოკეანის შემდეგ მათ თვალწინ გადაშლილიყო ატლანტის ოკეანის ტალღები. ისინი კი მხოლოდ ელფერით განსხვავდებიან ერთიმეორისაგან. სტიქიონი, რომელმაც დღემდე ამდენი გასაჭირი განაცდევინათ, თითქოს ახლა ცდილობდა მათი გულის მოგებას.
292 ნარევი ქორწინებებისაგან ნაშობ ბავშვებში უცნაურად არის შეზავებული ინგლისური უდრეკობა და აფრიკული სიშავე. ხმელეთზე ყოფნით გახარებული მგზავრების სეირნობა ზღვის პირზეც გაგრძელდა, რომელსაც დიდი მინდორი ეკვროდა, ერთადერთი დამუშავებული ადგილი. კუნძულის დანარჩენი ნაწილი ლავის ნამსხვრევებითა და გამოფიტული კლდეებით იყო მოფენილი.
293 ამ უკაცურ ადგილებში ასიათასობით უზარმაზრი ალბატროსი და უამრავი პინგვინი ბუდობს. ვულკანური წარმოშობის კლდეების დათვალიერების შემდეგ მოგზაურები ისევ ხეობას დაუბრუნდნენ. აქ მრავალი ნაკადული მოჩუხჩუხებდა, როიმელბსაც კონუსისებური მთის თოვლი ასაზრდოებდა. მწვანე ბუჩქებში მრავლად მოჩანდა ყვავილები და ფრინველი.
294 ანძების ჭახჭახი, ხრახნის გამალებული მუშაობის ხმაური, მოსახსნელი იალქნების ტლაშუნი, იახტის კორპუსის ჩონჩხის ზნექა-ქშენა - ყველაფერი ერთმანეთში ირეოდა. ამან მგზავრებიც შეაფიქრიანა, თუმცა ნამდვილ მიზეზს ვერ მიმხვდარიყვნენ. პაგანელი, გლენარვანი, მაიორი და რობერტი გემბანზე ავიდნენ, ვინ - ცნობისმოყვარეობით, ვინ - მისამხმარებლად.
295 ხომალდი ვერ გაუძლებდა ასეთ რყევას, რომელიც სამაგრებს ასუსტებდა და ნაკერებს არღვევდა. ცოტაც კიდევ და, გაბზარული ქიმი წყალს მიაშურებდა ხომალდში. ჯონ მანგლსს ერთადერთი საშუალებაღა დარჩენოდა: უნდა აემართა საქარიშხლე აფრები და ქარს გაჰყოლოდა. რამდენიმე საათის შემდეგ მან ეს მოახერხა, თუმცა ორჯერ მაინც შეაწყვეტინა მუშაობა გრიგალმა.
296 გლენარვანი თანამგზავრ ქალებთან დაბრუნდა, რომელთაც არ ესმოდათ საფრთხის მნიშვნელობა, თუმცა მდგომრეობის სერიოზულობას კი გრძნობდნენ. მათ დიდი ვაჟკაცური ამტანობა გამოიჩინეს და თანამგზავრებს მამაცობაში არ ჩამორჩებოდნენ. სავსებით შეუფერებელ დროს პაგანელმა თეორიული მსჯელობა გააბა ჰაერის დინებათა მიმრთულების შესახებ.
297 ჯაგნარის ნაცვლად კარგად დამუშავებული, ღობეშემოვლებული მინდორი გდაიშალა. ექვსიოდე ცხენი და რამდენიმე ხარი ძოვდნენ მინდორზე, რომელიც კენგურუს კუნძულიდან გადმონერგილი მსხვილი აკაციის ხეებით იყო შემოფარგლული. თანდათან გამოჩნდა პურის ყანით დაფარული მინდვრების ყვითელი თავთავები, აქა-იქ უზარმაზარი სკებივის ამართული თივის ზვინები.
298 მას ხუთი ჯანსაღი და ლამაზი ვაჟი მოსდევდა, ალბათ, მისი შვილები, და მაღალ-მაღალი ჯონ-ღონით სავსე ქალი, მათი დედა. შეუმცდარად შეიძლებოდა გვეთქვა, რომ ამ ახალ შენობაში და დამუშავებულ მინდვრებზე ბინადრობდა ნამდვილი ირლანდიელი კოლონისტი, რომელიც სამშობლოში მძიმე ცხოვრებით შეწუხებული ბედის საძიებლად ზღვისგაღმა გახიზნულიყო.
299 მთელი ოჯახით დაუზარებლად მუშაობდა თავის მიწაზე და ოჯახიც ისე აყვავდა, როგორც მისი სამფლობელო. ირლანდიელი გლეხი მიწის მფლობელად იქცა. ახლა მას ჰქონდა მიწა, რომელიც შრომისმოყვარეობამ ნაყოფიერად აქცია, და ჰყავდა ხუთასი სული მსხვილფეხა საქონელი. ირლანდიელი მემამულის გუშინდელი მონა დღეს თავისუფალი მოქალაქე იყო.
300 თითქოს ამ კაცის აქ ყოფნა კაპიტან გრანტის გადარჩენის უტყუარი თავდები იყო. და მართლაც, თუკი ეს მეზღვაური გადარჩა, რატომ კაპიტანი გრანტი არ უნდა გადარჩენილიყო? აირტონიც ხალისიანად იმეორებდა, ალბათ, კაპიტანი გრანტიც ცოცხალიაო. სახელდობრ, სად არის გრნტი, აირტონი ვერ ასახელებდა, მაგრამ ავსტრალიის კონტინენტზე კი არისო.
301 ეს მოულოდნელი შეხედრა ეჭვის აღმძღვრელი იყო. მართალია, აირტონმა ისეთი ფაქტები და თარიღები დაასახელა, რომლებიც სავსებით ეთანხმებოდა ბარათებში აღნიშნულს და გასაოცარი წვრილმანებით აღწერდა ამბებს, მაგრამ ეს უტყუარ საბუთად ვერ ჩაითვლებოდა. საზოგადოდ, შემჩნეულია, რომ სიცრუე, ჩვეულებრივ, დასაჯერებელ წვრილმანებს ემყარება.
302 მაიორი მაკ-ნაბსი ასეთივე აზრისა დარჩა. თუმცა არაფერი უთქვამს. თვით ჯონ მანგლსის ეჭვიანობამაც კი ვერ გაუძლო აირტონის დამაჯერებელ ლაპარაკს. მან ნამდვილად ირწმუნა, რომ ის მართლაც კაპიტანი გრანტის ამხანაგია, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც მოისმინა აირტონის საუბარი მერი გრანტთან. აირტონს კარგად ახსოვდა მერიც და რობერტიც.
303 პადიმ იკისრა მათი შოვნა. ოთხთვლიანი ფორანი სიგრძით შვიდი მეტრისა იყო და ჩარდახზე საიალქნე ტილო ჰქონდა გადაკრული. თვლები მთლიანად ხისა ჰქონდა, რკინის სალეტე არ გააჩნდა. წინ და უკან ღერძებ ერთიმეორეზე პირევლყოფილი საშუალებით იყო გადაბმული. ასე რომ, მისი ერთბაშად მოტრიალება მოსახვევში შეუძლებელი იქნებოდა.
304 წყნარი ოკეანის ამ ნაწილში ინგლისის სამფლობელოებს ავსტრალაზია ეწოდა. ამ სახელწოდებაში იგულისხმება ახალი ჰოლანდია, ტასმანია, ახალი ზელანია და რამდენიმე ახლომახლო მდებარე კუნძული. თვითონ ავსტრალიის მიწა-წყალი ადმინისრაციულად რამდენიმე უზარმაზარ ახალშენად არის დაყოფილი და სხვადასხვა ღირებულებას წარმოადგენს.
305 მეორეც, ცხენის ნაბიჯი ხარების მძიმე ნაბიჯებისათვის უნდა შეეფარდებინათ, რადგან დრო იკარგება, მაგრამ ძალ-ღონე იზომება. ფორანი თავისი მგზავრებიანად, სურსათ-სანოვაგითა და ბარგი-ბარხანით ნამდვილი ცენტრი იყო რაზმისა, მისი მოძრავი ციხესიმაგრე. ცხენოსნებს შეეძლოთ მცირე მანძილით გვერდზე გადაეხვიათ, მაგრამ ძალიან კი არ უნდა დაშორებოდნენ.
306 ხშირად ხვდებოდათ განსაკუთრებული ჯიშის ცხვრის ფარები, ეს იყო ახალჰოლანდიური ცხვრები, რომელთაც თავი ღორისას მიუგავდათ. მთელ მანძილზე მიუყვებოდა ტელეგრაფის ბოძები, რომლებიც ახლახან გაეყვანათ ადელაიდის ოკეანის ნაპირებთან დასაკავშირებლად. აქამდე ეს ვეი არგენტინის პამპის ერთფეროვან მიდამოებს მოგაგონებდათ.
307 მეცნიერმა კმაყოფილებით აღნიშნა, ეს სახელწოდება ზედგამოჭრილია. აბეზარი მწერებისაგან ძალიან შეწუხდნენ მოგზაურებიც და ცხენებიც. კიოღო ისე უამრავი იყო, რომ მათგან თავის დაღწევა არ შეიძლებოდა. მათი ნაკბენის სიმწვავე ოდნავ დაიცხრეს ნიშადურის სპირტით, რომელიც საგზაო აფთიაქში მოეპოვებოდათ. პაგანელი წყევლა-კრულვას უთვლიდა აბეზარ მწერებს.
308 რედ-გუმის სადგური პატარა ფერმა იყო, მაგრამ გლენარვანს აქ გულთბილად შეხვდნენ. ასეთ განმარტოებულ მოსახლეობაში მოგზაურისათვის ყოველთვის გამზადებული აქვთ სუფრა და ბინა. ავსტრალიის კოლონისტები პურმარილიანი და სტუმართმოყვარე ხალხია. მეორე დღეს განთიადისას, აირტონმა ხარები შეაბა. იმედი ჰქონდა, იმ დღესვე მიაღწევდა ვიქტორიის პროვინციას.
309 ოლბინეტმა ჩვეულებრივ დროს მოამზადამ ვახშამი, რის შემდეგაც ზოგი ფორანში მიწვა, ზოგი კარვში და მალე ჩაეძინათ. ღამით დინგოები, აქაური ტურები, საცოდავად ყმუოდნენ. ტბის გაღმა მხარეს გადაშლილი იყო ნაირფერი ქრიზანთემებით მოფენილი საუცხოო დაბლობი. როდესაც გლენარვანი და მისი თანამგზავრები დილით წამოდგნენ, მიდამოს სანახაობით მოიხიბლნენ.
310 შემდეგ, როდესაც ათიოდე კილომეტრი გაიარეს, მათი ფორანი შეხრიგინდა აკაციების, მიმოზებისა და თეთრი გუმფისის ხეებშუა, რომელთა ყვავილებიც ცნობილია თავისი მრავალფეროვნებით. ამ ვაკის მცენარეულობა განსაცვიფრებელია იმით, რომ რასაც მზისაგან იღებს, ყვავილების სახით აბრუნებს უკან და მათი სურნელებით ავსებს ჰაერს.
311 მათი ველური ტომები უფრო ჩრდილოეთის მხარეს მომთაბარებოდნენ უდაბურ ადგილებში, რომლებსაც მდინარე დარლინგისა და მურეის შენაკადები რწყავს. სამაგიეროდ, მოგზაურები საგულისხმო სანახაობას წაადგნენ. წინ შემოეყარათ ურიცხვი ფარა, რომელსაც ხარბი ვაჭრები აღმოსავლეთის მთებიდან ვიქტორიის პროვინციისაკენ მიერეკებოდნენ.
312 მთელი ეს ჯანდაგი საქონელი ჩალის ფასად ეყიდა ლურჯი მთების საძოვრებზე, გასასუქებლად მიერეკებოდა სამხრეთ ავსტრალიის ნოყიერ იალაღებზე, რომ შემდეგ დიდი მოგებით გაეყიდა და თითო ხარზე მოეგო ორი გირვანქა, თითო ცხვარზე - ნახევარი გირვანქა. მხოლოდ სემ მიტჩელი ორმოცდაათ ათას გირვანქა სტერლინგს მოიგებდა. ეს დიდი შემოსავალი იყო.
313 არიერგარდს შეადგენდნენ ცხვრები. სემ მიტჩელმა მოგზაურების ყურადღება მიაქიცია იმ გარემოებას, რომ ნახირის ბელადად არც ძაღლი იყო და არც ადამიანი, წინ მიუძღოდა მეთაური ხარი, უფრო საზრიანი, რომელსაც დანარჩენები ბრმად მისდევდნენ უკან. მეთაური ყველაზე წინ მიდიოდა მედიდური ნაბიჯით და ალღოიანად ირჩევდა საუკეთესო გზას.
314 განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც რომელიმე მდინარე გაუვალია, საქონელიც გაჯიუტებულია და არ სწადია წყალში გასვლა. ხარები თითო ყლუპს დალევენ და უკან მიბრუნდებიან. დამფრთხალი ცხვრები აქეთ-იქით გარბიან და წყალში არ შედიან. მწყემსები დაღამებას ელიან, რომ საქონელი როგორმე შეიტყუონ მდინარეში, მაგრამ ხშირად ვერაფერს ხდებიან.
315 ხელი უნდა შეუშალონ, რომ ფარა ერთბაშად არ მიაწყდეს მდინარეს, თორემ ერთად მოგროვდებიან და ერთიმეორეს ჩაახრჩობენ წყალში. ასეთი იყო ის დაწვრილებითი ცნობები, რომელიც უამბო მათ სემ მეტჩელმა. სანამ უამბობდა, მთელმა ნახირმა წინ გაუარათ, სარქალი ისევ თავში უნდა მოქცეოდა, რათა საქონლისათვის ადრევე შეეთვალიერებინა საუკეთესო საძოვრები.
316 ვიქტორიის პროვინციის ტერიტორიაზე მგზავრობის პირვე დღეს, რაკი შობის დღესასწაული იყო, პაგანელის წინადადებით საზეიმო ვახშამი მოაწყვეს. უნდა ითქვას, რომ ოლბინეტმა თავი განსაკუთრებით გამოიჩინა. შენახული მარაგიდან უამრავი ევროპული კერძი დაამზადა, რომელთა ნახვა ავსტრალიის უდაბნოს შუაგულში მართლაც გასაკვირი იყო.
317 მგზავრებმა ჯერ ნორტონ-კრიკის სათავეებს მიაღწიეს და შემდეგ მალე წაადგნენ ნახევრად დამშრალ მდინარე მეკენზის. საუცხოო დრო იყო - ზომიერი სიცხეებისა. ქარი სამხრეთიდან მოქროდა და ატმოსფეროს აგრილედა სწორედ ისე, როგორც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ჩრდილოეთის ქარმა იცის. პაგანელმა ამ მოვლენაზე მიაქცია რობერტ გრანტის ყურადღება.
318 რამდენიმე მირტის ხეს დიდებულად გაეშალა შტოები და თხუთმეტი ფუტის სიმაღლეზე წითელი ყვავილებით გადაშლილიყო. მწვანე ტოტებში ათასობით სხვადასხვა ფრინველი - მოლაღური, ნიბლია, ოქოსფრთიანი მტრედებიდა ყბედი თუთიყუშები - დაფრთხიალედა. ძირს კი, წყლის ზედაპირზე, ჭყუმპალაობდნენ მფრთხალი და მიუკარებელი შავი გედები.
319 ადამიანის დანახვაზე მყისვე მიეფარნენ თვალს ამ თვალწარმტაც ველზე, მდინარე უიმერის დაკლაკნილ შენაკადებში. მათი ფორანი გაჩერდა პატარა ამწვანებულ კორდზე, რომლის მაღალი ბალახით დაფარული ფერდობი მდინარის კიდეს აღწევდა. ბალახი წყალზე იყო გადაფენილი. არსად მოჩანდა არც ტივი, არც ხიდი. მდინარეში გასვლა კი აუცილებელი იყო.
320 ცხენოსნები ფორანს გარს შემუდგნენ და რაზმი გაბედულად გადაეშვა წყალში. ჩვეულებრივ, როდესაც ფორანი ან ეტლი გაჰყავდათ წყალში, გარშემო ცარიელ კასრებს მიაბამენ ხოლმე, რომ წყალზე ტივტივებდეს, მაგრამ ახლა ასეთი არაფერი ჰქონდათ. ხარებისა და აირტონის სიფრთხილეს უნდა მინდობოდნენ. აირტონი კოფოზე იჯდა და ისე მიერეკებოდა ხარებს.
321 განსაცდელის წამი დადგა. საბედნიეროდ, ხარებმა ერთბაშად გაიწიეს და თავთხელ წყალში გაიტანეს ფორანი. მალე ნაპირს შეღმართი დაეტყო და ყველანი მშვიდობიანად გავიდნენ ნაპირზე, საქონელიც და ხალხიც, თუმცა გაწუწულიყვნენ. დაუზიანებლად მაინც ვერ გადარჩნენ: ფორანს წინა ღერძი გასტეხოდა და გლენარვანის ცხენს კი ორი ნალი დაჰკარგვოდა.
322 სამხრეთ ნახევარსფეროში სრულიად არ მოჩანს პოლარული ვარსკვლავი და მათი გზის მაჩვენებელელი ამჟამად სამხრეთის ჯვარი იყო, რომელიც კაშკაშებდა ჰორიზონტიდან ზენიტამდე ნახევრი მანძილის სიშორეზე მაინც. მათ კარავში კი ოლბინეტს ისეთი ვახშამი გაემზადებინა, რომ მგზავრები თითებს ჩაიკვნეტდნენ. ეს იყო რამდენიმე თუთიყუშის რაგუ.
323 ვახშმის შემდეგ ძილის გუნებაზე არვინ იყო. ყველანი ცდილობდნენ ისეთი საბაბი გამოეგონებინათ, რომ მათი საზოგადოება ამ მშვენიერ, ჯადოსნურ ღამეს დიდხანს არ დაშლილიყო. ბოლოს, ელენის წინადადებით, პაგანელს სთხოვეს, შეესრულებინა დაპირება და ეამბა მათთვის ავსტრალიის გამოჩენილ მოგზაურთა თავგადასავალი. გეოგრაფს თხოვნის გამორება არ დასჭირდა.
324 რამდენიმე მილის იქით ფორნის თვლები ჩაეფლო მიწაში, რომელსაც ადგილ-ადგილ მაღალ ლაქაშებში მიმალული ნაკადები სერავდა. შემდეგ გზას გარს უვლიდა თითქმის გამშრალ მლაშე ტბებს. მგზავრობა იოლი იყო და გაუბეზრებელი. ელენი ხან ერთს მიიწვევდა თავის სალონში, ხან - მეორეს, სადაც ისინი ცხენებზე ჯდომით მოქანცულნი ისვენებდნენ.
325 ასეთ საუბარში გადაჭრეს კრაულენდიდან ჰორსჰემისაკენ მიმავალი საფოსტო გზა, რომელიც მტვრად იყო ქცეული. ამ გზას ქვეითი მგზავრები არ ეტანებოდნენ. ტალბორტის ოლქის საზღვრების მახლობლად გავლისას გადასერეს დაბალი ბორცვების რამდენიმე წყება და საღამოს ხუთ საათზე გაჩერდნენ მეირბონის ჩრდილოეთით სამი მილის მანძილზე.
326 გლენარვანიც იმავე აზრისა იყო, მაგრამ ახალ სანახაობას დახარბებული პაგანელი ვერ დაიყოლიეს. მას დასტური მისცეს ქალაქის დათვალიერებისა, ფორანი კი ნელ-ნელა გაჰყვა თავის გზას. პაგანელმა ჩვეულებისამებრ რობერტიც თან გაიყოლა. ქალაქი სახელდახელოდ დაათვალიერეს, მაგრამ საკმაო წარმოდგენა მაინც მიიღეს ავსტრალიის ქალაქების შესახებ.
327 მთელი დაბა სწორკუთხედის სახით იყო გაშენებული ერთიმეორის გადამსერი ქუჩებით, როგორც ინგლისელეს სჩვევიათ. ასეთი გეგმით ქალაქის გაშენება ძალიან ადვილი საქმეა. სამაგიეროდ, ნაკლები მომხიბლაობა და ლაზათი აქვს. ქალაქის ზრდის დროს ქალაქის ქუჩების მოზარდი ბავშვების შარვალივით თანდათან გრძელდება და თავდაპირველი სიმეტრია არ ირღვევა.
328 ქუჩებში საქმიანი ხალხი ფუსფუსებდა. ოქროთი მოვაჭრენი, რომლებიც ოქროს მოეზიდებიან ბენდიგოს ქარხნებიდან და ალექსანდრეს მთებსი საბადოებიდან. საბადოების კანტორების წინ ტრიალებდნენ. მთელი ეს ხალხი თავისი საქმით იყო გართული და ყურადღებაც არ მიუქცევია ამ მშრომელი ჭიანჭველებსი ბუდეში შემთხვევით მოხვედრილი უცხოელებისათვის.
329 დაბლა ეყარა ნამსხვრევებად ქცეული ვაგონები, დაგრეხილი რელსები და დანახშირებული ძელები. მთელი ამ აჩხორილი ნამსხვრევებიდან ამოდიოდა ალი, კვამლი და ორთქლი. ხანძარი კატასტროფას გამოეწვია. ბევრგან მოჩანდა სისხლის კვალი, დანახშირებული გვამები, სხეულის ნაწილები. მსხვერპლის რაოდენობის გამოანგარიშებას ვერავინ ბედავდა.
330 მართლაც, ეს იყო გასახსნელი ხიდი. როგორც ლაპარაკობდნენ, დარაჯს რაღაც გაუგებარი და შეუწყნარებელი დაუდევრობის გამო დავიწყებოდა ხიდის შეერთება და გაქნებული მატარებელი პირდაპირ მდინარეში გადაშვებულა. ასეთი მოსაზრება სარწმუნო იყო, მით უმეტეს, რომ ხიდის გაღმა სავსებით მთელი ნაწილი თავის ჯაჭვებზე იყო ჩვეულებრივად დაკიდებული.
331 რამდენიმე დასახიჩრებული გვამი დაასვენეს ბექობის ფერდობზე, მაგრამ ხანძარს ცოცხალი ვერავინ გამოსტაცეს, რადგანაც ცეცხლს სწრაფად ჩაეფერფლა ყველაფერი, მგზავრებიდან მხოლოდ ის ათი კაცი გადარჩა, რომელიც უკანასკნელ ვაგონში იყვნენ. რკინიგზის ადმინისტრაციას ორთმავალი გამოეგზავნა გადარჩენილი მგზავრების კასლმეინში დასაბრუნებლად.
332 მას მერე, რაც ეს ქვეყანა ევროპელებმა დაიპყრეს, ავსტრალილები იძულებული გახდნენ, ქვეყნის შუაგულისაკენ გახიზნულიყვნენ. ეს მოღაღანე მინდვრები მოახალშენეთა საქონლის საძოვრებად გადაიქცა. მოგზაურები ხშირად ფეხით ქელავენ ამ აყვავებულ მიწას, რომლის ქვეშაც სულ ცოტა ხნის წინ ჯერ კიდევ ცოცხალი ხალხის გვამებია ჩამალული.
333 რადგან ეს ადგილი ღამის გასათევად შესაფერისი იყო, გლენარვანმა ბრძანა, აქ დაბანაკებულიყვნენ. აირტონმა, მიულრედიმ და ვილსონმა ხარები გამოუშვეს და ფეხშებორკილები საძოვარზე გადენეს. კარავი დადგეს. ოლბინეტმა ვახშამი მოამზადა. ყველანი სუფრას შემოუსხდნენ. თუმცა შიმშილით კუჭი ეწვოდა, ტოლინე მაინც გაინაზა, მერე კი ისიც შეუერთდა მათ.
334 ისიც მოხდენილი მორცხვობით ჩამოართმევდა ხოლმე. საუბარი გაჩაღდა. ყველას აინტერესებდა ტოლინეს ამბავი, მისი თავგადასავალი, რომელიც ისევე მარტივი და სადა იყო, როგორიც ყველა ღარიბი ადგილობრივი მოსახლის შვილებისა, რომლებიც ბავშვობიდანვე საქველმოქმედო საზოგადოების მზრუნველეობით იზრდებიან თემის მახლობლად მდებარე ახალშენში.
335 ტოლინეს ხუთი წელიწადი გაეტარებინა მელბურნში და ამ ხნის განმავლობაში თავისიანი არავინ ენახა, მაგრამ მისი გული მჭიდროდ იყო ოჯახთან დაკავშირებული და თავისიანებს სანახავად ამ უბედური ადგილისაკენ მარტოდმარტო წამოსვლა გაებედა. მაგრამ ვინ იცის, იქნებ მისი ტომი გაიხიზნა სადმე, იქნებ მისი ოჯახი ამოწყდა კიდეც და კერაც გაცივდა?!
336 მიაწევა. ავსტრალიის მშვენიერი ჰავის შესახებ პაგანელის ნათქვამი გამართლდა. სიცხე ზომიერი იყო, ჰაერი მშრალი, ცხენებიც და ხარებიც ისევე კარგად გრძნობდნენ თავს, როგორც ადამიანები. მხოლოდ ერთი გარემოება შეიცვალა. რკინიგზის კატასტროფამ აირტონს ზოგიერთი ისეთი გამაფრთხილებელი ზომა მიაღებინა, რომლებიც იმ დრომდე საჭიროდ არ მიაჩნდა.
337 ამ უზარმაზარ მწვანეთაღიან ტყეებში ჩრდილი და ბინდბუნდი არ იცის. ეს იმას უნდა მიეწეროს, რომ ავსტრალიის ხეები ფოთლების განლაგების საყურადღებო ანომალიით გამოირჩევიან. არც ერთი ფოთოლი სიბრტყით ა არის მიქცეული მზისაკენ, პირიქით, ყველა ფოთოლი წიბოთი უცქერის მზეს. ადამიანის თვალი მხოლოდ ფოთლის პროფილს ხედავს.
338 გზაში არავინ შემოხვედრიათ, არც ადგილობრივი მცხოვრები, არც მხეცი. მხოლოდ განსაკუთრებული ჯიშის თუთიყუშები ბუდობდნენ ევკალიპიტის კენწეროებში, მაგრამ იმ სიმაღლიდან სულ არ მოჩანდნენ და მათი საუდრულებელი ჟივილი მხოლოდ ოდნავ გასაგონი ბუტბუტის სახით აღწევდა მგზავრებამდე. ზოგჯერ შორეულ ხეივანში გაიქოლებდა ფერად-ფერადი თუთიყუშების გუნდი.
339 საერთოდ კი ამ უსაზღვრო სიმწვანეის საბრძანებელში სრული სიჩუმე გამეფებულიყო. მხოლოდ ცხენების ფეხის თქარათქური, ნაწყვეტ-ნაწყვეტი საუბარი, თვლების ჭრიალი და დროდადრო ხარების გასარეკად აირტონის წამოძახილი არღვევდა ტყის მყუდროებას. საღამო ხანს ბინა ევკალიპტების ძირას დაიდეს, სადაც ჩამქრალი ცეცხლის ნაკვალევი შეამჩნიეს.
340 ერთი შეხედვით გეგონებოდათ, ხე არ დაზიანებულაო, მაგრამ ეს მხოლოდ მოჩვენებითი იყო. სინამდვილეში აქაურ მეჯოგეები და ადგილობრივი მოსახლეობა დაუნდობლად ანადგურებენ ამ დიდებულ ხეებს და აქაც იისევე მოსპობენ მათ, როგორც სპობენ ლიბანის ოთხასწლოვან კედრებს დაუფრთხილებლობის გამო გაჩენილი ცეცხლით დროებითი ბინადრობის დროს.
341 ოლბინატი მცოდნის თვალით ათვალიერებდა სუფრას. პაგანელსა და რობერტს უკვე მოესწროთ ქალაქის შემოვლა ცხენდაცხენ, მაგრამ მიღებული შტაბეჭდილების შესახებ პაგანელი ძალიან სიტყვაძუნწი გამოდგა იმ საღამოს. უფრო მეტი დაკვირვება რომ გამოეჩინა, უეჭველად შეამჩნევდა სეიმურის ქუჩებში ერთგვარ აფორიაქებას. ხალხი აქა-იქ ჯგუფ-ჯგუფად იკრიბებოდა.
342 ლაპარაკობდნენ კარიბჭეებთან, გზად მიმავალს აჩერებდნენ და ამბავს ეკითხებოდნენ, იმდღევანდელ გაზეთებს ხმამაღლა კითხულობდნენ და წაკითხულს არჩევდნენ. ყოვლად დაუკვირვებელ მეთვალყურესაც კი თვალში ეცემოდა ეს ამბავი, პაგანელმა კი სიბნელეში სრულიად ვერაფერი შეამჩნი. სამაგიეროდ, ეს გარემოება მაიორს არ გამოჰპარვია.
343 მიჯნას შეუძლია გადაცდეს ყველა თეთრკანიანი მოახალშენე, იმიგრანტია ის, მეჯოგე-სკვატერი თუ შეშის მჭრელი, ადგილობრივ შავკანიან მოსახლეობას კი უფლება არ აქვს, ერთი ნაბიჯითაც გადმოსცილდეს საზღვრებს. ცხენდაცხენ მიმავალი აღელვებული პაგანელი თანამგზავრებს უზიარებდა მოსაზრებებს ადგილობრივი მოდგმის ბედის შესახებ.
344 მერი გრანტი ფიქრებს გაეტაცებინა. თვალწინ წამოუდგა მამამისი ასეთი უხეში ხალხის ხელში ტყვედ და თვალზე ცრემლი მოადგა. ქალი ცხოვლად განიცდიდა იმ ტანჯვას, რომელიც უნდა გამოევლო ისეთ ადამიანს, როგორიც ჰარი გრანტი იყო. თუ კაპიტანი მართლაც რომელიმე მომთაბარე თემს ჩაუვარდა ტყვედ, უთუოდ შიმშილსა და უდიერ მოპყრობას განიცდიდა.
345 შემდეგ ყველანი ერთბაშად შეჩერდნენ, იარაღი დაყარეს, ღრიანცელი მიწყნარდა. ყველა ისე გაქვავდა, ცოცხალი სურათი გეგონებოდათ. რა მოხდა, რამ გამოიწვია ასეთი ცვლილება? ესეც მალე გამოირკვა. თურმე გუმფისის კენწეროებს ფერად-ფარადი თუთიყუშების მთელი გუნდი დასტრიალებდა და იქაურობას აყრუებდა განუწყვეტელი ყატყატით.
346 როდესაც თუთიყუშების გუნდს საჭირო მანძილზე მიუახლოვდა, იარაღი ჰორიზონტალურად გატყორცნა პირდაპირ. იარაღმა სწორი ხაზით, ორი ფუტის სიმაღლეზე და მიწაზე დაუშვებლად ისარივით გაიქროლა, მერე ერთბაშად ზევით ავარდა სწორკუთხოვანი ხაზით ასი ფუტის სიმაღლეზე, თორმეტიოდე თუთიყუში მოკლა, მოხაზა პარაბოლა და ისევ მონადირის ფეხებთან დაეცა.
347 აირტონი თავგამოდებით მიერეკებოდა ხარებს და იმ დღეს ოცდათხუთმეტი მილი გაიარეს. ხარები საშინლად დაიქანცნენ. ღამის გასათევ ადგილს რომ მიაღწიეს, კარავი დადგეს ხეებქვეშ. ღამეც მალე ჩამოწვა და ვახშამს მოუჩქარეს, რადგან ყველანი ქანცგაწყვეტილები იყვნენ და ძილი უფრო ენატრებოდათ, ვიდრე ჭამა. დარაჯობის პირველი რიგი პაგანელს ერგო.
348 მანაც აიღო კარაბინი და კარვის წინ ბოლთას სცემდა, რომ ჩამომჯდარს არ ჩასძინებოდა. თუმცა ღამე უმთვარეო იყო, ირგვლივ მაინც ნათელი იდგა. ისეთი სიკაშკაშით ციმციმებდნენ სამხრეთის ხომლები, რომ მეცნიერი ნეტარებით შესცქეროდა ბუნების ამ გადახსნილ წიგნს, რომელიც მუდამ ინტერესით სავსეა მათთვის, ვინც კითხვა იცის.
349 ღამის მყუდროებას მხოლოდ ოცნების ბორკილის ჟღარუნი არღვევდა. პაგანელი ასტრონომიული დაკვირებით იყო გართული, მას დედამიწა დაევიწყებინა ცის გულისათვის, როდესაც შორიდან მოღწეულმა ხმაურმა გამოაფხიზლა. გულდასმით დაუგდო ყური და გაოცებულმა გარკვევით გაიგონა როიალის ხმა. მის სმენას მისწვდა ბეჯითი ხელით აღებული რამდენიმე აკორდი.
350 შეუძლებელია იმ შთაბეჭდილების გადმოცემა, რომელსაც მის არსებაში ტოვებდა ეს აგზნებული გალობა ავსტრალიის ღამის მყუდროებაში. პაგანელი დიდხანს ვერ გამოფხიზლებულიყო ამ თილისმის გავლენისაგან. ბოლოს ხმები მიწყდა და ირგვლივ მყუდროება გამეფდა. როდესაც გეოგრაფის შესაცვლელად სადარაჯოზე უილსონი მივიდა, პაგანელი ღრმა ფიქრებში იყო გართული.
351 ავსტრალიაში ახალგაზრდა პეტერსონების ჩასვლის დროს ყველაზე მდიდარი მამული ბატონ ჯემინსონს ჰქონდა. ის ას კვადრატულ კილომეტრს მოიცავდა, მათ შორის ოცდახუთი კვადრატული კილომეტრი მდინარე დარლინგის ერთ-ერთი შემდინარე ტოტის, პაროოს ნაპირას მდებარეობდა. ამჟამად ჰოტემის სადგურმა გადააჭარბა მას სივრცითაც და ბრუნვითაც.
352 ახალგაზრდები მეჯოგეობასაც მისდევდნენ და მიწათმოქმედებასაც. ამ დიდ საქმეს უძღვებოდნენ არა მარტო ცოდნით, არმედ დაუშრეტელი ენერგიითაც. მაიკლ და სენდი პეტერსონები უკვე ამთავრებდნენ თავიანთ ამბავს, როდესაც კაზუარინების ხეივნის ბოლოში მათი სახლიც გამოჩნდა. ლამაზი, მოხდენილი შენობა იყო, ნახევრად აგურით და ფიცრით ნაგები.
353 გარშემო ემერფილის ბუჩქები ერტყმოდა. სახლის ხუროთმოძღვრება შვეიცარიულ ელეგანტურ შალეს მოგაგონებდათ. სახლს გარშემო ჩინური ფარნებით შემკული ვერანდა ჰქონდა. ფანჯრების წინ ფერად-ფერადი ტილოს მარკიზები დაედგათ, რომლებიც შორიდან ყვავილნარი გეგონებოდათ. ძნელი იყო ამაზე უფრო მოხდენილი, წარმტაცი და მოხერხებული ბინის აგება.
354 ელენი ფანჯარასთან მივიდა და განცვიფრებული დარჩა თვალწინ გადაშლილი სანახაობით. ფართოდ გადაჭიმული ველი აღმოსავლეთ მხარეს ამართული მთების კალთებამდე აღწევდა. შიგადაშიგ მოჩანდა ტყე და კორდები პატარა მდელოებით. მწვანე ბორცვები ამ შორეულ მანძილზე გადაჭიმულ უსწორმასწორო სივრცეზე მომხიბვლელ, აუწერელ სანახაობას ქმნიდა.
355 სინათლითა და ჩრდილით დაქსელილი საერთო პანორამა, მზის მდებარეობის მიხედვით, ყოველ საათში იცვლიდა იერს, ოცნება ამაზე უფრო მშვენიერს ვერაფერს წარმოიდგენდა. ეს სანახაობა დააკმაყოფილებდა უაღრესად ნებიერ გემოვნებასაც და უზომოდ გაუმაძღარ თვალსაც. ამასობაში სენდი პეტერსონის განკარგულებით სტუმრებს სახელდახელო საუზმე მოართვეს.
356 გლენარვანმა უარით ვერაფერი გააწყო და მასპინძლების გულითადი თხოვნის შემდეგ იმ ღამესაც იქ დარჩნენ. ამით ექსპედიცია თორმეტი საათით გვიანდებოდა, სამაგიეროდ, დაგვიანება თორმეტსაათიანი დასვენებით ანაზღაურდებოდა. ჩინებულ საჯინიბოსა და ბოსელში ცხენები და ხარებიც რიგიანად დაისვენებდნენ და ძალ-ღონეს მოიკრებდნენ. ასეც გადაწყდა.
357 ოთხი საათის განმავლობაში გარს უვლიდნენ ამ პარკის ხეივნებს, რომელიც თავის სივრცით გერმანიის ერთ პატარა სახელმწიფოს აღემატებოდა. თუ აქ მცხოვრებთა რიცხვი გერმანელებისას ჩამოუვარდებოდა, სამაგიეროდ, ცხვრისა და ცხენების რიცხვით ბევრად აღემატებოდა. მონადირეები იმდენ ნადირს აფრთხობდნენ, რომ მარეკთა მთელი არმიაც ვერ შეძლებდა ამას.
358 ვომბატი ბალახისმჭამელი ცხოველია და მაჩვისმაგვარად სოროებში ბუდობს, ყოჩისოდენა იქნება და მეტად გემრიელი ხორცი აქვს. ანდიკუტი და ჩანთოსანი ცხოველია, ევროპის მელიაზე უფრო ეშმაკი და შინაური ფრინველების ქურდობაში კიდევ უფრო დახელოვნებული. ამ ცხოველს უსიამოვნო შესახედაობა აქვს, სიგრძით ერთ-ნახევარი ფუტი იქნება.
359 სხვა გამარჯვების გარდა, რობერტს დავლად ერთი პატარა შავი მელა ერგო, რომელიც მარჯვედ მოკლა, თეთრი ხალებით დამშვენებული მისი შავი ტყავი კვერნის ფასად ღირდა. ამის შემდეგ ოტი კუზუ - ჩანთოსანი ცხოველი მოინადირა, რომლებიც მაღალი ხეების კენწეროებში განაბულიყვნენ, მაგრამ ყველაზე სახალისო კენგურუზე ნადირობა აღმოჩნდა.
360 მოკლული კენგურუ სახლში წამოიღეს. უკვე საღამოს ექვსი საათი იყო. მონადირეებს შესანიშნავი სადილი ელოდათ. სხვა კერძების გარდა, ძალიან მოეწონათ ბულიონი, რომელიც მზარეულს ავსტრალიური წესით მოემზადებინა კენგურუს კუდისაგან. ნაყინისა და შარბათის შემდეგ სტუმრები სასტუმრო დარბაზში დასხდნენ და მთელი საღამო მუსიკას მოანდომეს.
361 ელენი საუცხოოდ უკრავდა და აკომაპნიმენტი გაუწია სკვატორებს. მაიკლ და სენდი პეტერსონებმა შესანიშნავად იმღერეს გუნოს, ვიქტორ მასნეს, ფელისიენ დავიდისა და რიჰარდ ვაგნერის ჰანგები. თერთმეტ საათზე სტუმრებს მოართვეს ჩაი, რომელიც ინგლისურად მოუზადებიათ. პაგანელმა შესადარებლად ავსტრალიურად დამზადებული ჩაი მოითხოვა.
362 ფორანი დაიძრა, ჰოტემის მთის კალთებს გასცდა. სკვატერების სახლი თვალს მიეფარა. მან თითქოს სიზმარივით გაიელვა მოგზაურების თვალწინ. პეტერსონების სამფლობელოს კი მთელი ხუთი საათის განმავლობაში ვერ გასცდნენ. მხოლოდ ცხრა საათისათვის ჩაუარეს უკანასკნელ მესერს და პატარა რაზმმა ფეხი შედგა ვიქტორიის პროვინციის თითქმის უცნობ მხარეში.
363 მოქცეულიყვნენ, მასაც უმჯობესად მიაჩნდა იახტის მოსვლა სანაპიროზე და აიროტინს აზრს იზიარებდა. ლუკნოუს გზას რომ ავცდებით, მელბურნამდე მიღწევა უფრო გაგვიძნელდებაო. გლენარვანი ყოყმანობდა და იქნებ აირტონის დაჟინებული რჩევით კიდევაც გაეცა განკარგულება, მაგრამ საქმეში მაიორი ჩაერია და გადაჭრით წინ აღუდგა ამ გეგმას.
364 მათი მიახლოებისას ლერწმიანიდან კაზაურებისა და სავათების გუნდები წამოიშლებოდნენ, მაგრამ მოგზაურებს სანადიროდ არ ეცალათ, მით უმეტეს, ცხენები მოქანცული ჰყავდათ. ამასთან, მთელ მიდამოს საშინელი ბუღი ასდიოდა, ჰერში იკრიბებოდა დიდძალი ელექტრობა. ამას გრძნობდნენ ადამიანებიც და ცხოველებიც, მაგრამ მაინც წინ მიიწევდნენ.
365 თავსხმას ბოლო არ უჩანდა. საფიქრებელი იყო, რომ მდინარე სნოუ ადიდდებოდა, წყლით გაჟღენთილი ნიადაგიც გაფუვდებოდა და ფორანი უფრო ღრმად ჩაეფლობოდა ჭყანტობში. ამიტომ მიულრედი, აირტონი და ჯონ მანგლსი რამდენჯერმე წავიდნენ მდინარის პირას მისი სიღრმის შესამოწმებლად და თავიდან ფეხებამდე გალუმპული დაბრუნდნენ. როგორც იქნა, ეღირსათ გათენება.
366 თავსხმას ბოლო არ უჩანდა. საფიქრებელი იყო, რომ მდინარე სნოუ ადიდდებოდა, წყლით გაჟღენთილი ნიადაგიც გაფუვდებოდა და ფორანი უფრო ღრმად ჩაეფლობოდა ჭყანტობში. ამიტომ მიულრედი, აირტონი და ჯონ მანგლსი რამდენჯერმე წავიდნენ მდინარის პირას მისი სიღრმის შესამოწმებლად და თავიდან ფეხებამდე გალუმპული დაბრუნდნენ. როგორც იქნა, ეღირსათ გათენება.
367 კაპიტანმა, მაიორმა, პაგანელმა და ორივე მეზღვაურმა კარაბინები აიღეს და თავდასხმის მოსაგერიებლად მოემზადნენ. გლენარვანი, რობერტი და ოლბინეტიც დამცელებს შეუერთდნენ. ყოველივე ეს თვალის დახამხამებაში მოხდა. ჯონ მანგლსი გაფაციცებით უთვალთვალებდა ჭალის ნაპირს. სროლა მაშინვე შეწყდა, რაწამს ბენ ჯოისმა ტყეს მიაღწია.
368 მაირომა და ჯონ მანგლსმა დიდ ხეებამდე დაზვერვეს მიდამო. ტყის პირი და ახლომახლო ადგილები დაცარიელებულიყო, მხოლოდ მრავალი ფეხის კვალი ემჩნეოდა და აქა-იქ კიდევ ხრჩოლავდა დენითის საცობი. მაიორმა სიფრთხილის გულისათვის ჩააქრო ისინი, თორემ ერთი ნაპერწკალიც საკმარისი იყო ამ გადამხმარ ტყეში საშინელი ხანძრის გასაჩენად.
369 ბანაკის დარაჯობა კი მაიორსა და ჯონ მანგლსს დაავალა. ელენმა მაშინვე შეიტყო მელბურნში გაგზავნის გადაწყვეტილება და მიულრედის ისეთი მშვენიერი სიტყვებით მიმართა, რომ ამ პატიოსან მეზღვაურს გულის სიღრმემდე ჩასწვდა. ყველანი იცნობდნენ მიურედის, როგორ მამაცს, გონიერსა და ღონიერ ადამიანს, რომელიც ადვილად აიტანდა ყოველგვარ დაღლილობასაც.
370 სანამ ვილსონი ამ საქმეს აკეთებდა, გლენარვანი წერილს ამზადებდა ტომ ოსტინთან, მაგრამ რადგანაც დაჭრილი ხელით უძნელდებოდა წერა, მდივნობა პაგანელს სთხოვა. მეცნიერი რაღაც ფიქრში იყო ჩაძირული და სააქაოს აღარ ეკუთვნოდა. ამ გასაჭირში პაგანელი მხოლოდ იმ ნაპოვნ ბარათებზე ფიქრობდა, რომელიც სწორედ ვერ ამოეკითხა.
371 საერთო გზა სწორი და გასაგები იყო და მიულრედის არ აებნეოდა. სიფრთხილე განსაკუთრებით მართებდა ბანაკიდან რამდენიმე მილის მანძილზე, სადაც შესაძლოა ჩასაფრებული ყოფილიყო ბენ ჯოისი თავისი ბრბოთი. რაკი ამ მიდამოებს გასცილდებოდა, მიულრედი შორს ჩამოიტოვებდა კატორღელებს და მშვიდობიანად შეასრულებდა დაკისრებულ დავალებას.
372 მიულრედის ცხენი მოუყვანეს, ჩლიქებზე ნაბადები ჰქონდა ამოკრული, რომ ფეხის ჩქამი არ გამოეცა. ცხენი დაქანცულს ჰგავდა და მისი მუხლების გამძლეობაზე იყო დამოკიდებული ყველას ბედი. მაიორმა დაარიგა მიულრედი, ცხენს გაუფრთხილდი, როდესაც კატორღელებს საკმაო მანძილზე მოიტოვებ უკანო. უმჯობესია, ერთი დღით დაიგვიანო, ვიდრე ბედზე მიაგდო საქმეო.
373 ამ დროს გრიგალმა მძლავრად დაიქროლა. ევკალიპტების კენწეროები ყრუდ აკვნესდა. ხმელი ტოტები სველ დედამიწაზე ცვიოდა, ურიხცვი გამხმარი ხე პირქვე დაეცა, ქარიშხლის ღმუილს ხეების ჭახაჭუხი და სნოუს ბუტბუტი ემატებოდა. უზარმაზარი ღრუბლები, რომელბსაც ქარიშხალი აღმოსავლეთისაკენ მიერეკებოდა, მიწის პირამდე აღწევდნენ.
374 იშვიათად რომ ავადმყოფს ასეთი მოსიყვარულე და გულთბილი მოვლა ეღირსოს. გათენდა. წვიმას გადაეღო. უზარმაზარი ღრუბლები ჯერ კიდევ ფარავდნენ ცას. დედამიწა მოფენილი იყო გრიგალისაგან ჩამომტვრეული ტოტებით. ნიაღვარისაგან დამბალი თიხა უფრო ატალახებულიყო და ფორანთან მისვლა გაეძნელებინა, მაგრამ თვით ფორანი უფრო ღრმად კი ჩაფლულიყო.
375 სისხლის კვალმა ისინი იმ ადგილამდე მიიყვანა, სადაც თავდასხმა მოხდა. იქ ეგდო მიულრედის ტყვიით განგმირული ორი კაცი. ერთი მათგანი ბლეკპოინტელი ნალბანდი აღმოჩნდა, რომლის დამანჭული სახე საზიზღარი სანახავი იყო. გლენარვანი ამ ადგილს აღარ გასცდენია - კეთილგონიერება არ მოითხოვდა შორს წასვლას. ისევ ფორანს დაუბრუნდნენ შეწუხებულები.
376 ელენსა და მერის რომ გადახედა, თვალებში სევდა მოაწვა. გლენარვანის შეკითხვაზე მაიორმა უამბო: ბანაკიდან გასვლის შემდეგ მიულრედი იმ ბილიკს დასდგომია, რომელიც პაგანელმა მიუთითა. ცხენს მიერეკებოდა რამდენადაც ღამის წყვდიადი ნეას აძლევდა. მისი ვარაუდით, ორი მილი ექნებოდა გავლილი, როდესაც მას ხუთი კაცი გადაეღობა გზაზე.
377 საკმაო საგზლით დატვირთული და კარგად შეიარაღებული პაგანელი და ჯონ მანგლსი გზას გაუდგნენ და მალე მაღალ ლერწმიანში მიეფარნენ მდინარის პირას. ბანაკში მთელი დღე მათ მოლოდინში იყვნენ. დაღამდა, ისინი კი არსად ჩანდნენ. ყველანი დარდიანად იყვნენ. ბოლოს, ღამის თერთმეტი საათი იქნებოდა, როდესაც სადარაჯოდ მდგომმა ვილსონმა შეამჩნია მომავალნი.
378 ამ მწირ ქვეყანაში კვარცის მეტი არა იყო რა, მაგრამ შიმშილს წყურვილიც ზედ დაერთო და საშინელი პაპანაქება აძლიერებდა ტანჯვას. გლენარვანი და მისი მგზავრები თითო საათში ნახევარ მილს ძლივს გადიოდნენ. უსმელ-უჭმელობა საღამომდე რომ გაგრძელებულიყო, ყველანი დაცვივდებოდნენ და ვეღარც წამოდგებოდნენ, მაგრამ მოულოდნელად წყალს წააწყდნენ.
379 ეს იყო მცნეარე ნარდუ, რომლითც თავს ირჩენდნენ მოგზაურები ბერკი და კინგი ავსტრალიის შუაგულ უდაბნოებში. ამ მცენარეს ფოთოლქვეშ გამოტანილი აქვს ოსპის მარცვლისოდენა სპორები, რომლებიც ქვაზე დანაყეს და ფქვილისმაგვარი ნივთიერება მიიღეს. ამ ფქვილისაგან აცხობდნენ მაგარ და ძნელად მოსანელებელ პურს, რომელიც შიმშილის ტანჯვას ამსუბუქებდა.
380 იოლდ უნდა წასულიყოვნენ ამ ტოტებისაგან აგებული ფანჩატურით, რომელიც ჩალით იყო დახურული. ვილსონმა ცეცხლის დანთება მოიწადინა, რომ ნარდუს პური გამოეცხოთ და ნაფოტებისა და ფიჩხის მოსატანად წავიდა. როდესაც ანთება დაუპირეს, შეშას ცეცხლი არ მოეკიდა - ალბათ, ცეცხლუკარებელი ხე თუ იყო, რომლის შესახებაც ერთხელ პაგანელმა უამბო თანამგზავრებს.
381 უცეცხლოდ და უპუროდ უნდა გაეძლოთ და სველი ტანისამოსით დაეძინათ, ხშირ ფოთლებში მიმალული ხითხითა ფრინველები კი თითქოს დასცინოდნენ უბედურ მგზავრებს, მაგრამ ტანჯვის დასასრული ახლოვდებოდა და დროც იყო. ორივე ახალგაზრდა ქალი გმირულ გამძლეობას იჩენდა, თუმცა ძალ-ღონე წუთი წუთს ელეოდათ, ფეხებს ძლივსღა ადგამდნენ.
382 იმ დღეს საბოლოოდ გადაწყდა ევროპაში დაბრუნება. ჯერ კი მელბურნამდე უნდა მიეღწიათ. მეორე დღეს ჯონ მანგლსი გაემართებოდა მიმავალი გემების შესახებ ცნობების გასაგებად. ეგონა, იდენსა და ვიქტორიის სატახტო ქალაქს შორის მუდმივი მიმოსვლა არსებობდა, მაგრამ მოლოდინი არ გაუმართლდა - მელბურნისაკენ ხომალდები იშვიათად გადიოდნენ თურმე.
383 ტუფოლდის ყურეში სამიოდე უხეირო ხომალდს ჩაეშფა ღუზა. ეს იყო მთელი ადგილობრივი სავაჭრო ფლოტი. ამათგან არც ერთი არ გადიოდა არც მელბურნში და არც სიდნეიში. გლენარვანს კი მხოლოდ ამ ორ ნავსადგურში შეეძლო ინგლისში მიმავალი ხომალდის ნახვა. რა უნდა ექნათ ასეთ მდგომარეობაში? რომელიმე გემის მოსვლას დალოდებოდნენ?
384 მოფიქრებისა და აწონ-დაწონის შემდეგ გლენარვანმა დააპირა სიდნეიში ხმელეთით წასვლა, მაგრამ სწორედ ამ დროს გაუზიარა პაგანელმა თავისი გეგმა, რომელიც ფიქრადაც არავის მოსვლია. ტუფოლდის ყურე გეოგრაფმაც დაათვალიერა. მან იცოდა, რომ სიდნეისა და მელბურნთან მიმოსვლა არ იყო, მაგრამ ნავსადგურში მდგარი სამი გემიდან ერთი ოკლენდში მიდიოდა.
385 პაგანელმა გლენარვანს ურჩია, ეს გემი დავიქირაოთ და ოკეანეში გავიდეთ, იქიდან კი გაგვიადვიდლება ევროპაში დაბრუნებაო. ეს წინადადება საფუძვლიანად მიიჩნიეს, მით უმეტეს, რომ პაგანელი ჩვეულებისამებრ არ მოჰყოლია დახლართულ მტკიცებას და დაუსრულებელ მსჯელობას. მან მხოლოდ ის აღნიშნჰა, რომ ოკლენდში მისვლას ხუთი-ექვსი დღე დასჭირდებაო.
386 მერეც, ბარათებში გაკრვევით იყო ნათქვამი, რომ კაპიტანი გრანტი გადარჩა მატერიკაზე და არა კუნძულზე. ასეა თუ ისე, როდესაც გლენარვანს ოკლენდში წასვლას ურჩევდა, პაგანელს ფიქრადაც არ მოსვლია, რამე ახალი გეგმა მიეცა გრანტის საძებრად. მხოლოდ მიუთითა, ოკლენდსა და დიდ ბრიტანეთს შორის მუდმივი მიმოსვლაა გაბმული და ჩვენც ამით ვისარგებლებთო.
387 ჯონ მანგლსმა მხარი დაუჭირა პაგანელის წინადადებას. მით უმეტეს, რომ ტუფოლდის ყურეში შეუძლებელი იყო რომელიმე შემთხვევითი ხომალდის ლოდინი, თუმცა განაცხადა: ჯერ დავათვალიეროთ პაგანელის ნანახი გემი და მერე გადავწყვიტოთო. გლენარვანი, მაიორი, პაგანელი, რობერტი და ჯონ მანგლსი ნავში ჩასხდნენ და გემის დასათვალიერებლად გაემართნენ.
388 ბილ ჰალიმ ლანძღვა-გინებით იხმო თავისი მეზღვაურები და იალქნები დააჭიმინა. ჯონ მანგლსს არაფერი უთქვამს მისთვის, გულში მოუწონა ასეთი განკარგულება და გადაწყვიტა, არ დალაპარაკებოდა ამ ხეპრე მეზღვაურს, თუმცა გემბანიდან ფეხს არ იცვლიდნენ არც ის და არც გლენარვანი. ორი საათის შემდეგ უცებს საშინელი ქარიშხალი ამოვარდა.
389 გემის მეზღვაურები მიხვდნენ, მგზავრები არ დაინდობდნენ და დაიფანტნენ. ჯონ მანგლსი მათზე აღარ ფიქრობდა და ახლა მოუთმენლად ელოდა განთიადს... გემი უძრავად იყო. ზღვა თანდათან მიყუჩდა. ასეთ პირობებში გემის კედლები რამდენიმე საათს კიდევ გაუძლებდნენ ტალღებს. მზის ამოსვლის დროს მანგლსს შეეძლო ნაპირი შეეთვალიერებინა.
390 ფიქრში გართული ჯონ მანგლსი მოუთმენლად ელოდა განთიადს, მისი თანამგზავრები კი, მისი სიტყვებით დამშვიდებულნი, ტკბილ ძილს მისცემოდნენ. გემის უმოძრაობა ხელს უწყობდა მათ მშვიდსა და უშფოთველ ძილს. ბოლოს, როდესაც გალეშილი მეზღვაურების ღრიანცელი მიწყდა, დასასვენებლად თავი მიდეს გლენარვანმა, ჯონ მანგლსმა და მათმა ამხანაგებმა.
391 ოლბინეტმაც თავისი წვლილი შეიტანა მუშაობაში და ახლა სამზარეულოს მიაშურა. ნოყიერი სადილი მოამზადა და სწორედ დროულიც იყიო. მთელი რაზმი დამშეულიყო. სადილით ყველანი კმაყოფილნი დარჩნენ და ძალ-ღონე მოიკრიბეს მუშაობისათვის. სადილის შემდეგ ჯონ მანგლსმა უკანასკნელ ღონისძიებას მიმართა, რომ დაწყებული საქმე წარმატებით დაეგვირგვინებინა.
392 იმხანად ქარი ჩადგა. ზღვის ზედაპირი ციმციმებდა. ჯონ მანგლსმა ჰორიზონტს მოავლო თვალი, შეამჩნია, რომ ქარი გეზს იცვლიდა და სამხრეთ-დასავლეთის ნაცვლად ჩრდილო-დასავლეთისაკენ დაუბერავდა. მეზღვაურმა მაშინვე შეატყო ეს ცვლილება ღრუბლების განლაგებასა და მათ ფერზე. კაპიტნის მოსაზრებას ემხრობოდნენ ვილსონი და მიულრედიც.
393 ელენი და მერი გრანტი უხეში თოკის კიბით ჩაეშვნენ და ანძის ძირას, სურსათის ყუთებზე ჩამოსხდნენ. თანამგზავრები მათ ირგვლივ შემოუსხდნენ. ვილსონმა საჭეს მოჰკიდა ხელი. ჯონ მანგლსი ბაგირეზე ჩამოჯდა. მიულრდიმ გადაჭრა ბაგირი, რომლითაც ტივი გამობული იყო გემზე. იალქანი ასწიეს და ტივი დაიძრა ნაპირისაკენ ქარისა და ზღვის მოქცევის შემწეობით.
394 ნაპირი ოცდაათი კილომეტრის მანძილზე იქნებოდა, რომელსაც რიგიანი ნავი სამ საათს გაცურავდა, მაგრამ ტივით საქმე გაუჭიანურდათ. თუ ქარი არ ჩადგებოდა, ნაპირს ერთი მოქცევის განმავლობაში მიაღწევდნენ, მაგრამ თუ ქარი მიყუჩდეოდა, მეორე მოქცევისათვის უნდა დაეცადათ. ეს გარემოება აშფოთებდა ჯონ მანგლსს, თუმცა იმედი ჰქონდა, რომ ლელოს გაიტანდა.
395 ოლბინეტმა სანოვაგის ყუთიდან ამოალაგ რამდენიმე ნაჭერი გამხმარი ხორცი და თორმეტიოდე ნატეხი ორცხობილა. ძალიან ერიდებოდა ასეთი ღარიბი სუფრის გაშლა, მაგრამ ყველანი სიამოვნებით შეექცნენ, ქალებიც კი რომელნიც ბევრი ნჯღრევისაგან უმადოდ იყვნენ. მართლაც, ძალიან მომქანცველი იყო ტივის ახეთქებ-დახეთქება, ეს უსიამვნო გუნებაზე აყენებდა მათ.
396 ხანმოკლე ბინდბუნდმა მხოლოდ რამდენიმე წუთით შეაგვიანა შემოღამება და მალე აღმოსავლეთით ნაპირი წყვდიადში გაეხვია ჩრდილოეთით კი ხომალდი. წყვდიადით გარშემორტყმული და პატარა ტივზე მყოფი მოგზაურები საშინელი მღელვარებით ათევდნენ ღამეს. ზოგი მოთენთილობით ილაჯგაწყვეტილი უგემიურად თვლემდა, ზოგს კი დილამდე თვალი არ მოუხუჭავს.
397 განთიადისას ყველანი მოთენთილები იყვნენ. ზღვის მოქცევის დაწყებისას ქარმა ზღვიდან წამოუბერა. დრო ძვირად უღირდათ და ჯონ მანგლსი მზად იყო გასამგზავრებლად. მან განკარგულება გასცა, ღუზა ამოეთრიათ, მაგრამ ღუზის თათები ისე ღრმად ჩაფლობილიყო ფსკერის შლამში, რომ მისი ამოთრევა შეუძლებელი აღმოჩნდა. მთელი ნახევარი საათი მოანდომეს ამ საქმს.
398 ტივი მძიმედ მიცურავდა ნაპირისაკენ, რომელიც ამომავალი მზის სხივებით გაშუქებული ცის ფონზე ნაცრისფერად მოჩანდა. ფურთუნებს ფრთხილად უქცევდნენ მხარს, მაგრმ სუსტი ნიავის გამო ტივი თითქმის არ იძვროდა. როგორი ძნელი იყო ახალი ზელანდიის ნაპირზე გადასვლა და ამავე დროს როგორი სახიფათოც! ცხრა საათზე მიწამდე კილომეტრ-ნახევარიღა იქნებოდა.
399 ღუზა აღარ ჰქონოდათ, რომ ზღვაში ჩაეშვათ და ერთ ადგილას გაჩერებულიყვნენ. ყოველ წუთს შეეძლო ტივი უკანვე გაეტაცნა ზღვის მიქცევას. ჯონ მანგლსი ბოღმისაგან მუშტებს კუმშავდა და ხარბი თვალით გასცქეროდა მიუღწეველ ნაპირს. ამ დროს, საბედნიეროდ, დაჯახება იგრძნეს და ტივი გაჩერდა, ის შლამში ჩაეფლო ნაპირიდან ორმოცდაათი მეტრის მოშორებით.
400 გლენარვანს უნდოდა დროის დაუკარგავად გაჰყოლოდნენ ზღვის სანაპიროს ოკლენდისკენ, მაგრამ ცა დილიდანვე დაიფარა დიდი ღრუბლებით და ნაპირზე გადაბარგების შემდეგ ერთბაშად წამოვიდ კოკისპირული წვიმა. გამგზავრებაზე უარი თქვეს; საჭირო იყო სადმე შეეფარებინათ თავი. ვილსონმა ერთი გამოქვაბული დაინახა, რომელიც ბაზალტის კლდეში ზღვას გამოეხრა.
401 მგზავრებმა თავიანთი ბარგი-ბარხანით გამოქვაბულს შეაფარეს თავი. გამოქვაბულში ბევრი მშრალი წყალმცენარე ეყარა და მგზავრებმაც ისარგებლეს ამ ბუნებრივი საგებლით. გამოქვაბულში კაჭაჭი მოაგროვეს, ცეცხლი გააჩაღეს და ტანისამოსის გაშორება დაიწყეს. ჯონ მანგლსს იმედი ჰქონდა, მალე გამოიდარებდა, მაგრამ მოლოდინი არ გაუმართლდა.
402 ეს გარემოება მოთმინებით აღსავსე ადამიანსაც კი გააბრაზედა, მაგრამ რას იზმდნენ? ასეთ ამინდში გამგზავრება უგუნურება იქნებოდა. მეორეც, ოკლენდამდე მისვლას რამდნეიმე დღეს მოუნდებოდნენ და თორმეტიოდე საათით შეფერხებას რა დიდი მნიშვნელობა უნდა ჰქონოდა, თუ რასაკვირველია, საიდანმე თავს ველურები არ წამოადგებოდნენ.
403 თითოეულ მგზავრს აკიდებული ჰქონდა თავისი საგზალი. გაჰყვნენ აოტეას ყურეს. სიფრთხილის გულისათვის ყველანი ჯგუფად მიდიოდნენ. თოფები მზად ჰქონდათ და ინსტინქტურად აკვირდებოდნენ აღმოსავლეთით ბორცვებით მოფენილ ველს. პაგანელს კი ხელში ეჭირა თავისი შესანიშნავი რუკა და მცოდნე ადამიანის ნეტარი განცდით მასზე აღნიშნავდა ყოველივე წვრილმანს.
404 რადგან არც ურემი ჰქონდათ, არც კარავი, მგზავრები დიდებული ნორფოლკის ფიჭვების ქვეშ დალაგდნენ. სამგზავრო საბნები ლეიბებად გამოიყენეს. გლენარვანმა ყველა გამაფრთხილებელი ზომა მიიღო მთელი ღამის განმავლობაში. როგორც თვითონ, ისე კარგად შეიარაღებული მის თანამგზავრებს, მორიგეობით უნდა ედარაჯათ გათენებამდე ორ-ორ საათს.
405 იგი ბევრი წვალების შემდეგ შეაჩვიეს ჰავას ევროპის ზოოლოგიურ ბაღებში. მისი უცნაური შესახედაობა და სასაცილო ლახლახი ყოველთვის იპყრობდა მოგზაურობის ყურადღებას. დიუმონ-დიურვილს თავისი ექსპედიციის დროს საგანგებოდ ჰქონდა დავალებული სამეცნიერო აკადემიისაგან, უსათუოდ მიეყვანა ეს იშვიათი და საინტერესო ფრინველი.
406 კარგად იცოდნენ, რომ ამ განედზე საღამოს ბინდი ხანმოკლე იცის და სწრაფად ღამდება ხოლმე. სანამ სიბნელე ჩამოწვებოდა, როგორმე უნდა მეიღწიათ ამ ორი მდინარის შესართავამდე, მაგრამ ისეთი სქელი და ყომრალი ნისლი წამოვიდა, რომ გზის გაგნებაც კი უძელდებოდათ. საბედნიეროდ, მხედველობას, რომელიც სიბნელეში უსარგებლო იყო, სმენა შეენაცვლა.
407 ნისლი აიყარა. მდინარეზე გამოჩნდა სათავისკენ მიმავალი ნავი. ეს იყო ადგილობრივი მორა-ნავი, სიგრძით ოცი მეტრი, სიგანი - ორ მეტრამდე და სიღრმით - ერთი მეტრი. ნავი მთლიანი კახიკატეის ნაძვის ხისაგან იყო გამოთლილი, ცხვირი ვენეციურ გონდოლასავით ჰქონდა აშვერილი. ნავის ძირზე ჩაგებული იყო ხმელი ჩადუნა. ნავი სწრაფად მისრიალებდა.
408 ცხვირის მხარეს მჯდომი რვა კაცი ნიჩბებს უსვამდა, ნავის ბოლოში კი ერთი კაცი საჭეს მართავდა. მესაჭე ადგილობრივი მკვიდრი იყო, მაღალ-მაღალი, მკერდგანიერი, კუნთებად ჩასკვნილი, მკლავღონიერი და ფეხმაგარი. ორმოცდახუთი წლის იქნებოდა. ნაოჭებით დასერილი, გამოზნექილი შუბლი, მძვინვარე გამოხედვა და მოქუშული სახე შემზარავი ჰქონდა.
409 ეს მას ზვიად მზერაზეც ემჩნეოდა, ტანზე მოგდებული ჰქონდა მოსასხამი, შემკული ძაღლის ტყავებით, სისხლის ლაქებით დაფარული, რომელიც უკანასკნელ ბრძოლაში დამჩნეოდა. ყურის ბიბილოებზე ეკიდა მწვანე ნეფრიტის საყურე; ყელზე შეება რამდენიმე ყელსაბამი პუამუს წმინდა ქვისა, რომელსაც ახალზელანდიელები თილისმად მიიჩნევენ.
410 ერთ მათგანს ახლაც ტანჯავდა უკანასკნელად მიღებული ჭრილობა. ყველანი, მოსასხამში გახვეულები, უძრავად და უსიტყვოდ ისხდნენ. ფერხთით სამი ძაღლი ეწვათ, ანჩხლი და უხიაგი. ნავის თვში მსხდომი მენიჩბეები, ალბათ, ბელადის მსახურნი იყვნენ ან მონები. ნიჩბებს ღონივრად უსვამდნენ. მათი მორა-ნავი აღმა მიაპობდა ტალღებს.
411 მისი თავი მეტდ ძვირად იყო დაფასებული ახალი ზელანდიის გუბერნატორის ბრძანებით. ასეთი საშინელი ამბავი დაატყდა გლენარვანს სწორედ იმ დროს, როდესაც უნდა მიეღწია სანუკვარ ოკლენდამდე და ევროპაში დაბრუნებულიყო. მისი გაქვევებულ და მშვიდ სახეზე ვერ ამოიკითხავდით, რა ჯოჯოხეთი უტრიალებდა გულში. მის თანამგზავრებსაც ღირსეულად ეჭირათ თავი.
412 გლენარვანმა იცოდა, რომ ასეთი საქციელით ცუდი მოპყრობისაგან დაიცავდა თავის თავსაც და ამახანაგებსაც. ბანაკის მიტოვების შემდეგ მაორები, რომლებიც საერთოდ უსიტყვო ხალხია, კანტიკუნტად თუ წაილაპარაკებდნენ ერთმანეთში, მაგრამ გლენარვანი რამდენიმე წინადადებითაც მიხვდა, რომ ინგლისურად საკმაოდ თავისუფლად ლაპარაკობდნენ.
413 რაკი გული ასე დაიმშვიდა, ისევ რუკას დაუბრუნდა და ვაიკატოს მდინარებას ადევნებდა თვალს. ელენსა და მერი გრანტს შიში გულის სიღრმეში მიეკუნჭათ და გლენავართამ ისე საუბრობდნენ, რომ საუკეთესო ფიზიონომისტიც ვერ ამოიკითხავდა მათ სახეზე იმ საშინელებას, რასაც გულში განიცდიდნენ. ვაიკატო ახალი ზელანდიის ეროვნული მდინარეა.
414 მაორები ისე ამაყობენ იმით, როგორც გერმანელები რაინითა და სლავები - დუნაით. ვაიკატო სამასი კილომეტრის მანძილზე რწყავს ამ კუნძულის საუკეთესო ჩრდილო ნაწილს, ველინგტონის პროვინციიდან ოკლენდამდე. მის ნაპირებზე მოსახლე ურჩი ხალხი ახლაც ამხედრებული იყო დამპყრობლების წინააღმდეგ. ამ მდინარეზე ევროპელებს დღემდე ფეხი არ დაუდგამთ.
415 მხოლოდ რამდენიმე მეზღვაურს გაუბედავს ამ წმინდეა მდინარის ნაპირების ნახვა, მაგრამ ზემო ვაიკატო, როგორც ჩანს, სრულიად მიუდგომელია ევროპელებისათვის. პაგანელმა იცოდა, რა უღრმესი პატივისცემით ეკიდებოდნენ მაორები ამ მდინარეს. ისიც იცოდა, რომ ინგლისელი და ფრანგი ნატურალისტები არ გასცილებიან იმ ადგილს, სადაც ეს მდინარე ვაიპის უერთდება.
416 მორა-ნავი არ შეჩერებულა. გვერდი აურა პოტატუს მეფის ძველ რეზიდენცია, რომელიც ვაიკატოსა და ვაიპის შესართავის ზევით მდებარეობდა რამდენიმე ასი მეტრის მოშორებით, მდინარის პირას. აქა-იქ გაფანტული რამდენიმე ქოხი ნახევრად ჩამონგრეული იყო, რაც მოწმობდა ახლახან გადავლილი ომის საშინელებას. გაღმა-გამოღმა ნაპირები უდაბური და უკაცური იყო.
417 ამ იორი მდინრის შეერთების ადგილიდან თხუთმეტი კილომეტრის ზევით პაგანელის რუკაზე აღნიშნული იყო სოფელი კირიკირიროა, რომელიც მართლაც გამოჩნდა, მაგრამ კაი-კუმუ აქ არ გაჩერებულა. ბრძანა, ტყვეებისათვის მიეცათ მათივე საგზალი, რომელიც ღამის თავდასხმის დროს თან წამოეღოთ. მეომრები, მონები და თვითონ ბელადი კი ადგილობრივ საჭმელს შეექცნენ.
418 ჯერ კიდევ იმაზე ადრე, სანამ გლენარვანი ბელადს დაელაპარაკებოდა, ჯონ მანგლსსა და გლენარვანს თათბირი ჰქონდათ გაქცევის შესახებ. ნავში მოუხერხებელი იყო მოლაპარაკება, ხმელეთზე კი უფრო შესაძლებელი გახდა ღამით, მაგრამ რაკი კაი-კუმუმ განუცხადათ, თქვენს გაცვლას ვაპირებო, ტყვეებმა გადაწყვეტილება შეცვალეს და უმჯობესად ჩათვალეს ლოდინი.
419 ეს უფრო გონივრული მოსაზრება იყო. ტყვეების გაცვლა უფრო მეტ იმედს იძლეოდა გადარჩენისას, ვიდრე შებრძოლება და გაქცევა ამ უცნობ ადგილებსი. რა თქმა უნდა, იქნებ გაცვლა არც მოხერხებულიყო რაიმე მიზეზის გამო, მაგრამ მისი შედეგების მოლოდინი მაინც აუცილებელი იყო. ან კი რას გააწყობდა ათი უიარაღო ადამიანი ოცდაათ კარგად შეიარაღებულ ველურთან?!
420 მეორე, - გლენარვანის აზრით, კაი-კუმუს თემმა, ალბათ, თვალსაჩიონო ბელადთაგანი დაკარგა, რომ ასე იყვნენ მოწადინებულნი მის გათავისუფლებას. გლენარვანი არ შემცდარა. მეორე დღეს ნავი უფრო მეტი სისწრაფით აუყვა მდინარეს აღმა. ათ საათზე ერთი წუთით შეჩერდა პატარა ხევის პირას, სადაც მას მეორე ნავი შემოემატა ათი მეომრით.
421 მდინარე ვაიკატოს ხეობა თანდათან ვიწროვდებოდა. ღრმა კალაპოტში ჩაჭედილი ვაიკატო დაქანებით მოექანებოდა, მაგრამ მენიჩბეების გაორკეცებული მეცადინეობით და ნიჩბების ტყლაშუნთან შეფარდებული სიმღერით ნავი მაინც აღმა მიცურავდა. დაქანებულ მდინარებას რომ ასცილდნენ, მორანავი ისევ სრიალით გაემართა ვაიკატოს ზევით.
422 თითო ტაეპის შემდეგ გულში იცემდნენ მუშტებს და ყველანი ბანს აძლევდნენ საომარ სიმღერას. შემდეგ ახალი ძალ-ღონით დააწვებოდნენ ნიჩბებს და მიაცურებდნენ ნავებს. ამ დღეს საგულისხმო მოვლენა ნახეს ვაიკატოზე. მტკიცე მარჯვენით მიმართული ბელადის მორანავი ნაშუადღევს ოთხ საათზე იმავე სიჩქარით ტყვეებიდან შეცურდა. ვიწრო ხეობაში.
423 ნავი შეცურდა ორთქლის ოხშივარში, რომელიც ფენა-ფენად იდგა მდინარეზე. ნაპირებზე ასიოდე ქაფქაფა გეიზერი სცემდა, ზოგი ორთქლს ისროდა, ზოგი თხევად მასას და ნაირ-ნაირი შადრევნები ჩნდებოდა, თითქოს ადამიანის ხელით განგებ ყოფილიყოს მოწყობილი. წყალი და ორთქლი ერთმანეთში ირეოდა და მზის სხივებზე უამრავ ცისარტყელას აჩენდა.
424 დღის დასრულებამდე მორა-ნავებმა კიდევ ორი სწრაფი მდინარება გადასერეს - ჰიპაპატუა და ტამატეა. საღამო ხანს კაი-კუმუ ვაიპისა და ვაიკატოს შესართავიდან ასი მილის მანძილზე დაბანაკდა. ვაიკატო რკალივით უხვევდა აღმოსავლეთისაკენ და თავის ზვირთებს მიაქანებდა ტაუპოს ტბის სამხრეთ ნაპირებისაკენ, როგორც უზარმაზარი მილი აუზში.
425 მეორე დღეს პაგანელმა რუკას დახედა და მარჯვენა კიდეებზე იპოვა ტაუბარას მთა, რომელიც თითქმის ერთ კილომეტრზე იყო აზიდული. შუადღისას მოარა-ნავების მთელი ქარავანი ტაუპოს ტბის ერთ-ერთ ტოტში შეცურდა. ნაპირზე მდგომ ქოხზე ნარმის ნაგლეჯი ფრიალებდა. ნავებიდან აღტაცებული მოძრაობით და ხელების ქნევით მიესალმნენ მას.
426 მრავალ ადგილას ამომსკდარა ქაფქაფა წყარო. მიწის ქერქი დაშაშრულია, როგორც გავარვარებულ ღუმელში ჭარბად აფუებული პურის გუნდა. ალბათ, მთელი ეს ზეგანი მთლად გალხვებოდა, როგორც ქურაში, თორმეტიოდე მილის მოშორებით ტონგარიროს კრატერი რომ არ ისროდეს მიწის გულში შეკუმშულ ორთქლს. ეს კრატერია ამ ორთქლის სასუნთქი.
427 აქ მისი გარეული ბუჩქებითაა დაფარული მინდვრები. მოგრძო ფოთლებზე მოჩანდა მუქი წითელი ყვავილები, აგავას მსგავსი ლამაზ-ლამაზი ჩიტები ნისლივით შერეოდნენ ამ ბუჩქებს და წყურვილს იკლავდნენ მისი ყვავილების თაფლოვანი წვენით. ტბის ზვირთებში ჭყუმპალაობდა მოშინაურებული მწვანე და ნაცრისფერწინწკლებიანი შავბუმბულოვანი იხვების გუნდი.
428 მათთან მიახლოებისას თითო ნაბიჯის გადადგმაზე წამოიშლებოდნენ ხოლმე ლითონისფერი დიდრონი ქედნები, ნაცრისფერი ყურყულუშები და უამრავი წითელქოჩორა შოშია. ბევრი მიხვევ-მოხვევის შემდეგ გლენარვანი, ელენი, მერი გრანტი და მათი თანამგზავრები ციხის გალავანში შეიყვანეს. სიმაგრე გარედან ხუთი მეტრის სიმაღლე მესრით იყო შემოზღუდული.
429 ქოხში მიწის ნიადაგი ერთი მეტრის მეოთხედზე იყო ამაღლებული და მიწითვე დატკეპნილი, ის თითქოს იატაკის მაგივრობას ეწეოდა. ლოგინებად დაფენილი იყო ტიფას გრძელი და რბილი ფოთლებისაგან გაკეთებული და ძაფით შეკერილი ლეიბები, გამხმარი ჩადუნის ფოთლებით გატენილი, მათ ქვეშ კი ეფინა ლერწმისგან მოქსოვილი რამდენიმე ჭილოფი.
430 ისინი ბელადი განკარგულების მოლოდინში ერთი ცარიელი ქოხის წინ იდგნენ. ამ დროს მათ შემოეხვივნენ დედაბრები, რომლებიც მოთმითა და მუშტების ქნევით ემუქრებოდნენ მათ. მათი ნათქვამი რამდენიმე ინგლისური სიტყვიდან ჩანდა, რომ დაუყოვნებელ შურისძიებას მოითხოვდნენ. ამ წივილ-კივილში გარეგნულად თავშეკავებულ ელენს გული მღელვარებით უცემდა.
431 მაორების ბელადმა გაოცებით შეხედა ტყვეს და პასუხი არ გასცა. შემდეგ ერთი ხელის გაქნევით ხმა ჩააკმედინა აღავღავებულ ბრბოს. გლენარვანმა მადლობის ნიშნად თავი დახარა და ნელი ნაბიჯით თავისიანებს დაუბრუნდა. ამ დროს გალავანში თავი მოიყარა ასიოდე ახალზელანდიელმა. აქ იყვნენ მოხუცები, შუახნის მეომრები და სიჭაბუკეში შესული ახალგაზრდებიც.
432 ამ ბელადებს შორის, რომელნიც უილიამ თომპსონის მოწოდებით აჯანყდნენ, პირველი იყო კაი-კუმუ, რომელიც ტაუპოს ტბის მიდამოებში დაბრუნდა და მოსახლეობამ პირველად მისგან შეიტყო ქვემო ვაიკატოს ველებზე მეამბოხეთა დამარცხების ამბავი. ორასი მეომრიდან, რომელიც მან სამშობლოს დასაცავად გაიყოლა, ას ორმოცდაათი კაცი დაეღპუა.
433 რაც უფრო დიდი იყო მწუხარება, მით ღრმა ჭრილობებს იყენებდნენ. ამ გაოგნებულ, დასისხლიანებულ და გაუბედურებულ ზელანდიელ დედაკაცებს საშინელი შესახედაობა ჰქონდათ. მათ მწუხარებას ერთი გარემოებაც აორკეცებდა - მათ დაეღუპათ არა მარტო ნათესავები, არა მარტო მეგობრები, არამედ მათი ძვლებიც, რომელთაც მიწას ვეღარ მიაბარებდნენ.
434 პოლინეზიელთა ტომებში ტაბუს დადება ყადაღის დადებას ნიშნავს და იმ პირს თუ საგანს, რომელზეც ტაბუ გამოცხადდა, ვერავინ მიეკარება. მაორების რწმენით, ვინც კი ხელს ახლებს ტაბუდადებულ საგანს, მას ღვთაება სიკვდილით დასჯის და თუ ღმერთი დააგვიანებს შურისძიების შესრულებას, მაშინ ამ საქმეში ღვთაებას მაორების ქურუმები დაეხმარებიან.
435 სავსებით ახალგაზრდა იყო. გაწეწილი თმა მხრებზე დაჰფენოდა. მისი გოდება და კივილი ცას სწვდებოდა. ტირილს თან სდევდა ნაწყვეტ-ნაწყვეტი ფრაზები, რომლითაც ქებით იხსენიებდა განსვენებულის ქველობასა და სიჩაუქეს. ბოლოს მწუხარებით დარეტიანებული პირქევ დაემხო ამაღლებული ადგილის წინ და თავს მიწას ახლიდა. კაი-კუმუ მიუახლოვდა.
436 ამისათვის ექვსი უბედური მონა დააყენს ბატონების ცხედრებთან. ომის შეუბრალებელი კანონს ისინი მონებად გადაექცია. ბელადის სიცოცხლეში საშინელ გასაჭირში იყვნენ და ნახევრად მშივრები ასრულებდნენ მძიმე სამუშაოებს. ახლა კი მაორების რწმენის კარნახით ისინიც თან უნდა გაჰყოლოდნენ ბატონებს და საუკუნოდ ეტარებინათ მონობის უღელი საიქიოშიც.
437 ხელ-ფეხი შეუბორკავი ჰქონდათ იმის ნიშნა, რომ თავის ხვედრს არ ეურჩებოდნენ. მეორეც, ასეთი სიკვდილი სწრაფი იყოდა ხანგრძლივი ტანჯვისაგან ათავისუფლებდა მათ; წამება მოელოდათ მხოლოდ იმათ, ვინც მიზეზი გახდა ამ ამბებისა. ისინი ოციოდე ნაბიჯის იქით იდგნენ და თვალს არიდედნენ ამ საზარელ სანახაობას, რომლის საშინელებაც ჯერ წინ იყო.
438 დანარჩენი ორი კედელი ამოყვანილი ჰქონდათ ფრიალო ნაპრალის პირს, უფსკრულის თავზე, რომლის სიღრმეც ოცდაათ მეტრს აღემატებოდა. აქედან ჩაშვება შეუძლებელი იყო. წარმოუდგენელი იყო ზურგიდნ გაქცევაც, რადგან იქ უშველებელი ციცაბო კლდე ამართულიყო. ერთადერთი გასაქცევი გზა ვიწრო ბილიკით ციხის მოედნისაკენ გამოდიოდა, რომელსაც მეომრები დარაჯობდნენ.
439 უბედური ადამიანები მწუხარებაში ჩაძირულიყვნენ - ქოხში მკვდართა დუმილი გამეფებულიყო. ალბათ, დილის ოთხი საათი იქნებოდა, როდსაც მაიორის ყურადღება რაღაც ხმაურმა მიიპყრო, რომელიც უკანა კედლიდან ისმოდა. მაკ-ნაბი ჯერ უგულისყუროდ მოეკიდა, მაგრამ ხმაური გრძელბდებოდა. ყური დაუგდო. ისე მოეჩვენა, თითქოს მიწას ფხოჭნის ან თხრის ვინემაო.
440 ახლა უკვე ეჭვი აღარ ჰქონდათ, რომ გარედან ვიღაც კაცი ძირს უთხრიდა ქოხს. ტყვეები გაორმაგებული ძალით ეკვეთნენ მიწას. თითები დასისხლიანებული ჰქონდათ, მაგრამ გაშმაგებით განაგრძობდნენ თახრას. ნახევარი საათის შემდეგ ერთი მეტრის სიღრმეს ჩააღწიეს, უკვე გრძნობდნენ, ორივე მხრის მთხრელებს თხელი ფენაღა აშორებდათ ერთმანეთს.
441 რამდენიმე წუთის შემდეგ მაიორმა უცებ ხელი უკან გამოაქანა და კინაღამ შეჰკივლა, მან ხელი გაიჭრა რაღაც იარაღის პირზე, მერე თავისი ხანჯლით გვერდზე მისწია ამოყოფილი ხანჯლის წვერი და ვიღაცის მაჯას სტაცა ხელი. ქალის ან ბავშვის ხელს ჰგავდა. ევრპელი უნდა ყოფილიყო. არც ერთმა მხარემ კრინტი არ დაძრა, ალბათ, ორივემ სიჩუმე არჩია.
442 ხუთი წუთის შემდეგ ყველამ მშვიდობიანად დააღწია თავი ქოხს. დროებით თავშესაფარიც მიატოვეს და მთაზე მიმავალ ვიწრო ბილიკს შეჰყვნენ, რომ რაც შეიძლება შორს გარიდებოდნენ ტბის დასახლებულ მიდამოს. სწრაფად მიდიოდნენ, ცდილობდნენ, ისეთ ადგილებს მორიდებოდნენ, სადაც შეეძლოთ მათი შემჩნევა. აჩრდილებივით მიძვრებოდნენ ბუჩქებშუა.
443 საით მიდიოდნენ? თვითონაც არ იცოდნენ, სამაგიეროდ, თავისუფალნი იყვნენ. ხუთი საათი არ იქნებოდა, როდესაც ირიჟრჟა, ღრუბლების თავები მტრედისფრად შეიღება. ნისლდახვეული მწვერვალები თანდათან გამოჩნდა დილის ანაროთქლიდან. დღის მანათობელი ამოსვლას ლამობდა და ამ მზეს სიკვდილის ნაცვლად გაქცევის საშუალება უნდა მიეცა მათთვის.
444 თავისი მოხერხებით კმაყოფილი და გახარებული რობერტი გამარჯვებული მიაბიჯებდა ყველაზე წინ, უკან კი მეზღვაურები მიჰყვებოდნენ. გათენებამდე ნახევარი საათი დარჩენილიყო. ეს ნახევარი საათი ალალბედზე იარეს. პაგანელი რომ თან ჰყოლოდათ, ის წაუძღვებოდათ, მაგრამ მისი აქ არყოფნა სიხარულს უჩრდილავდა მათ. ცდილობდნენ, აღმოსავლეთისაკენ ევლოთ.
445 მალე მიაღწიეს ხუთი ფუტის სიმაღლეს, ტაუპოს ტბის თავზე. დილის სუსხი მატულობდა ამ სიმაღლეზე. გაურკვეველი მოყვანილობის ბუჩქები და გორები ერთიმეორეზე შედგმულებივით შესდევდა ზევით. გლენარვანს უნდოდა, რაც შეიძლებოდა შორს შეჭრილიყვნენ მთების სიღრმეში. მერე კი როგორმე მოძებნიდნენ მთების ლაბირინთიდან თავის დასაღწევ გზას.
446 ქედიდან მოჩანდა მთელი გზა, რომელიც დასავლეთისაკენ იყო გადაჭიმული და მთებით გარშემორტყმული: ჩრდილოეთით - პირონგიას მწვერვალი, სამხრეთით - ტონგარიროს ცეცხლისმფრქვეველი კრატერი, აღმოსავლეთით - მთაგრეხილების მთელი წყება, რომლებიც განუწყვეტლივ გასდევდა იკა-ნა-მაორის მთელ კუნძულს კუკის სრუტიდან. აღმოსავლეთის უბემდე.
447 გლენარვანმა მიდამოს შეშფოთებით მოავლო თვალი. მზის სხივებს ნისლი გაეფანტა. როდესაც მთის ქედს მიაღწიეს, მდევარი ხუთასი ფუტითღა იქნებოდა მათგან დაშორებული. ერთი წუთის დაკარგვაც კი არ შეიძლებოდა. დაღლილობის მიუხედავად, მაინც უნდა გასცლოდნენ მათ, რომ ყოველი მხრიდან ალყა არ შემოერტყათ და შუაში არ მოემწყვდიათ.
448 ასეთი იყო პაგანელის ნაამბობი. მაორების ბელადთან ყოფნის დროს რა განიცადა, რა ჭირი გამოიარა თუ ლხინი, არავინ იცოდა. ყველაფერი უამბო პაგანელმა თუ დამალა რამე? ესეც არის რომ მისი უჩვეულო დარცხვენა ადასტურებდა, რომ რაღაც იყო მის თავს. ასეა თუ ისე, ყველამ მიულოცა დაბრუნება და შემდეგ გადავიდნენ საერთო მდგომარეობის აწონ-დაწონვაზე.
449 თუნდაც მდევარი ვერ ამოსულიყო მაუნგანამუს მთაზე, მაორებს შეეძლოთ ალყა შემოერტყათ და შიმშილით დაემორჩილებინათ ისინი. ამას დრო სჭირდებოდა, მაორები კი დიდი მოთმინების მქონე ხალხია. გლენარვანი ნათლად გრძნობდა ამ მძიმე მდგომარეობას, მაგრამ ხელშემწყობ გარემოებას ელოდა; ან თვითონ უნდა შეექმნა საჭირო პირობები.
450 მათ უკვე იცოდნენ, რომ იკა-ნა-მაუის შუა ოლქი ძალიან მდიდარია ვულკანებით, რომ ეს მიდამოები ნამდვილი ცხრილია, რომლიდნაც ცხელი წყაროებისა და გოგირდის ორთქლის სახით ამოქშუტუნეს მიწისქვეშა ორთქლი. პაგანელმა ეს მოვლენა სხვებზე ადრე შეამჩნია და ამხანაგების ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ ეს მთა ვულკანური თვისებისა იყო.
451 დიდრონ ქოთნებში იდგა სუფთა წყალი, რომელსაც ახალზელანდიელები ყოველთვის ხმარობენ ჭამის დროს. თორმეტიოდე მოწნული კალათი სრულიად უცნობი, მაგრამ მეტა გემრიელი მწვანე ფერის ნამცხვრით შეევსოთ. ამგვარად, ჩვენი მოგზაურები რამდენიმე დღით უზრუნველყოფილი იყვნენ სანოვაგით. ბევრი ხვეწნა აღარ დასჭირდათ და ბელადის ხარჯზე ისადილეს.
452 გლენარვანმა აიღო საკმა რაოდენობის სანოვაგე და ოლბინეტს გადასცა. მეკუჭნავემ, რომელიც სერიოზულ გარემოებაშიც კი ფორმალისტობას ვერ იშლიდა, დაიწუნა; არც იცოდა, როგორ მოემზადებინა გვიმრის ფესვები, რადგან ცეცხლი არ ჰქონდა, მაგრამ პაგანელმა გამოიყვანა ამ გასაჭირიდან, ურჩია, გვიმრის ფესვები და ბატატი ცხელ ნიადაგში მოემზადებინა.
453 პაგანელს გათვალისწინებული ჰქონდა ეს სიძნელეები, მაგრამ იმედოვნებდა, რომ საქმე ასე შორს არ წავიდოდა. საკმარისი იყო, მხოლოდ ცეცხლის ამოხეთქვა დაენახვებინათ მაორებისათვის, რომ შეცდომაში შეეყვანათ. ჩვენს მოგზაურებს ეს დღე დაუსრულებელი ეჩვენათ. გულის გადალევით ადევნებდნენ თვალს საათს, რომელიც ოდნავ მიცოცავდა.
454 გასაქცევად კი ყველაფერი გამზადებული ჰქონდათ. სანოვაგე ულუფებად გაანაწილეს მგზავრების რაოდენობის მიხედვით, რომ ტარება არ გასძნელებოდათ. ამ მცირე ბარგს კარ-ტეტეს აკლდამიდან წასაღები იარღი და საბნები ემატებოდა. ყოველივე ეს მესრის შიგნით მოამზადეს, რომ მაორებს თვალი არ მოეკრათ. ექვსი საათისათვის ოლბინეტმა ნოყიერი ვახშამი მოამზადა.
455 მათი აზრით, ქუხილის ხმა არის ღმერთ ნიუ-ატუასი, ელვა კი - მისი თვალეის ბრწყინვალება. ამგვარად, თვითონ ღვთაება ემზადებოდა ტაბუს შემლახველთა დასასჯელად. ჩაშავებული ცა მშვენიერი ფონი იყო იმ კოცონისათვის, რომლის მოწყობასაც აპირებდა პაგანელი. სიბნელეში მიიმალნენ და მაორების თვალებისათვის გაუჩინარდნენ. მოქმედების წამი დადგა.
456 ლოდი რომ გადაეგორებინათ, ღია კრატერიდან ორთქლი და ლავა იფეთქედა და ამოვარდებოდა. აკლდამის სტეტებისაგან ბერკეტები გამოთალეს და ენერგილად შეუდგნენ ლოდის გადანაცვლებას. რაც უფრო მეტად სცილებოდა ლოდი, მით მძლავრად თახთახებდა ნიადაგი. ყრუ გრუხუნი და ორთქლის წივილი მოისმოდა გასიფრიფანებული მიწის ქერქიდან.
457 მაუნგანამუს კრატერი უფრო და უფრო მეტ ორთქლს, გავარვარებულ ქვებსა და ლავას აფრქვევდა. ეს უკვე ჩვეულებრივი გეიზერი როდი იყო, ისლანდიის ჰეკლას მთას რომ გარს ახვევია, ეს იყო თვითონ ჰეკლა. მთელი ვულკანური ძალა, რომელიც მაუნგანამუს მთის ქერქის ქვეშ მოიპოვებოდა, დღემდე გამოსასვლელს ტონგარინის კრატერებში პოულობდა.
458 ერთი საათის შემდეგ ლავის განიერი ცეცხლოვანი ნაკადები ყველა ფერდობისაკენ დაეშვა. ათასობით ვირთაგვა გამორბოდა სოროეიდან, ცეცხლმოდებულ არემარეს გაუბოდნენ. ვულკანი მთელი ღამის განმავლობაში გრგვინავდა ჭექა-ქუხილივით, ელვის კლაკვნითა და ისეთი სიმძლავრით, რომ გლენარვანი საგონებელს მიეცა, რადგან კრატერის პირი თანდათან განიერდებოდა.
459 გლენარვანმა გულის ფანცქალით გადახედა მაორების ბანაკს. ისინი მეზობელ ბორცვებზე შეფენილიყვნენ, სადაც ლავა ვერ აღწევდა. მთის ძირას რამდენიმე დანახშირებული გვამი მოჩანდა. ლავას გადაებუგა ოციოდე ქოხი, რომლებსაც ჯერ კიდევ ოხშივარი ასდიოდა. ჯგუფ-ჯგუფად თავმოყრილი ახალზელანდიელები შიშითა და ძრწიოლით გასცქეროდნენ მაუნგანამუს მწვერვალს.
460 ამიტომ რამენაირად უნდა ასცდენოდნენ მათ. რაკი ზღვის სანაპიროს მიაღწევდნენ, იმდი ჰქონდათ, ევროპელების რომელიმე ფერმას წააწყდებოდნენ; მეორეც - კუნძულის ეს მხარე ომში არ იყო ჩაბმული და მაორების ბრბოები აქა-იქ არ დაძრწოდნენ. ტაუპოს ტბიდან პლენტის ყურემდე ასი მილი იყო, ესე იგი ათი დღის სავალი, დღეში ათი მილის ვარაუდით.
461 ამ მანძილის გავლა ადვილი როდი იყო, მაგრამ მოგზაურებს ეს არ აფიქრებდათ. რაკი რომელიმე ფერმას ან მისიას მიაღწევდნენ, იქ შეეძლოთ დასვენება. შემდეგ მარჯვე შემთხვევით ისარგებლებდნენ და ოკლენდში ჩავიდოდნენ, რომელიც ამჟამად მათ საბოლოო მიზანს წარმოადგენდა. ამ საკითხების გადაწყვეტის შემდეგ დაღამებამდე უთვალთვალებდნენ მაორებს.
462 ისინი გაფაციცებით აკვირდებოდნენ მიდამოს, ყური ფხიზლად ეჭირათ და მცირეოდენ შრიალზეც კი შეჩერდებოდნენ ხოლმე. უმეტესად ცოცვითა და ფოფხვი მიდიოდნენ წინ, რომ არავის შეემჩნია. როდესაც მთის წვეროდან ორასი ფუტის მანძილზე ჩამოვიდნენ, ჯონ მანგლსმა და მეზღვაურებმა იმ საშიშ ქედს მიაღწიეს, სადაც მაორებს შეეძლოთ ჩასაფრება.
463 თუმცა გლენარვანი იმედიანად იყო და პაგანელის ოხუნჯობას ისმენდა, მაგრამ მაინც გულში თრთოდა. ამ ქედის გადავლას ათი წუთი სჭირდებოდა; ეს ათი წუთი წყვეტდა მთელი რაზმის ბედს. ელენი მკლავზე დაყრდნობოდა და გლენარვანი გრძნობდა მის გულისცემას. მაგრამ უკან დახევა არც გლენარვანს და არც ჯონს ფიქრადაც არ მოსვლიათ.
464 მგზავრებმა მშვიდობიანად გაიარეს ქედის ჩადაბლებული ადგილი და ნელ-ნელა შეუერთდნენ აღმართს. ტყე ჯერ არსად ჩანდა, მაგრამ ყველამ იცოდა, რომ ის აქ არის, ახლოს. გლენარვანს იმედი ჰქონდა, რაკი იქ მიაღწევდნენ, საფრთხე აცილებული იქნებოდა, მაგრამ ახლა შეატყო, რომ მათი რაზმი უკვე გასცილდა ტაბუთი შეკრულ მიდამოს.
465 ეს აღმართი მაუნგანამუს კი არ ეკუთვნოდა, არამედ ტაუპოს ტბის აღმოსავლეთ ნაწილს, ასე რომ, ახლა მოსალოდნელი იყო არა მარტო სროლის ატეხა მაორების მხრივ, არამედ ხელჩართული ბრძოლაც მათთან. ათი წუთის განმავლობაში რაზმი შეუმჩნევლად ადიოდა უფრო მაღალ ზეგანზე. ჯონ მანგლსი ვერ ამჩნევდა ჭალას, რომელიც მისგან ერთი მეტრის იქით იწყებოდა.
466 პაგანელი სამხრეთ-აღმოსავლეთის გეზს მისდევდა იმ ვარაუდით, რომ ოკლენდიდან ჰაუკსის ყურისაკენ მიმავალ გზაზე გასულიყო ვიწრო ხეობის ბილიკებით. ხეობის გავლის შემდეგ განზრახული ჰქონდა, გზიდა გადაეხვია და მთაგრეხილზე მოფარებით ევლო ზღვის სანაპიროსაკენ ამ პროვინციის უკაცურ კუთხეში. თორმეტი საათის განმავლობაში თორმეტი მილი გაიარეს.
467 ორი საათის დასვენების შემდეგ ისევ აღმოსავლეთისაკენ გაუდგნენ გზას. საღამო ხანს მთის მახლობლად დაიდეს ბინა, რვა მილის მოშორებით და ცის ქვეშ გაათიეს ღამე. მეორე დღეს ძნელად სავალი გზა ჰქონდათ. უნდა გაევლოთ ვულკანური ტბების, გეიზერებისა და სოლფატერების მიდამოები, რომლებიც გადაჭიმული იყო ამ მთაგრეხილის აღმოსავლეთ მხარეს.
468 ეს მგზავრობა თვალს უფრო ასიამოვნებდა, ვიდრე ფეხებს. ყოველი მეოთხედი მილის მანძილზე სჭირდებოდათ გაუვალი ადგილის გარს შემოვლა და დამქანცველი დაბრკოლებების გადალახვა. სამაგიეროდ, რა თავისებურ სანახაობას და რა სხვადასხვაობას იძლეოდა აქ ბუნება! ვრცელ მიდამოზე ათასნაირი სახით ვლინდებოდა მიწისქვეშა ძალების მოქმედება.
469 ნიადაგი ყოველი მხრიდან ისროდა ორთქლში გახვეულ შადრევნებს, როგორც რომელიმე ხელოვნურ პარკში. ზოგი მათგანი შეუჩერებლად ჩქეფდა, სხვები ნაწყვეტ-ნაწყვეტად, როგორც პლუტონის მოეპრიანებოდ. შადრევნები ბაქან-ბაქან მისდევდა. სქელი ორთქლის ღრუბლებში შერეული მათი წყალი ბუმბერაზ კიბეს ბანდა და თავის ქაფქაფა ჩანჩქერებს ტბებს უმატებდა.
470 ჰაერი გოგირდმჟავას სუნით იყო გაჟღენთილი. მიწა გოგირდის კრისტალებს დაეფარა. აქ საუკუნეებსი განმავლობაში დაგროვილიყო უამრავი სიმდიდრე, რომელიც ოდესმე, ალბათ, შეენაცვლება გამოფიტვის გზაზე დამდგარ სიცილიის გოგირდი ბუდობებს. მაშინ აწ ნაკლებად ცნობილ ახალ ზელანდიაშიც ფეხს მოიკიდებს მრეწველობა, რათა მარაგის ნაკლებობა შეივსოს.
471 იმ დღეს მაიორმა და რობერტმა სამი კივი მოკლეს. ეს იყო გადაგვარების გზაზე დამდგარი უფრთო, მორბენალი ფრინველი. იმ დღის სადილი ამ ნანადირევით დაიმშვენეს, მაგრამ არ ეყოთ და ნისკარტიდან ფეხებამდე შესანსლეს რამდენიმე წუთში. უსარგებლო იქნებოდა, გავჩერებულიყავით დანარჩენი გზის ერთფეროვან და ნაკლებსაგულისხმო ამბებზე.
472 ხშირად მოსაუბრეებს ელენიც მიემატებოდა, მაგრამ მათ ოცნებას არ იზიარებდა, თუმცა არც ხელს უშლიდა. ამ დროს მაკ-ნაბსი, რობერტი, ვილსონი და მიულრედი რაზმის ახლომახლო ნადირობდნენ და თითოეული მათგანი რაიმე ნანადირევით ამშვენებდა საერთო სუფრას. პაგანელი კი მუდამ წამოსასხამში იყო გახვეული და ყველას ერიდებოდა.
473 ოთხი თვის მოგზაურობის განმავლობაში გლენარვანი და მისი ამხანაგები მიეჩვივნენ ბუნების მშვენიერებას, მაგრამ ბუბერაზი ფიჭვების ნახვამ ყველა აღაფრთოვანა. ისინი ლიბანის ნაძვის ღირსეული მეტოქეები იყვნენ. მათი გლუვი და სწორი ტანი უშტოებოდ ატყორცნილიყო ასი ფუტის სიმაღლეზე და მხოლოდ იმის ზევით ეწყებოდა ქოჩორა. ჯგუფ-ჯგუფად იდგნენ.
474 ჩვენს მონადირეებს აქ ბევრი კივი ხვდებოდათ, რომლებიც ასე იშვიათიღაა იმ მიდამოებში, სადაც მაორები დაიარებიან. ახალზელანდიური ძაღლების შიშით კივებს ამ ტყეებში უპოვიათ უშიშარი და მიუდგომელი ძაღლების შიშით კივებს ამ ტყეში უპოვიათ უშიშარი და მიუდგომელი თავშესაფარი. ასეთი ნანადირევი მშვენიერ და საღ საკვებს არ აკლებდა ჩვენს მოგზაურებს.
475 მათ დანახვაზე მასში ნატურალისტის ალღომ გაიღვიძა. მოიხმო თანამგზავრები და მართალია, დაღლილები იყვნენ, მაგრამ რობერტი, მაიორი და თვითონ პაგანელი გამოეკიდნენ ფრინველებს. გეოგრაფის ცნობისმოყვარეობა იმან გამოიწვია, რომ ზოგიერთ მეცნიერს ეს ფრინველები უკვე გადაშენებული ან მეტისმეტად იშვიათ მოვლენად მიაჩნია.
476 ყოველ ნაბიჯზე ეხლართებოდათ ხელ-ფეხი, ლიანები ტანზე გველებივით ეჭდობოდნენ. ორი დღის განმავლობაში ცულით მიიკვლევდნენ გზას და ებრძოდნენ ამ მაგარ და ხვიარა მცენარეებს. პაგანელმა ეს მცენარეები ზოოფიტებს მიაკუთვნა. ამ ველზე ნადირობა შეუძლებელი გახდა. მათი საგზალი ყუაზე იყო მისული, მისი შევსების საშუალება კი არ ჰქონდათ.
477 ამავე აზრს იზიარებდა გეოგრაფიც, რომელსაც საკუთარი დასკვნა ჰქონდა გრანტის ხვედრის შესახებ, მაგრამ თუ აირტონმა არა იცოდა რა, რატომ არ გამოტყდა? ეს ხომ არავითარ ვნებას არ მიაყენებდა მას. მისი სიჩუმე კი მათ მომავალი გეგმის შემუშავებას ართულებდა. რადგან აიროტნი ავსტრალიაში ნახეს, იქნებ კაპიტანი გრანტიც იყო ოდესღაც ამ მატერიკაზე?
478 ამის პასუხი მაინც უნდა გამოეგლიჯათ აიროტნისათვის. როდესაც ელენი დარწმუნდა, რომ მისმა მეუღლემ აიროტნთან ვერაფერი გააწყო, სთხოვა ნება მომეცი, მე მოველაპარაკო აირტონსო. ფიქრობდა, ეგებ ქალმა უფორ მოახერხოს რამე იქ, სადაც მამაკაცი ვერაფერს გახდაო. გლენარვანი კარგად იცნობდა თავის მეუღლეს და სრული თავისუფლება მიანიჭა ამ საქმეში.
479 რა ილაპარაკეს, რა ხერხს მიმართეს, რომ კატორღელის საიდუმლოება გაეგოთ არავინ იცოდა, მაგრამ აირტონთან საუბრის შემდეგ უიმედობა აღბეჭდილიყო მათ სახეზე, ამიტომ როდესაც აიროტნი ელენის კაიუტიდან გამოატარეს, მეზღვაურები მუქარას უთვლიდნენ მას. ის კი მხრების აწევით უსიტყვოდ განაგრძობდა გზას და უფრო აბრაზებდა მათ.
480 ამჟამად ხომალდი იმ სწორ ხაზზე იყო, რომელიც პირდაპირ ამ კუნძულისაკენ მიემართებოდა, იქიდან კი ტალკაჰუანოსაკენ გასწევდნენ. ორი დღის შემდეგ ხომალდზე მოდარაჯე მეზღვაურმა შეჰყვირა, დედამიწა მოჩანსო. ეს იყო კუნძული მარია ტერეზა, მოგრძო, დაბალი და მძიმე ძლივს ასცილებოდა ზღვის დონეს და ოკეანეში უზარმაზარი ვეშაპივით გაშოტილიყო.
481 დავაჟკაცებულა! - და შვილებს გახარებული კოცნიდა. რობერტმა სათითაოდ გააცნო თავისი მეგობრები. მისი რეკომენდაციით, ისინი ერთიმეორეს სჯობდნენ. როდესაც ჯონ მანგლსზე მიდგა ჯერი, ახალგაზრდა კაპიტანმა მერის მამას საპასუხოდ რაღაც წაილუღლუღა, მორცხვი ახალგაზრდა ქალივით გაწითლდა და ხმა აუკანკალდა. ელენმა უამბო გრანტს მოგზაურობის ამბავი.
482 ნავები ჩაუშვეს. მალე კაპიტანი გრანტი, მისი ქალ-ვაჟი, ლორდი და ლედი გლენარვანები, მაიორი, ჯონ მანგლსი და პაგანელი კუნძულის ნაპირზე გადავიდნენ. რამდენიმე საათის განმავლობაში მთლად შემოიარეს კაპიტან გრანტის სამფლობელო. ეს იყო წყალქვეშა მთის მწვერვალი, სადაც უხვად მოიპოვებოდა ბაზალტის ვულკანური წარმოშობის კლდეები.
483 დედამიწის ქერქის წარმოშობის ხანაში ვულკანი ნელ-ნელა ამოწეულიყო წყნარი ოკეანის სიღრმიდან მიწისქეშა ძალების მოქმედების გამო, მაგრამ მრავალი საუკუნის წინ ვულკანი უკვე ჩვეულებრივ მთად გადაქცეულიყო, კარტერი დახშულიყო და ოკეანის ტალღებიდან ამოზიდულიყო კუნძული. დროთა ვითარებაში მასზე გაჩენილა ნიადაგი, ამოსულა მცენარეები.
484 მისი ფანჯრებიდან მოჩანდა მზის სხივებზე მოლაპლაპე ზღვის სიცხე. ჰარი გრანტმა უბრძანა, მაგიდა დაედგათ მშვენიერი ხეების ჩრდილში და ყველანი მას შემოუსხდნენ. შემწვარი ცხვრის ხორცი და ახალ-ახალი ანკარა წყალი - ასეთი იყო სადილი, რომელიც რკადიის მწყემსებს ეკადრებოდათ. პაგანელი აღტაცებაში მოდიოდა და რობინზონობის ოცნებები გაუხალისდა.
485 ჩვენი შემხიზვნელი მიწა უდაბური კუნძული აღმოჩნდა, სიგანით სამი კილომეტრი და სიგრძით - შვიდი; ოცდაათიოდე ხე იდგა შუა ადგილას, რამდენიმე კორდი იყო და ცივ-ცივი ნაკადული, რომელიც, საბედნიეროდ, არასოდე შრება. ორი ჩემი მეზღვაურის გვერდით ამ დაკარგულ კუთხეში სასოწარკვეთილებას არ მივცემივარ და გადავწყვიტე, მებრძოლა ბოლომდე.
486 ჩემი უბედურების თანაზიარი ჩემი მამაცი მეგობრები ჯო და ბობი თავგამოდებით ამომიდგნენ მხარში. ჩვენც ისე დავიწყეთ საქმე, როგორც დანიელ დეფოს იდიალურმა რობინზონმა. ჩვენ მასავით შევუდექით ხომალდის ნამსხვრევების, ხელსაწყო-იარაღების, დენთის, სასროლი იარაღის შეგროვების და ხომალდიდან გადავარჩიეთ ერთი ტომარა ძვირფასი მარცვლეული.
487 მთელი მოგზაურობის დროს ეს ერთადერთი შემთხვევა იყო, რომელსაც პაგანელი ვერ ივიწყებდა და ახალზელანდიელებს თავის დღეში არ აპატიებდა. სწორედ ამის გამო ვეღარ გაბედა მან საფრანგეთში დარუნება. ფიქრობდა, ეს ამბავი იუმორისტ ჟურნალისტებს ჩაუვარდებათ ხელთ და გამამასხარაებენ გეოგრაფიული საზოგადოების მეცნიერ მდივანსო.
488 ახალ ზელანდიაში მებარჯის, დეზერებისა და სხვადასხვა ეროვნების მეზღვაურების პოვნა ძნელი არის. ისინი კარგი მეთევზეებიც არიან და შემთხვევასაც ეძებენ, რომ სეზონურად იმუშაონ. სეზონის დამთავრებისთანავე მეზღვაურებს ანგარიშს უსწორებენ და ნაპირზე გადმოსხამენ ხოლმე. შემდეგ კი, მომავალ წლამდე, ისინი მოთმინებით ელიან ვეშაპმჭერ ხომალდებს.
489 შხუნა-ბრიგს, მართალია, ნადირობა უკვე დაემთავრებინა ანტრაქტიდის პოლარული წრის საზღვარზე, მაგრამ კასრები ჯერ კიდევ ვერ გაევსო ვეშაპის ქონით და დამუშავებული და დასამუშავებელი ვეშაპის ულვაშებიც ცოტა ჰქონდა. იმ დროს ვეშაპების უმოწყალო ხოცვის გამო, თითქოს ამოწყვეტილი იყო. გადაშენდა ჩრდილოეთ ოკეანის გრენლანდიური ვეშაპიც.
490 გემის ძირითადი ეკიპაჟი უკმაყოფილი იყო. სულ ცოტა ორასი კასრი დარჩათ ცარიელი. ასე ცუდად მათ არასოდეს უნადირიათ. კაპიტანი ჰული გულნაკლული იყო იმ სახელგანთქმული მონადირის მსგავსად, პირველად რომ ბრუნდება შინ ხელმოცარული. თავმოყვარეობაშელახულს ვერ ეპატიებინა იმ მუქთახორებისათვის, რომელთა თავაშვებულობამ ნადირობა ჩაუშალა.
491 უელდონი, სავაჭრო საქმეების გამო ზოგჯერ ახალ ზელანდიაში ჩადიოდა ხოლმე. სამივენი მან ჩამოიყვანა აქ და უკანვე, სან-ფრანცისკოში, წაყვანას უპირებდა, რომ სწორედ გამგზავრების წინ, პატარა ჯეკი ავად გახდა. ჯეიმს ვ. უელდონს ამერიკაში გადაუდებელი საქმეების გამო მათი ოკლენდში დატოვება მოუხდა. განშორებიდან სამი თვე იყო გასული.
492 კაპიტანი ჰული დათანხმდა და თავისი კაიუტაც დაუთმო, რომ მისის უელდონისათვის რაც შეიძლება შეემსუბუქებინა ორმოც-ორმოცდაათდღიანი მოგზაურობა. მისის უელდონს ასეთი მგზავრობა ხელს აძლევდა. ცოტათი ის აწუხებდა, რომ გემი ჯერ ჩილეს ნავსადგურშ, ვალპარაისოში, უნდა შესულიყო გადმოსატვირთად, რასაც საკმაო დრო მოუნდებოდა.
493 ეს ნერვიული, შავგვრემანი, მზედაკრული კაცი ღონიერი ჩანდა, მიუხედავად იმისა, რომ ხმელ-ხმელი იყო და ვერც სიმაღლით დაიკვეხნიდა. ჰქონდა თუ არა რაიმე განათლება? თუ კანტიკუნტად ნასროლი შენიშვნების მიხედვით ვისმჯელებთ, ეტყობა, ჰქონდა. ნეგორო არასოდეს არ ლაპარაკობდა წარსუზე, სიტყვა არ დასცდებოდა თავის ოჯახზე.
494 აშკარად ეტყობოდა, მეზღვაურად არ ემუშავა, რადგან ბევრი ისეთი რამის უმეცარი ჩანდა, რაც გემის მზარეულმა უნდა იცოდეს - იგი ხომ ცხოვრების მეტ წილს ზღვაში ატარებს! სამაგიეროდ, ნეგოროზე არ მოქმედებდა არც სიგრძივი და არც განივი რყევა, რასაც გემის მზარეულისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს. ნეგორო გემბანზე თითქმის არასოდეს ჩნდებოდა.
495 ამ ვეშაპებს ზურგის ფარფლი არა აქვთ და კანქვეშ ქონის სქელი ფენა ადევთ. მათი სიგრძე საშუალოდ სამოცი ფუტია, ზოგჯერ ოთხმოციც. ერთი ასეთი ურჩხულისაგან ას კასრამდე ქონს ადნობენ ხოლმე. ან იქნებ სრელა ვეშაპი, რომელიც ბალენოპტერთა სახეობას ეკუთვნის. ამ სახელწოდების დაბოლოებას მაინც უნდა გამოეწვია ენტომოლოგში პატივისცემა.
496 ოთხ მეზღვაურს ადგილები უნდა დაეკავებინათ ნიჩბებთან, ხოლო ჰოვიკი მიუჯდებოდა კიჩოს ნიჩაბს, რომელიც ასეთ ნავებში საჭის მაგივრობას ეწევა ხოლმე. ჩვეულებრივი საჭე საკმაოდ სწრაფად ვერ აბრუნებს ნავს და თუ გვერდითი ნიჩბები მწყობრიდან გამოვლენ, სათანადოდ მომარჯვებულ უკანა ნიჩაბს შეუძლია ნავის დახსნა გამძვინვარებული ვეშაპის დარტყმისაგან.
497 კაპიტან ჰულს მებარჯის პოსტი უნდა დაეკავებინა. მისივე თქმისა არ იყოს, მებარჯედ ის არაერთხელ ყოფილა. ჰულს ჯერ ბარჯი უნდა ესროლა ვეშაპისათვის, თვალი ედევნებინა ბარჯის ბოლოზე დამაგრებული გრძელი ტროსის გაშლისათვის და როცა ვეშაპი ოკეანის ზედაპირზე გამოჩნდებოდა, შუბით სიცოცხლე მოესწრაფებინა ცხოველისათვის.
498 მოყვითალო კანი დაფარული ჰქონდა უამრავი მუქი ყავისფერი ლაქით. ასეთი ნადავლის ხელიდან გაშვება არაფრით არ ეგებოდა, მითუმეტეს, რომ იერიში ასე წარმატებით დაიწყეს. ბარჯის ტროსი გადაუჭრელი იყო. ნავი ბუქსირით გაჰყვა ვეშაპს. ნიჩბები მაღლა ჰქონდათ აწეული: საფრთხის მიუხედავად, ჰოვიკი მშვიდად მართავდა ნავს, რომლიც ისარივით მიჰქროდა ტალღებზე.
499 ენტრომოლოგი ისე გაიტაცა ნაპოვნმა და ისეთი აღფრთოვანებით შესცქეროდა მას, თითქოს ეს ოქოს ტარაკანი ყოფილყო და არა გულისამრევი მწერი ცხოვრება გემზე ჩვეულებრივად წარიმართა, თუმცა თითოეული მგზავრი ჯერ კიდევ იმ მოულოდნელი, სამწუხარო და საზარელი კატასტროფის შთაბეჭდილების ქვეშ იმყოფებოდა. პირველ დღეს დიკ სენდი საშინლად მოიქანცა.
500 საღამოთი ქარი გაძლიერდა, მაგრამ იალქნების დაშვება ჯერ საჭირო არ იყო. რკინის სალტეებიანი დიდი ანძები უფრო ძლიერ ქარსაც გაუმკლავდებოდნენ. ღამით გემის აფრებს ჩვეულებრივ ამცირებენ, უმთავრესად, მაღალ ილაქნებს, ბრამსელს, ბომ-ბრამსელსა და ტოპსელს დაუშვებენ ხოლმე. ეს საჭიროა მოულოდნელი გრიგალისაგან თავდასაცავად.
501 ზანგები საზრიანად ასრულებდნენ დაკისრებულ საქმეს და თანდათან იწაფებოდნენ ზღვაოსნობაში. ტომი ბოცმანი იყო. იგი ცვლას ახალგაზრდა მეზღვაურის დასვენების ჟამს ხელმძღვანელობდა. მასთან იყვნენ ბათი და ოსტინი. აქტეონი და ჰერკულესი დიკ სენდის მეთაურობით მეორე ცვლას შეადგენდნენ. როცა ერთი მართავდა გემს, დანარჩენი ორი იქვე გუშაგად იდგა.
502 ცა სქელი ღრუბლებით იყო დაფარული. საღამოს აცივდა და ღრუბლებმა კიდევ უფრო დაბლა დაიწია. ირგვლივ ისეთი უკუნი სიბნელე იდგა, მაღალი იალქნების გარჩევაც კი შეუძლებელი იყო. ჰერკულესი და აქტეონი ვახტზე იდგნენ გემის წინაერდოზე. გემის ბოლოში სუსტად ანათებდა ნაკტოუზი, რომლის სინათლეს საჭის ლითონის ჩარჩო ირეკლავდა.
503 გვერდითი ნათურების შუქი ტალღებს ეცემოდა. გემბანზე კი საშინელი უკუნეთი გამეფებულიყო. დილის სამი საათისათვის მოხუც ტომს თითქოს ჩასთვლიმა. იგი ნაკტოუზის განათებულ წერტილს მიშტერებოდა, მაგრამ ვერც ვერაფერს ხედავდა, ვერ რაიმეს გრძნობდა. რომ გეჩქმიტათ, ალბათ, ვერც გაიგებდა. ტომმა ვერ შეამჩნია, რომ გემბანზე ჩრდილმა გაიელვა.
504 ეს იყო ნეგორო. მზარეულმა ნაკოტუზის ქვეშ რაღაც მძიმე საგანი დადო. ერთი წუთით დააკვირდა კომპასის განათებულ ციფერბლატს და მიიმალა ისე, რომ არავის შეუმჩნევია. არ შეუმჩნევია ეს საგანი მეორე დღესაც არც დიკ სენდს, თორემ სწრაფად მოაშორებდა იქაურობას. ეს იყო რკინის ნაჭერი, რომელმაც კომპასის ჩვენება შეცვალა.
505 ცა მრუმე ღრუბლებით იყო დაფარული. დროდადრო ქარი ოდნავ ჩადგებოდა, მაგრამ შემდეგ კვლავ ძლიერად იწყებდა ქროლვას. ორ-სამჯერ ბარომეტრის სვეტმაც აიწია, თუმცა მისი სწრაფი რხევა ხელშემწყობი ქარების ან უკეთესი ამინდის მანიშნებელი არ უნდა ყოფილიყო. მალე ბარომეტრის სვეტიც დაეცა და გამოამინდების ყოველგვარი იმედი ამოიწურა.
506 იგი საშინლად ირყეოდა. კიდევ კარგი, მისის უელდონი მშვენივრად იტანდა ამას, მაგრამ პატარა ჯეკი ძალიან იტანჯებოდა. დედა თავს ევლებოდა თავის ბიჭუნას. კუზენი ბენედიქტი მთელ დროს ამერიკული ტარაკანების შესწავლას ანდომებდა და ისე კარგად გრძნობდა თავს, გეგონებოდათ სან-ფრანცისკოში, საკუთარ კაბინეტში იმყოფებაო.
507 საფრთხის თავიდან ასაცილებლად გემის იალქნების კიდევ უფრო შემცირება იყო საჭირო. დიკ სენდმა გადაწყვიტა მარსელისა და ფოკის ჩამოშვება და დაბალი იალქნების მოჭიმვა, რათა ცურვა მხოლო ბომ-კლივერითა და ყულფებშემცირებული დახრილი გროტით გაეგრძელებინა. ამას დიდი დრო უნდოდა. დრო კი ცოტა იყო, რადგან ქარიშხალი საშინლად ბობოქრობდა.
508 დიკ სენდი, ოსტინი, აქტეონი და ბათი ქანდარაზე ავიდნენ, ტომი საჭესთან დარჩა, ხოლო ჰერკულესი - გემბანზე, რომ შკოტი მოეშვა, როგორც კი უბრძანებნენ. დიდი წვალების შემდეგ მარსელი და ფოკი ჩამოუშვეს. ამ მამაცი ადამიანების სიცოცხლე საფრთხეში იყო. გვერდით რყევა ისე არხევდა ანძებს, რომ ყოველ წუთს შეიძლებოდა ზღვაში გადანაცვენილიყვნენ.
509 დიკ სენდი საშინლად ღელავდა. მისი ვარაუდით სანაპიროს რიფები შორს აღარ იყო და ასეთი სისწრაფით მიმავალი გემი ყოველ წუთს შეიძლებოდა რიფებზე შეჯახებისას დამსხვრეულიყო. იგი გემის ცხვირისაკენ გაიქცა, მაგრამ მიწის სიახლოვის ნიშნები ვერ დაინახა, კვლავ საჭეს მიუბრუნდა. ცოტა ხნის შემდეგ გემბანზე ნეგორო ამოვიდა.
510 გავიდა ორი საათი. კონცხი გემის პირდაპირ მოჩანდა. გემბანზე ნეგორო ამოვიდა, ყურადღებით დააკვირდა ნაპირს, თავი დაიქნია, თითქოს იცის საქმის ვითარებაო, ორიოდე სიტყვა წაიბურტყუნა გაუგებრად და ისევ ძირს ჩავიდა. დიკ სენდი ცდილობდა, დაენახა ნაპირი, რომელიც კონცხის უკან უნდა გამოჩენილიყო. გავიდა კიდევ ორი საათი.
511 კონცხი ახლა გმის უკან იყო აღმართული, მაგრამ ნაპირი ჯერ მაინც არ ჩანდა. ამასობაში ცა გადაიწმინდა. ანდების მთების უზარმაზარი ჯაწვით გარშემორტყმული ნაპირი ოცი მილის სიშორეზე უნდა გამოჩენილიყო. დიკ სენდმა ჭოგრიტი აიღო, ნელა აამოძრავა და ჰორიზონტის აღმოსავლეთ მხარეს დააკვირდა. ნაპირის ნიშანწყალიც არ ჩანდა.
512 მგზავრები თანდათან გამოჩნდნენ გემბანზე. ახლა იმის შიში აღარ იყო, რომ ტალღა მათ ზღვაში გადაყრიდა. მისის უელდონმა პირველმა დატოვა კაიუტა, სადაც სიფრთხილის გამო ჩაკეტა დიკ სენდმა ამ ხანგრძლივი ქარიშხლის დროს. ქალი მიუახლოვდა ახალგაზრდა მეზღვაურს. დიკ სენდმა ზეადამიანური ნებისყოფით დასძლია საშინელი დაღლილობა.
513 ერთი-ორჯერ ბარომეტრის სვეტმა აიწია. ეტყობოდა, ქარი მიმართულებას შეიცვლიდა და აღმოსავლეთით დაიწყებდა ქროლვას. დიკ სენდს ახალი სადარდებელი გაუჩნდა. როგორ მოიქცეს, ქარმა რომ საპირისპირო მიმართულებით დაუბეროს? მიქცევა-მოქცევას აჰყვეს? ეს კიდევ უფრო დააგვიანებს მათ და შესაძლოა ქარმა გემი ისევ შუა ოკეანეში გადაისროლოს.
514 ახალგაზრდა მეზღვაურს ზღვის სივრცეებზე დაკვირვებაში გაწაფული თვალი ჰქონდა და შეუძლებელი იყო, შემცდარიყო. ეს ერთი საათის შემდდეგ აშკარა გახდა. აღმოსავლეთით, ასე, ოთხიოდე მილის მანძილზე, მოჩანდა საკმაოდ დაბალი ხმელეთი. უფრო შორს ანდების მაღალი მთაგრეხილი უნდა ყოფილიყო, მაგრამ სქელი ღრუბლები მის მწვერვალებს ფარავდა.
515 ჩრდილო-აღმოსავლეთით ხმელეთის ეს ნაწილი საკმაოდ მაღალი კონცხით თავდებოდა. კონცხის ძირში რაღაც ყურე მოჩანდა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით კი ხმელეთი წაგრძელებულ ნახევარკუნძულს ჩამოგავდა. ნაპირს არც ისე მაღალი, ციცაბო კლდეები ჩასდევდა, რომელზეც ხეები მოჩანდა. ეტყობოდა, ანდების მაღალი მთაგრეხილი ამ კლდეების უკან იყო.
516 დიკ სენდი ერთხანს კიდევ იდგა გემის ქიმზე, დაკვირვებით ათვალიერებდა მიწას, შემდეგ უსიტყვოდ დაბრუნდა კიჩოზე და საჭესთან დადგა. ქარმა იმატა. შხუნა-ბრიგს ნაპირისაგან ერთი მილიღა აშორებდა. დიკ სენდმა პატარა ყურე შენიშნა და შიგ შესვლა გადაწყვიტა. ამისათვის რიფების მთელი ზღუდე უნდა გადაელახა. მათ შორის გავლა კი ადვილი არ იქნებოდა.
517 აუცილებელი იყო, სასწრაფოდ გაერკვიათ, სად იმყოფებოდნენ. თუ ეს პერუს სანაპირო იყო, მაშინ აქ უამრავი ნავსადგური, პატარა ქალაქი, სოფელი უნდა ყოფილიყო და დასახლებულ პუნქტამდე მისვლა არ უნდა გასჭირვებოდათ. მაგრამ ეს მხარე უკაცრიელი ჩანდა. სანაპიროს ვიწრო ქვიშიან ზოლს უსწორმასწოროდ დაღარული შავი ფრიალო კლდე მიჰყვებოდა.
518 ჩრდილოეთით, კატასტროფიდან მეოთხედი მილის მანძილზე, კლდეს პირი გახსნოდა და პატარა მდინარეს, რომელიც შორიდან არ მოჩანდა, გამოსავალი ეპოვა. მდინარეზე გადმოხრილიყვნენ რიზოფორები - მანგოს ხის სახეობა, რომელიც დიდად განსხვავდებოდა თავისი ინდოელი მოგვარისაგან. ფრიალო კლდის თხემი ხშირი, მწვანე ტყით იყო შემოსილი.
519 აქ იყო მაღალი ბაობაბები, რომელთა ქერქი ეგვიპტურ სიენტს მოგაგონებდათ, თეთრი ფიჭვები, თამარინდები, განსაკუთრებული ჯიშის მცენარეეები პილპილისებრთა ოჯახიდან და მრავალი სხვა სახის მცენარე, რომელსაც ამერიკელი თავისი ქვეყნის ჩრდილოეთში ვერ ნახავს. საკვირველი იყო, რომ აქ პალმების მრავალრიცხოვანი ოჯახის არც ერთი წარმომადგენელი არ ჩანდა.
520 ეს ოჯახი ხომ ათასამდე სახეობას ითვლის და უხვადაა გავრცელებული მთელ დედამიწაზე. ნაპირის გასწვრივ დაფრინავდა მყვირალა ფრინველების გუნდი, რომლებიც მერცხლების გვარს მიეკუთვნებიან. მათ ტანზე მოლურჯო-შავი, ხოლო თავზე ბაცი ყავისფერი ბუმბული მოსავთ, დროდადრო აქა-იქ ყელტიტველა ნაცრისფერი კაკბებიც აფრინდებოდნენ ხოლმე.
521 ნუთუ მისთვის ეს მხარე ნაცნობი იყო? იგი, ალბათ, ამ კითხვაზე არ გიპასუხებდათ. ჯობდა, ამ გულჩათხრობილი და უჟმური კაცისათვის ყურადღება არ მიექციათ. დიკ სენდი უყურებდა, სანამ იგი მდინარის ნაპირს მიჰყვებოდა, ხოლო როცა კლდეს მოეფარა, ნეგოროზე ფიქრს თავი ანება. მზარეულის დანახვაზე დინგომ ყეფა ატეხა, მაგრამ მაშინვე შეწყვიტა.
522 საკვებზე ზრუნვა არ დასჭირდებოდათ. ხომალდის საწყობში არსებული მარაგი ხელუხლებელი იყო. ზღვის მოქცევამ წყლიდან ამყარა მრავალი საგანი, რომელიც მიქცევის შემდეგ მოშიშვლებულ რიფებზე მიმოფანტულიყო. ტომმა და მისმა თანამგზავრებმა აკრიფეს რამდენიმე კასრი ორცხობილა, გამხმარი ხორცითა და კონსერვებით სავსე ყუთები.
523 მგზავრობას რამდენიმე დღე მოუნდებოდა და ბევრი ტვირთის დაგროვება არც იყო სასურველი. საკვები და იარაღი ხომ ბლომად ჰქონდათ. დიკ სენდმა შეასრულა მისის უელდონის დავალებაც - წამოეღო მთელი ფული, რაც გემზე იყო - იქ დაახლოებით ხუთასი დოლარი აღმოჩნდა. დაუჯერებელი იყო! მისის უელდონს გაცილებით მეტი თანხა ჰქონდა და ვეღარ იპოვა.
524 ნეგოროს გარდა ვინ მოიპარავდა კაპიტან ჰულისა და მისის უელდონის ფულს? ცხადია, ეჭვის მიტანა სხვაზე არ შეიძლებოდა. მაგრამ დიკ სენდი ერთი წუთით მაინც შეყოყმანდა. მან იცოდა, რომ გულჩახვეული ნეგორო საშიში იყო, სხვისი უბედურება ყოველთვის ღიმილს გვრიდა. დიახ, იგი ბოროტი იყო, მაგრამ ნუთუ ბოროტმოქმედების ჩადენაც შეეძლო?
525 ზანგები მეტისმეტად პატიოსნები იყვნენ, ერთი წუთითაც არ დაუტოვებიათ მღვიმე, მაშინ, როდესაც ნეგორო მთელ დღეს ქვიშიან ნაპირზე დაძრწოდა. მხოლოდ იგი შეიძლებდა ყოფლიყო დამნაშავე. დიკ სენდმა გადაწყვიტა, ნეგორო დაბრუნებისთანვე დაეკითხა და თუ საჭირო გახდებოდა, გაეჩხრიკა კიდეც, რადგან მას სინამდვილის გაგება უნდოდა.
526 როცა უცნობმა დაინახა მისკენ მიმავალი შეიარაღებული ხალხი, უკან დაიხია. და სწრაფად ჩამოიღო თოფი: მისი შეშფოთება გასაგები იყო. ამ დროს დიკ სენდი რაღაც ნიშნებით მიესალმა. მანაც აშკარად გაიგო ეს ნიშანი, რადგან ცოტა ყოყმანის შემდეგ ჩვენი მოგზაურებისაკენ წამოვიდა: დიკ სენდს უკვე შეეძლო კარგად შეეთვალიერებინა უცნობი.
527 იგი ორმოც წელს გადაცილებული ახოვან ვაჟკაცი გამოდგა. ჭაღარაშერთული თმა და წვერი ჰქონდა. ასეთი მზედაკრული კანი მხოლოდ მომთაბარეებს აქვთ, რადგან მთელ დღეებს სუფთა ჰაერზე - ტყეში ან ველზე ატარებენ ხოლმე. მოთრიმლული ტყავის ხალათი კამზოლის მაგივრობას უწევდა, თავზე განიერი ქუდი ეხურა, ხოლო ტყავის მაღალი ჩექმები მუხლამდე სწვდებოდა.
528 დიკ სენდს გამოუცნობი შიში დაეუფლა, თუმცა ამის მიზეზი არ ჰქონდა. მდინარის გასწვრივ სამასიოდე ნაბიჯის გავლის შემდეგ უღრან ტყეში შევიდნენ. აქ მათ მიხვეულ-მოხვეული ბილიკებით ათ დღეს უნდა ევლოთ. მისის უელდონი, პირიქით, ძალიან მშვიდად იყო. მას, დედასა და ქალს, ხომ უფრო მეტად უნდა ეგრძნო, თუკი რაიმე საფრთხე ელოდათ?!
529 მისის უელდონს ჯერ ის ამშვიდებდა, რომ პამპასების ამ რაიონში არც ადგილობრივი მცხოვრებლებისა და არც საშიში ცხოველთა თავდასხმა მოსალოდნელი არ იყო. გარდა ამისა, ისეთი მეგზურის თანხლებით, როგორიც ჰერისი ჩანდა, შეუძლებელი იყო, ტყეში გზა აბნეოდათ. ჩვენი მგზავრები კვალში უდგნენ ერთმანეთს. ჯგუფს დიკ სენდი და ჰერისი მიუძღვოდნენ.
530 წინსვლას. ჩვენს მოგზაურებს თავი აღმოსავლეთ ინდოეთის ჯუნგლებში ეგონათ. მცენარეულობა აქ უფრო ნაკლები იყო, ვიდრე პატარა მდინარის შესართავთან, მაგრამ გაცილებით უხვი, ვიდრე ეს ახალი და ძველი ქვეყნის ზომიერ სარტყელშია ხოლმე. ბევრი იყო ინდიგოს ხე. ჰერისის თქმით, ეს პარკოსანი მცენარე კარგად ხარობს და სწრაფად მრავლდება.
531 საკმარისია მეურნემ სულ ცოტა ხნით მიატოვოს მინდორი და ეს პარაზიტი მაშინვე გაჩნდება. იგი ისევე არაფარად უღირთ აქაურებს, როგორც ევროპელებს ჭინჭარი და ნარშავი. ტყეში არ ჩანდა კაუჩუკის ხე. ამერიკის ამ ნაწილში კი იგი ძალზე გავრცელებულია. ისინი სხვადასხვა ოჯახდან არიან და მრავლად ხარობენ სამხრეთ ამერიკის ტყეებში.
532 ამ რამდენიმე საათის განმავლობაში რაზმის მყუდროება არაფერს დაურღვევია, ამიტომ რიგიანად დაისვენეს და საკმაო ძალაც მოიკრიბეს. ყველაზე ადრე პატარა ჯეკმა ჭყიტა თვალები, გაიზმორა და ჰერკულესს მთქნარებით ჰკითხა, ღამით მგელი ხომ არ შემოგეჭამაო. ღამით ერთი მგელიც არ გამოჩენილა, ამიტომ ნასაუზმევი არ გახლავართო, - მიუგო ზანგმა.
533 მისის ველდონმა იგი ცალკე გაიხმო და უთხრა. ნება მიეცი ამ დიდ ბავშვს, ცოტა გაირბინ-გამოირბინოს, ოღონდ ისე, რომ თვალს არ მიეფაროს. მას მხოლოდ ეს ერთი სიამოვნება აქვს ამქვეყნად და ამასაც ნუ მოვაკლებთო. დილის შვიდ საათზე პატარა რაზმი აღმოსავლეთისაკენ გაუდგა გზას. ისინი იმავე თანმიმდევრობით მიდიოდნენ, როგორც წინა დღეს.
534 ანტილოპები თვალის დახამხამებაში გაქრნენ. დიკ სენდმა კარგად ვერც კი გაარჩია ისინი. იმავე დღეს გამოჩნდა რომელიღაც სხვა ცხოველების ჯგუფი. მათი დანახვა უკეთ მოახერხეს, მაგრამ ამ ცხოველების გულდაგულ დათვალიერება მაინც ვერ შეძლეს. ცხოველთა ამ ჯგუფის გამოჩენამ დიდი კამათი გამოიწვია ჰერისსა და დანარჩენ მგზავრებს შორის.
535 თუმცა საკვების მარაგი ილეოდა, ჯერჯერობით არაფერი დაჰკლებიათ, ამიტომ ჯანზე კარგად იყვნენ. ჰერისი კი ამქვეყნად თითქოს ტყეებში სახეტიალოდ დაბადებულიყო,- დაღლილობა სულ არ ემჩნეოდა. ერთი კი იყო, რაც უფრო უახლოვდებოდნენ ჰაციენდას, მით უფრო გულჩათხრობილი და ჩაფიქრებული ხებოდა. დიკ სენდმა ეს კარგად შეამჩნია. პირიქიტ კი უნდა ყოფილიყო!
536 ეტყობოდა, სულ ცოტა ხნის წინ ბუჩქნარი უზარმაზარ ცხოველებს გადაექელათ. დიკ სენდმა ყურადღებით შეათვალიერა იქაურობა. ბალახი მთლად გაქელილი იყო, ადამიანის სიმაღლეზე ბევრად უფრო მაღალი კი - ტოტები დალეწილი. ჭაობიან ნიადაგზე დატოვებულ ნაკვალევს ეტყობოდა, რომ ისინი იაგუარების ან კუგუარებისა არ იყო. ნეტავ რის ნაკვალევი აჩნდა მიწას?
537 ამერიკელსაც კი აღარაფერი ჰკითხა. რაღა უნდა ერწმუნა იმ ადამიანისა, რომელიც ჟირაფებს სირაქლემებად ასაღებდა?! ჰერისი ახლაც რაღაცს მოიგონებდა, რაც სინამდვილეს ვერ შეცვლიდა. დიკ სენდს ეჭვიც აღარ ეპარებოდა, რომ ჰერისი მოღალატე იყო! იგი მხოლოდ საბაბს ეძებდა, რომ ნიღაბი ჩამოეგლიჯა მისთვის. ჩანდა, საბაბიც მალე მიეცემოდა.
538 ცა ჭექა-ქუხილის მაუწყებელი ლეგა ღრუბლებით დაფარულიყო, ხეებს შორის, დასავლეთით, დროდადრო ელვა იკლაკნებოდა. ქარი ჩადგა. ფოთოლიც კი არ იძვროდა. დღის ჟრიამული სამარისებურმა სიჩუმემ შეცვალა. ჰაერი ისე დამძიმდა, რომ კაცს ეგონებოდა, ელექტრობითაა დამუხტული და ბგერეს ვეღარ ატარებსო. დიკ სენდი, ოსტინი და ბათი ერთად მორიგეობდნენ.
539 არ ეძინა ტომსაც. იგი თავჩაქინდრული იჯდა და მოგონებებში ჩაძირულიყო, თითქოს უეცარი დარტყმისგან ჯერაც გონს ვერ მოსულაო. მისის უელდონი მკერზე მიყრდნობილ ბავშვს არწევდა, მხოლოდ ის იყო მისი ფიქრისა და ზრუნვის საგანი. ეძიმა მხოლოდ კუზენ ბენედიქტს. იგი საერთოდ დაუკვირვებელი იყო და არც ისეთი წინათგრძნობა ჰქონდა, რომ რიმეს მიმხვდარიყო.
540 ამჟამად აღმოსავლეთის ხალხების, თურქების და არაბების, მოთხოვნილებათა დასაკმაყოფილებლად მონათავაჭრობა მხოლოდ ესპანეთისა და პორტუგალიის კოლონიებშიღაა შემორჩენილი. მართალია, არც ბრაზილიამ გაათავისუფლა თავისი ძველი მონები, მაგრამ ახალი მონები აღარ შემოჰყავთ და მონა-ზანგების შვილები თავისუფალ ადამიანებად იბადებიან.
541 ულმობელ სასაკლაოზე რჩება განადგურებული და უკაცრიელი მინდვრები, გადახრუკული და დაცლილი სოფლები. მდინარეებს მოაქვს დახოცილ ადამიანთა გვამები, დანგრეულ, გაპარტახებულ ნასოფლარებში კი მხეცები დათარეშობენ. ლივინგსტონმა ადამიანთა ამ ნადირობის ნაკვალევზე გავლისას ვეღარ იცნო რამდენიმე თვით ადრე ნანახი პროვინციები.
542 ისლამი მონებით ვაჭრობას ხელს უწყობს. მუსულმანური პროვინციებში თეთრი მონები შავებით შეცვლა იყო საჭირო. ამიტომ ყველა ჯურის მონებით მოვაჭრენი ძალზე ეტანებიან ამ ბინძურ საქმიანობას. ამ გზით ისინი ახალ-ახალი მოსახლეობით ავსებენ იმ რასებს, ამოწყვეტის გზას რომ ადგანან და ამოწყდებიან კიდეც, რადგან შრომით საქმიანობაში არ არიან ჩაბმულნი.
543 ზემო ნიგერიის ზოგიერთ ხალხთან ერთად ისინი აფრიკელი ტომების მეთაურთა არმიის ნახევარს შეადგენენ და არც ისე ცუდ პირობებში არიან თავისუფალ ადამიანებთან შედარებით. თუკი მონა ჯარისკაცად არ იქცევა, იგი მიმოქცევაში მონეტასა და თვით ეგვიპტესა და ბორნუშიც ჩინოვნიკებსა და ოფიცრებს ამ მონეტიტ უნაზღაურებენ შრომას.
544 ასეთ მდგომარეობაშია მონათვაჭრობა ამჟამად. ამას ისიც უნდა დაემატოს, რომ ევროპის ზოგიერთი დიდი სახელმწიფოამ სამარცხვინო ვაჭრობას შემწყნარებლური თვალით უყურებს, როდესაც კრეისრები აფრიკის, ინდოეთის ოკეანისპირა და ატლანტის სანპიროებს ზედამხედველობენ, ქვეყნის გაცხოველებული ვაჭრობაა გამართული. დროდადრო არბევენ ზანგებს.
545 ეს თვალუწვდენელი ტერიტორია სამი პროვინციისგან - ბენგელას, კონგოსა და ანგოლასაგან შედგება. ამათგან მხოლოდ სანაპირო ზოლია გამოკვლეული. იგი სამხრეთით ნურსიდან ჩრდილოეთით ზაირამდეა გადაჭიმული. ორი მთავარი ქალაქი იმავე დროს ნავსადგურებიცაა: ბენგელა და სან-პაოლო-დე-ლუანდა, კოლონიის დედაქალაქი. იგი პორტუგალიის სამეფოს ეკუთვნის.
546 ამ ორი გაიძვერასათვის რომ მოგესმინათ, პატიოსანი კომერსანტები გეგონებოდათ, რომელთა საქმიანობა კომერციული კრიზისის გამო დროებით შეფერხდა. ვინ წარმოიდგენდა, რომ ყავის ტომრებისა და შაქრის ყუთების ნაცვლად ისინი ცოცხალ ადამიანებს გულისხმობდნენ?! მონათვაჭრებს ხომ სინდისი და სამართალიანობის იოტისოდენა გრძნობაც არ გააჩნიათ!
547 ნეტავ ახლა რას მოასწავებს ნეგოროს საზიზღარი საქციელი? აშკარაა, მას ტომისა და მისი მგზავრების ხელში ჩაგდება და მონებად გაყიდვა უნდა. ეს ცხადზე უცხადესია! ცხადია ისიც, რომ ნეგორო ყველანაირად ეცდება, დიკ სენდზე ჯავრი იყაროს. მაგრამ რას უპირებდა ეს გაიძვერა მისის უელდონსა და პატარა ჯეკს, დიკ სენდი ვერ მიმხვდარიყო.
548 დიკ სენდს რომ ყური მოეკრა ნეგოროსა და ჰერისის საუბრისათვის, ეცოდინებოდა, რა საფრთხეც ელოდათ მას, მისის უელდონსა და ზანგებს, ეცოდინებოდა, როგორ მოქცეულიყვნენ, მაგრამ დიკ სენდს ეს საუბარი არ მოუსმენია და რა უნდა ექნა. ჩვენი მოგზაურები ნამდვილად სავალალო, შემზარავ მდგომარეობაში იყვნენ. გემის კაპიტანი ამას მაინც არ შეუშინდა.
549 დიკ სენდი უკან დაბრუნებას არ ფიქრობდა. ჰერისმა კარგად განჭვრიტა, რომ ახალგაზრდა მეზღვაური იძულებული გახდებოდა, მოკლე გზით წასულიყო. ისევ იმ გრძელი გზით უკან გაბრუნება ძნელი და სახიფათო იყო. ეს გზა მათ ისევ იქ მიიყვანდა, საიდანაც წამოვიდნენ. ნეგოროსა და ჰერისს კი საშუალება ექნებოდათ, გაკვალული გზით მათ უკან გამოსდგომოდნენ.
550 ხვატი ჩამოწვა. დილიდანვე ზეცა ლეგა ღრუბელს დაეფარა. ჰაერში ავდრის სუნი ტრიალედა. ჭექა-ქუხილის გარეშე ეს დღე ალბათ არ ჩაივლიდა. კიდევ კარგი, ტყეში ცოტა სიგრილე მაინც იქნებოდა, აქა-იქ მაღალი ხეებით ალყაშემორტყმული მდელოები ხვდებოდათ. ბალახი უხეში და საკმაოდ მაღალი იყო. ზოგან ხის უზარმაზარი, გაქვავებული ტოტები ეყარა.
551 კოპალიდან, რომელზედაც მწერებს ნაჩვრეტები გაეკეთებინათ, სურნელოვანი ხის წებო ჟონავდა და მიწაზე გროვდებოდა. ამ წებოს ადგილობრივი მცხოვრებნი იყენებდნენ. ტყეში მრავლად იყო ლიმონის, ველური ბროწეულის, ბაობაბის, მიმოზისა და აკაციის ხეები. ეს ყველაფერი ცენტრალური აფრიკის ზეგანის საოცარ ნაყოფიერებაზე ლაპარაკობდა.
552 დიკ სენდმა იცოდა მოგზაურის ეს მითითება და თავისი აზრი მისის უელდონსაც გაუზიარა. ბიჭუნას მშვიდად ეძინა ჰერკულესის მკლავებზე. ბავშვისათვის აღარ გაუციებია. ისინი ფრთხილად და სწრაფად მიიწევდნენ წინ. აქა-იქ ადამიანის ან ცხოველის კვალს აწყდებოდნენ. ბუჩქნარების გადაწეული და გადატეხილი ტოტები სიარულს უადვილებდა მათ.
553 კიდევ კარგი, ასეთი მძიმე სამუშაო მალე მოთავდა. ერთი მილის გავლის შემდეგ გამოჩნდა განიერი გასასვლელი, რომელიც ბუჩქნარს კვეთდა, პატარა მდინარეზე ჩადიოდა და ნაპირს გასდევდა. ეს სპილოების გასასვლელი იყო. ეტყობოდა, ასობით სპილო ამ გზით ჩადიოდა მდინარეზე. სპილოების ნაკვალევს გზაზე დიდი ღრმულები დაეტოვებინა.
554 ცენტრალური აფრიკის გრძელ გზაზე ნიშანსვეტებად დარჩენილა ადამიანთა ნეშტები. ასობით მილი გაუვლია მონათა ქარავნებს და ვინ იცის, რამდენი უბედური დაცემულა გზაზე ზედამხედველთა მათრახქვეშ, სული დაულევია დაღილობისა და შიმშილისაგან, მომკვდარა ავადმყოფობით! რამდენი დაუხოცავთ თვითონ მონათვაჭრებს, როდესაც საკვები შემოჰკლებიათ!
555 ფარავდა. რაზმის სიარულს ბალახების რხევაზე თუ მიხვდებოდით. სამი საათისათვის ადგილმდებარეობა მთლად შეიცვალა. ისინი გავიდნენ დიდ გრძელ დაბლობზე, რომელიც ალბათ, წვიმების სეზონის დროს მთლიანად იტბორებოდა. ჭაობიანი ნიადაგი სქელ ხავსს დაეფარა. აქა-იქ ლამაზი გვიმრები ამოჩენილიყო. ზოგან მიწა ამობურცულიყო და დამრეცი ფერდობები წარმოექმნა.
556 საცოდავი რბილ ტალახში წელამდე ჩაეფლო. იგი ამოიყვანეს. ლაფში ჩურჩხელასავით ამოვლებულიყო, მაგრამ მეტად კმაყოფილი გახლდათ, მწერებით სავსე ძვირფასი ყუთი რომ გადაურცა დაზიანებას. აქტეონი წინ გაუშვეს და დაავალეს, ამ საცოდავისთვის თვალყური ედევნებინა, რომ კიდევ არ წაქცეულიყო. კუზენმა ბენედიქტმა ძალიან ცუდი ადგილი შეარჩია.
557 როგორც კი ჭაობიდან ამოიყვანეს, ტალახიანი მიწიდან ამოხეთქილი ბუშტები დასკდა და საშინელი, სულისშემხუთველი გაზის სუნი დააყენა. ლივინგსტონი რამდენჯერმე წელამდე ჩაეფლო ასეთ ჭაობში. მან დასვრეტილი შავი მიწა დიდ ღრუბელს შეადარა, აქ ყოველი ფეხის გადადგმაზე ამოჩქეფს წყლის მაღალი სვეტი. ეს ჭაობები ძალზე სახიფათოა.
558 მიწა გამაგრდა, თიხნარმა იმატა, თუმცა ქვეშ ჭაობი მაინც იგრძნობოდა. ეტყობოდა, ეს ადგილი მდინრის დონეზე დაბლა იყო და დასვრეტილ მიწაში წყალი იპარებოდა. საშინლად ჩამოცხა. ეს სიცხე აუტანელი იქნებოდა, ზეცაზე სქელი ღრუბლები რომ არ გაწოლილიყვნენ და მზის სხივები არ დაეფარათ. შორს ღრუბელს ელვა ხევდა. ქუხილის ყრუ გრუხუნი მოისმოდა.
559 აფრიკაში ეს სტიქიური უბედურება მეტისმეტად სახიფათოა. ელავს, ქუხს, იწყება კოკისპირული წვიმები, მას მოსდევს საშინელი გრიგალი, რომელიც ძირფესვიანად გლეჯს უზარმაზარ ხეებს. დიკ სენდმა ეს კარგად იცოდა და ძალზე შეშფოთებული იყო. ღამის გათევა ღია ცის ქვეს არ შეიძლებოდა. მოსალოდნელი იყო, დაბლობი წყალს დაეფარა.
560 ირგვლივ პატარა ბორცვიც კი არ ჩანდა, თავშესაფარი რომ ეძიათ. რა უნდა ექნათ ამ უკაცრიელ დაბლობზე? არც ერთი ხე, არც ერთი პატარა ბუჩქიც კი არ იყო ირგვლივ, მიწის გათხრა და იქ თავშესაფრის მოწყობაც არ შეიძლებოდა - ორი ფუტის სიღრმეზე წყალი დახვდებოდათ. ჭაობიან დაბლობს ჩრდილოეთ მხარეს მწკრივად ჩასდგომოდა გორაკები.
561 ყველაზე ცუდი ის იყო, რომ ელვას წვიმა არ მოჰყოლია. საშინლად ჩამობნელდა. მიუხედავად იმისა, რომ მზე ჯერ არ ჩასულიყო, ცის თაღმა ისე დაიწია ძირს, რომ კაცი იფიქრებდა, ზეცა ჩამოქცევას აპირებსო. ეს კოკისპირულ წვიმებს მოასწავებდა. ელვის წითელი და ლურჯი ზოლები ზეცას სერავდა. გეგონებოდათ, მთელი დაბლობი ცეცხლის ალშია გახვეულიყო.
562 რადგან ამ ტრიალ მინდორზე არც ერთი ხე არ ჩანდა და ადამიანებს ელექტრული მუხტი შეეძლოთ მიეზიდათ. ჯეკი ქუხილის ხმამ გააღვიძა და შეშინებული ჰერკულესს გულში ჩაეხუტა. საცოდავი ბიჭუნა ცდილობდა, დედისთვის შიში არ შეემჩნევინებინა და მისთვის გული არ ეტკინა. ჰერკულესი ვეება ნაბიჯებით მიალაჯებდა და ცდილობდა, ჯეკი დაეწყნარებინა.
563 წვიმა წვეთ-წვეთობით კი არ მოდიოდა, ზეციდან ნიაგარის ჩანჩქერივით იღვრებოდა. კაცს ეგონებოდა, ცაში წყლით სავსე აუზია და უეცრად გადმოყირავდაო. ასეთი წვიმის დროს მიწა ღრანტეებად იქცევა, დაბლობები - ტბებად, რუები - ნიაღვრებად, მდინარეები კი კალაპოტში ვეღარ ეტევიან და მთელ ახლო-მახლო მიდამოს წყლით ფარავენ.
564 ზომიერ სარტყელში, რაც უფრო ძლირია ჭექა-ქუხილი, მით უფრო ხანმოკლეა იგი, აფრიკაში კი შეიძლება ჭექა-ქუხილმა რამდენიმე დღეს გასტანოს, თუნდაც ძალზე ძლიერი იყოს. საკვირველია საიდან ჩანდა ამდენი ორთქლი, ამდენი ელექტრობა ღრუბლებში? ძნელია ამის გაგება. ასეთი რამ მხოლოდ დილუვიური პერიოდის საოცარ ეპოქაში ხდებოდა.
565 თახვის ქოხიც კი არ იქნებოდა ამაზე უფრო საიმედო. მთელი ნიაღვარი რომ მხოლოდ ამ კონუსს დატყდომოდა თავს, მის ნაჩვრეტებში ერთი წვეთიც ვერ ჩაატანდა. დიკ სენდმა და მისმა თანამგზავრებმა თავშესაფარში შესვლისთანავე ფარნები აანტეს და იქაურობა მიათვალიერ-მოათვალიერეს. კონუსის სიმაღლე თორმეტ ფუტს უდრიდა, ფართობი თეთრმეტს.
566 აქ რომ ათასობით ჭიანჭველა ყოფილიყო, ბუდე თავშესაფრად აღარ ივარგებდა. ნეტავი დიდი ხნის წასულები იყვნენ ეს გაუმაძღარი ბადეფრთიანი მწერები? ეს მართლაც საკითხავი იყო. კითხვა პირველად კუზენ ბენედიქტს დაებადა. იგი ძალზე გაოცებული იყო ჭიანჭველბის საქციელით. მეცნიერი მალე დარწმუნდა, რომ მათი წასვლა სულ ახლახან უნდა მომხდარიყო.
567 მსმენელები თავ-თავის ღრმულებს მიყრდნობოდნენ და ენტომოლოგის ლექციის დროს ჩასძინებოდათ. შეამჩნია თუ არა ეს მეცნიერმა? ცხადია, არა! იგი თავისთვის ლაპარაკობდა. დიკ სენდი აღარაფერს ეკითხებოდა, გარინდებულიყო. ახალგაზრდა მეზღვაურს არ ეძინა. ჰერკულესიც ყველაზე დიდხანს ფხიზლობდა, მაგრამ დაღლილობამ თავისი გაიტანა და ძილმა თვალები მოსტაცა.
568 კუზენი ბენედიქტი ერთხანს კიდევ განაგრძობდა ლაპარაკს. ბოლოს ძილი მასაც მოერია და აძვრა კონუსის მაღალ ღრმულში, რომელიც ადრევე აერჩია საწოლად. ტერმიტების ბუდეში საოცარმა სიჩუმემ დაისადგურა. გარეთ გამაყრუებელი ჭექა-ქუხილი იდგა, ელვა და გრუხუნი არ ცხრებოდა. ეტყობოდა, ის ჯერ კიდევ დიდხანს გასტანდა. ფარანი ჩააქრეს.
569 დიკ სენდი მოუთმენლად ელოდა გათენებას, რომ კარგად დაეთვალიერებინა შემოგარენი. უნდა ეპოვნა მდინარე, რომელიც ოკეანეს ერთვოდა. ღრმად სწამდა, რომ ასეთი მდინარე შორს აღარ იყო. მდინარის სწრაფი დინებით აპირებდა იგი თავის პატარ რაზმის გადარჩენას. ახლა როგორმე ადგილობრივ მცხოვრებლებთან შეხვედრისათვის უნდა აერიდებინა თავი.
570 გათენებამდე ჯერ კიდევ დიდი დრო იყო. კონუსში ხვრელიდან სინათლე არ შემოდიოდა, ქუხილის ხმაც ყრუდ ატანდა თიხის სქელ კედლებში. დიკ სენდმა ყური მიუგდო. წვიმა მთელი ძალით უშხაპუნებდა კედლებს და ახლა მსხვილი წვეთები მიწაზე კი აღარ ეცემოდა, არამედ წყლის ზედაპირზე. დიკ სენდი მიხვდა, რომ მთელი დაბლობი წყლით იყო დაფარული.
571 სიფრთხილისათვის იგი კონუსის ძირში, ხვრელის წინ, თიხის მიწაყრილზე დაწვა. გარედა ისე ვერაფერი შემოიჭრებოდა, რომ პირველად მას არ გაეგო. გათენებისას დღის სინათლე გააღვიძებდა და მაშინვე დაბლობის გამოკვლევას შეუდგებოდა. დიკ სენდი კედელს თავით მიეყრდნო, ხელში თოფი დაიჭირა და მიწვა. ძილმა იმწამსვე მოსტაცა თვალები.
572 რამდენხანს ეძინა, ვერც კი გაიგო. უეცრად ღარაცა ცივის შეხებამ გამოაღვიძა და შეშინებული წამოვარდა. წყალი თქრიალით შემოდიოდა კონუსში და რამდენიმე წამში უკვე ტომისა და ჰერკულესის სართულამდე მიაღწია. დიკ სენდმა სასწრაფოდ გააღვიძა ისინი. ფარანი აანთეს და იქაურობა განათდა. წყალმა ხუთიოდე ფუტის დონეზე აიწია და შეჩერდა.
573 მათ მხოლოდ შეკუმშულ ჰაერში ხანგრძლივი ყოფნა და არანორმალური წნევა თუ აწუხებთ. აქ მას ისიც დაერთო, რომ შემოვარდინლმა წყალმა ჰაერი ერთი მესამედით შეამცირა. მისი მომატება მხოლოდ კედლის გამოხვრეტით შეიძლებოდა. მაგრამ შეძლებდნენ კი იმ საფრთხის თავიდან აცილებას, რაზედაც წეღან დიკ სენდი ლაპარაკობდა? უარეს დღეში ხომ არ ჩაცვივდებოდნენ?
574 დიკ სენდი არ ცდებოდა. მას ყველაზე მეტად წყალდიდობის ეშინოდა. იგი მარტო ამ კოკისპირულ წვიმაზე არ იყო დამოკიდებული. უფორ საფიქრებელი იყო, რომ ახლომახლო რომელიღაც მდინარე ადიდდა, გადმოლახა ნაპირი და დაბლობი დაფარა. საჭირო იყო კონუსის წვერის გამონგრევა. ამით გაიგებდნენ, მთლიანად წყლით იყო დაფარული ბუდე თუ არა.
575 დიკ სენდი უსაზღვროდ შეშფოთებული იყო. არ იცოდა, რა ექნა, მოეცადა, თუ საქმეს შესდგომოდა. დილის სამი საათი იქნებოდა. ყველა სმენად გადაქცეულიყო და ჩუმად, გაქვავებულნი იდნენ. ჩაკეტილი ხვრელიდდან ხმაური ყრუდ ისმოდა. განუწყვეტლივ გრუხუნზე ეტყობოდა, რომ სტიქია ჯერ არ დამცხრალიყო. უცბად მოხუცმა ტომმა შენიშნა, რომ წყლის დონემ მატება დაიწყო.
576 მერე ხვრელს გახვრეტდნენ კიდევ ერთი ფუტით მაღლა, მერე კიდევ ერთი ფუტით მაღლა და ასე შემდეგ, თუ ყვლაზე მაღლიდან - კონუსის წვერიდანაც აღარ შემოიჭრებოდა ჰაერი, გარეთ წყლის დონე თხუთმეტ ფუტზე მეტი იქნებოდა და ტერმიტების მთელი დასახლებაც წყლით იქნებოდა დაფარული. მაშინ ტერმიტების ბუდის ტყვეები ყველაზე საზარელ სიკვდილს, ნელ გაგუდვას
577 დუკარგავს. მან გაითვალისწინა მოსალოდნელი შედეგები. მოცდა აღარ შეიძლებოდა. ჰაერი სულ უფრო და უფრო მცირდებოდა და სული ეხუთებოდათ! კედლის გასახვრეტად დიკ სენდს თოფის ზუმბის დახრახნილი ბოლოს გამოყენება შეეძლო. იგი ნელ-ნელა ჩახრახნიდა ზუმბას კედელში. მართალია, ხვრელი ვიწრო გამოვიდოდა, მაგრამ ჰაერის შემოსასვლელად საკმარისი იქნებოდა.
578 ჰერკულესი ერთ-ერთ ღრმულს ჩაეჭიდა, მას წყლიდან მხოლოდ თავი ჰქონდა ამოყოფილი. დიკ სენდი ჰერკულესს მხრებზე ააცოცდა. მისის უელდონი, ჯეკი და კუზენი ბენედიქტი ღრმულების უკანასკნელ სართულზე მიიყუჟნენ. დიკ სენდმა სწრაფად ჩაარჭო ზუმბა ოთახში და დაიწყო ბურღვა. ამ ადგილზე კედელი უფრო სქელი იყო. გაბურღვა ჭირდა.
579 უცებ გამკივანი სტვენა გაისმა. შეკუმშული ჰაერი გარეთ გავარდა... ნახვრეტიდან დღის სინათლემ შემოაშუქა. წყალმა რვა დიუმით აიწია და გაჩერდა. დიკ სენდს ხვრელის ამოქოლვა აღარ დასჭირვებია. წყალი შიგნით დ გარეთ გაწონასწორდა. კონუსის მწვერვალი წყლის დონზე მაღლა აღმოჩნდა. მისის უელდონი და მისი მგზავრები გადარჩნენ!
580 დანები სწრაფად ამუშავდნენ. კონუსის წვერი ნელ-ნელა იფხვნებოდა. ნახვრეტი გაგანიერდა. კონუსში სუფთა ჰაერი შემოიჭრა. გაიელვა ამომავალმა მზის სხივმა. წვერის ჩამონგრევის შემდეგ გაადვილდებოდა კედელზე აცოცება, გარემოს დათვალიერება და მოიფიქრება, როგორ მიეღწიათ რაიმე ამაღლებული ადგილისათვის, რომ წალეკვას გადარჩენოდნენ.
581 ტერმიტების ბუდე იერიშით აიღეს. მისის უელდონი, მისი ბავშვი და კუზენი ბენედიქტი ისე უცბად მოაცილეს დანარჩენებს, რომ ხელის ჩამორთმევა და ერთმანეთისათვის სიტყვის თქმაც ვერ მაოსწრეს. აშკარა იყო, აფრიკელები მიღებულ ბრძანებას ასრულებდნენ. პირველმა ნავმა მისის უელდონი, პატარა ჯეკი და კუზენი ბენედიქტი წაიყვანა.
582 ამ ნავში ოცი აფრიკელი მაინც იჯდა. უკან ხუთი ნავი მიჰყვებოდა. წინააღმდეგობა შეუძლებელი იყო. დიკ სენდი და მისი თანამგზავრები ცდილობდნენ უბრძოლველად არ დამორჩილებოდნენ, რამდენიმე მეომარი კიდეც დაჭრეს. ეს, ალბათ, სიცოცხლის ფასად დაუჯდებოდათ მათ, მაგრამ ეტყობოდა, ნაბრძანები ჰქონდათ მათი ცოცხლად შეპყრობა.
583 ცენტრალური აფრიკის ეს გიგანტური ხეები შენი თვალით უნდა ნახო, თორემ ისე ვერც კი წარმოიდგენ. ხეები გაშლილი ტოტები ისეთ დაბურულსა და გაუვალ ტყეს ქმნიან, რომ ადამიანი გზასაც ვერ გაიგნებს. ამ უკიდეგანო გარემოს თითქოს ავსებდნენ უნაყოფო ბანიანები. ქარავანი, რომელზედაც ჰერისი ელაპარაკებოდა ნეგოროს, სწორედ ამ ლეღვის ქვეშ დაბანაკდა.
584 ზანგებს, მიუხედავად იმისა, რომ აფრიკელები არ იყვნენ, ადგილობრივ ტყვე მცხოვრებლებივით ექცეოდნენ. ძლიერი წინააღმდეგობის მიუხედავად, ისინი დააწყვილეს და ყელზე ექვსი-შვიდი ფუტის სიგრძის ხარიხა ჩამოაცვეს. ხარიხების გაორებული ბოლოები რკინის კავით იყო შეკრული. მონებს მწკრივად ერთიმეორის მიყოლებით უნდა ევლოთ.
585 სიფრხილისათვის ტყვეებს წელზე მძიმე ჯაჭვები მიაბეს. მათ ერთი ნაბიჯის გადადგმაც არ შეეძლოთ არც მარჯვნივ და არც მარცხნივ. ხელები თვისუფალი ჰქონდათ სიმძიმის ასაწევად, ფეხები - სასიარულოდ. გაქცევაზე ფიქრიც კი ზედმეტი იყო. ასე უნდა გაევლოთ ასობით მილი. ამას ზედ ისიც ერთვოდა. რომ ჰავილდარები მათრახებით უმოწყალოდ სცემდნენ.
586 ერთმანეთს მოწყვეტილი არაქათგამოცლილი დიკ სენდი და მისი მგზავრები მათ წინააღმდეგობას ვეღარ უწევდნენ. ნეტავ ჰერკულესივით გაქცევა მაინც მოეხერხებინათ! ან კი, რისი იმედი უნდა ჰქონოდა გაქცეულს? რას უშველიდა მას თავისი ძლიერი მკლავი ამ მტრულ ქვეყანაში. აქ ხომ შიმშილი, მარტოობა, მხეცები, ადგილობრივი მოსახლეობა - ყველა მისი მტერი იყო.
587 სად წაიყვანეს, რას უპირებენ მათ? ეს ფიქრი დიკ სენდს საშინლად სტანჯავდა. მას თავისი თავი დავიწყებოდა და ახლობლებზე ფიქრსა და ზრუნვას შეეპყრო. გიგანტური ლეღვის ქვეშ დაბანაკებული ქარავანი რვაასამდე კაცს ითვლიდა. ამათგან ხუთასი მონა იყო, ორასამდე ჯარისკაცი, დანარჩენები კი მებარგულები, ჰავილდარები, აგენტები და ზედამხედველები იყვნენ.
588 მაგრამ ამავე სისასტიკის გამო ზოგი გარბოდა, ზოგი იხოცებოდა და ნახევარიც კი ვერ აღწევდა ბაზრამდე. აფრიკის გრძელი გზები მათი ძვლებით იყო მოკირწყლული. ევროპელი აგენტები მეტწილად პორტუგალიელები, სამშობლოდან გაძევებული ნაძირალები, მსჯავრდებულნი, გაქცეული, კატორღელები, სახრჩობელას გადარჩენილი მონათვაჭრები იყვნენ.
589 ისინი შუა აფრიკის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ მონათვაჭარს, ხოზეანტონიო ალვეცს ემსახურებოდნენ. ალვეცი წვრილ ვაჭართათვის კარგად ნაცნობი პიროვნება იყო. ლეინტენანტმა კამერონმა მასზე საინტერესო ცნობები მოგვაწოდა. ტყვე მონების თანხმლები ჯარისკაცები უმეტესად მონათვაჭრების მიერ დაქირავებული ადგილობრივი მცხოვრებლები არიან.
590 ზანგი მეფეები სისხლისმღვრელ ომებში დამარცხებულებს მონებად აქცევენ და მერე მონათვაჭრებს უცვლიან რამდენიმე იარდ კოლენკორზე, თოფის წამალზე, თოფებზე, წითელ და ვარდისფერ მძივებზე და შიმშილობისას ერთ მუჭა მანიოკას ფქვილზე, როგორც ამას ლივინგსტონი წერს. ალვეცის ქარავნის თანმხლები ჯარისკაცები აფრიკული არმიის ნიმუშად გამოდგებოდა.
591 მისის უელდონის ხსნა მხოლოდ ჰერკულესს შეუძლია. მაგრამ განა შეიძლება კაცს ასეთი სასწაულის იმედი ჰქონდეს? დიკ სენდი ამ აზრს წყალწაღებულივით ეჭიდებოდა. იმითღა სულდგმულობდა, რომ ღონიერი ზანგი თავისუფალი იყო. მის ერთგულებასა და თავდადებაში ეჭვიც არ ეპარებოდა. იგი ყველაფერს გააკეთებდა მისის უელდონის გადასარჩენად.
592 დიახ! ჰერკულესი მისის უელდონისა და ჯეკის კვალს დაუწყებს ძებნას და შეეცდება მიაგნოს მათ. ხოლო თუ ვერ მოახერხა, მაშინ როგორმე დიკ სენდს დაუკავშირდება და გაათავისუფლებს! ღამით, როცა ისინი დაბანაკდებიან, ჰერკულესი სხვა შავ მონებს შეუმჩნევლად შეერევა, მივა დიკთან, დაამსხვრევს ბორკლებს და მას ტყეში წაიყვანს.
593 შემდეგ, განთავისუფლებულნი, რას არ იღონებენ მისის უელდონის დასახსნელად. ოკეანემდე მდინარის დინებას ჩაჰყვებიან, - ახლა უფრო მოახერხებენ თავისი განზრახვის ასრულებას, საუბედუროდ, ადგილობრივ მცხოვრებთა თავდასხმამ რომ ჩაშალა! შიშს იმედი სცვლიდა, იმედს შიში. ენერგიული და გულგატეხილი დიკი პაწაწინა რწმენის სხვისაც კი იმედიანად შეჰყურებდა.
594 ყველაზე დიდი საფიქრალი დიკ სენდისათვის ახლა ეს იყო. ნიანგვეში ტყვეობისათვის კიდევაც რომ დაეღწიათ თავი მისის უელდონს, ზანგებს და მას, მაინც ძალიან ძნელი იქნებოდა და იქნებ შეუძლებელიც კი, ოკეანის ნაპირზე დაბრუნებულიყვნენ. ამ გრძელ გზაზე მათ მრავალი ხიფათი ელოდათ. ახალგაზრდა მეზღვაურს მექარავნეთა ენა არ ესმოდა.
595 ისინი არაბული ენისა და აფრიკული დიალექტის რომელირაც ნარევზე ლაპარაკობდნენ. დიკ სენდი მაინც მიხვდა, საბოლოოდ სად უნდა ჩასულიყვნენ. ისინი ხშირად ახსენებდნენ კაზონდეს, რომელიც ამ მხარის ერთ-ერთი მთავარი ბაზარია. დიკ სენდი ფიქრობდა, რომ ტყვეთა ბედი იქ გადაწყდებოდა: მათ ან ადგილობრივი მეფე შეისყიდდა, ან რომელიმე მდიდარი ვაჭარი.
596 დიკ სენდმა კარგად იცოდა გეოგრაფია და ისიც, რომ მანძილი სან-პაოლო-დე-ლუანდადან კაზონდემდე ოთხას მილს არ აღემატებოდა. მაშასადამე, ქვანზის ნაპირზე დაბანაკებულთ ორას ორმოცდაათ მილზე მეტი აშორებდა. დიკ სენდმა ეს მიახლოებით გამოიანგარიშა, რაშიც თავიანთი პატარა რაზმის მიერ ჰერესთან ერთად განვილი გზის გათვალისწინება გამოადგა.
597 ასეთ არაქათგამოცლილ ქარავანს კი - ორჯერ მეტი. დიკ სენდი ფიქრობდა, რომ ქვანზიდან კაზონდემდე მისვლას სამი კვირა მაინც დასჭირდებოდა. ახლა აუცილებელი იყო, როგორმე ეს ტომისა და მისი თანამგზავრებისათვის ეცნობებინა. დიკ სენდს უნდა დაემშვიდებინა ისინი და გაეგებინებინა, რომ დამღუპველ ცენტრალურ აფრიკაში როდი მიჰყავდთ ტყვეები.
598 ქარავანმა დილაადრიან დატოვა ქვანზის ნაპირი და გეზი აღმოსავლეთისაკენ აიღო ქარავანს წინ ორმოცდაათამდე ჯარისკაცი მიუძღოდა, ორივე მხარეს კი ას-ასი, დანარჩენები უკან მოჰყვებოდნენ. ასე რომ, ტყვეები, შებორკილები რომ არ ყოფილიყვნენ, მაინც ვერ შეძლებდნენ გაქცევას. ქალები, ბავშვები და მამკაცები ერთმანეთში არეულიყვნენ.
599 ოსტინი და აქტეონი რამდენიმე ნაბიჯით უკან მიდიოდნენ. მათ ყოველ წუთს აბუჩად იგდებდნენ. ოჰ, როგორ შენატროდნენ ჰერკულესის ბედს! რა საფრთხესაც უნდა გადაყროდა იგი ამ ველურ მხარეში, თავისი ძალის გამოყენება და საკუთარი სიცოცხლის დაცვა ხომ მაინც შეეძლო! დატყვევებისას მოხუცმა ტომმა თავის მგზავრებს სიმათლე გაუმხილა.
600 კეთილ ნანს შეებრალა იგი და ამ პატარა, უსუსურ არსებაზე მზრუნველობა იკისრა. საცოდავმა მონა ქალმა მადლობა მხოლოდ ცხარე ცრემლით გადაუხადა. ნანმა ბავშვი ხელში აიყვანა, რომ იგი დაღლილობისა და ჰავილდარის მათრახისაგან დაეცვა. ეს ძალიან მძიმე ტვირთი იყო მოხუცი ნანისათვის. ნატრობდა, რომ ძალა მალე არ გამოსცლოდა.
601 ასეთ წუთებში მას პატარა ჯეკი აგონდებოდა. თვალწინ ედგა მისის უელდონი, რომელსაც ბავშვი აეყვანა ხელში. მართალია, ბიჭუნა ავადმყოფობისაგან გახდა, მაგრამ მაინც მძიმე იქნებოდა მისის უელდონის დასუსტებული მკლავებისათვის! ნეტავ სად არიან? რა მოუვიდათ? ეღირსება კი მოხუც გადიას ოდესმე მათი ნახვა? დიკ სენდი თითქმის ქარავნის ბოლოს მოჰყავდათ.
602 მგზავრებს სულ ვერ ხედავდა, ვერც - ნანს. გრძელი ქარავნის თავს მხოლოდ მაშინ დაინახავდა ხოლმე, როცა გაივაკებდნენ. იგი ღრმად ჩაფლულიყო მწუხარე ფიქრებში და მხოლოდ ხანდახან თუ გამოაფხიზლებდა მეთვალყურეების ყვირილი. თავის თავზე და დაღლილობაზე არ ფიქრობდა, არც იმ წუთების მოლოდინი აწუხებდა, რომელსაც ალბათ, გარეწარი ნეგორო უმზადებდა მას.
603 მისი საფიქრალი და სადარდებელი მხოლოდ მისის უელდონი იყო. იგი ამაოდ ეძებდა მის ნაკვალევს მიწაზე, ეკლიან ბილიკებზე, მოტეხილი ხის მიწაზე გართხმულ ტოტებზე. შეუძლებელი იყო, მისის უელდონი სხვა გზით წაეყვანათ. ეჭვი არ იყო, ისიც კაზონდეში მიჰყავდათ. ოღონდ კი გაეგო, საით წაიყვანეს მისის უელდონი და რას არ მისცემდა დიკ სენდი.
604 შეიძლება, აქაური უამრავი მწერი ახმობს ამ ხეებს, ან ჯერ კიდევ ნორჩებს სპილოების ჯოგი გადათელავს ხოლმე. ასეთ ტყეში სიარული არ ჭირდა. რადგან სვლას ბუჩქნარი უფრო აფერხებდა, ვიდრე ხეები. მრავლად იყო შვიდი-რვა ფუტის სიმაღლის ბამბის ბუჩქები, რომლის ბოჭკოებიდან თეთრი და შავზოლებიანი ქსოვილს ამზადებდნენ და აქაურები ტანსაცმლად ხმარობენ.
605 ზოგან ნამდვილ ჯუნგლებში ხვდებოდნენ. იგი მთელ ქარავანს ფარავდა. ცხოველთაგან ჟირაფისა და სპილოს თავი თუ გამოჩნდებოდ ხოლმე ხანდახან ლერწმებში. ეს ლერწმები ბამბუკს ჰგავდა. მისი დიამეტრი ერთი დუიმი მაინც იქნებოდა. აგენტებს შესანიშნავად უნდა სცოდნოდათ ეს მხარე, რომ გზა არ აბნეოდათ. ქარავანი ყოველდღე დილაადრინ დაადგებოდა ხოლმე გზას.
606 ხსნიდნენ მანიოკას ფუთებს და მომჭირნედ უნაწილებდნენ მონებს. ამას ემატებოდა, ბატატები და ხბოს ან თხის ხორცი. მას ჯარისკაცები სოფლების გავლისას ძარცვა-გლეჯით შოულობდნენ. საშინლად დაღლილ-დაქანცულებს ერთი საათი დაასვენებლად არ ჰყოფნიდათ. წვიმიანი ღამეები ხეირიანი ძილისა და მოსვენების საშუალებას არ იძლეოდა.
607 რამდენიმე დღე გრძლად გადაჭიმულ დაბლობზე მივდივართ. იგი ჯერ კიდევ არ გაუშრია მზის სხივებს. ზოგჯერ წყალი წალამდე გვწვდება, მაგრამ გზა მაინც უნდა განაგრძო. ათასობით წრუბელა ტანზე გეკრობა. აქა-იქ წყალში პატარა ამაღლებული ადგილები მოჩანს. მასზე ლოტოსი და პაპირუსი ხარობს, მიწაზე, წყლის ქვეშ, სხვა მცენარეებიც გვხვდება.
608 ღამის გასათევი ადგილის პოვნა შეუძლებელია. ამ წყლით დაფარულ დაბლობს დასასრული არ უჩანს. სიარული ღამითაც გვხვდება. დილით ქარავანს ბევრი მონა აკლია სათვალავში! რა უბედურებაა! ეცემიან და აღარც ცდილობენ ადგომას, რაღა საჭიროა! რამდენიმე წუთი წყალში და ყველაფერი დამთავრდება! ჰავილდარის მათრახი სიბნელეში ვეღარ მოგვაგნებს!
609 ხანძარს გადარჩენილნი გაქცეულან. მინდვრები დაცლილია. აქაურობა დაურბევიათ. ორასამდე კაცი მოკლულია, მაგრამ ადიოდე მონა ხელთ იგდეს. მოსაღამოვდა. ღამის გასათევად დიდი ხეების ქვეშ დავბანაკდით. ტყის განაპირას მაღალი ბალახი ბუჩქნარივითაა მოდებული. რამდენიმე ტყვემ წუხელ უღელი გატეხა და გაიქცა. ყველანი დაიჭირეს და სასტიკად დასაჯეს.
610 ამ დროს ანგოლა ზანგებით გაცხოველებულ ვაჭრობას ეწეოდა. სან-პაოლო-დე-ლუანდასა და ბენგელაში ხელისუფალნი ხელის შეშლას ვერ ახერხებდნენ, რადგან ქარავნები ქვეყნის სიღრმეში შეჰყავდათ. სანაპიროს ბარაკები გაჭედილი იყო ტყვეებით. მონებით დატვირთული რამდენიმე გემი ძლივს ახერხებდა, სანაპიროს მოთვალთვალე გემებს გასხლტომოდა.
611 კაზონდეც, ცენტრალური აფრიკის ყველა დიდი ქალაქივით, ორ ნაწილად იყოფა. ერთ ნაწილში არაბ, პორტუგალიელ და ადგილობრივ ვაჭართა უბნებია ბარაკებითურთ, მეორეში - ზანგი მეფის რეზიდენცია. ზანგი გვირგვინოსანი, ჩვეულებრივ, ლოთი და მრიხანეა, იგი შიშით იმორჩილებს მოსახლეობას და იმ შემოსავლით ცხოვრობს, რომელსაც მონათვაჭრები მისთვის იმეტებენ.
612 თავის ოფიცრებს და მინისტრებს სულ უბრალო მიზეზის გამო აჭრიდა ცხვირს, ყურებს, ფეხს და ხელს. მეფის სიკვდილს ყველა მოუთმენლად ელოდა და, ალბათ, დიდი სიხარულითაც შეხვდებოდნენ. მთელ კაზონდეში ერთადერთი ადამიანი დაზარალდებოდა მუანი-ლუგას სიკვდილით - მონათვაჭარი ხოზე-ანტონიო-ალვეცი. იგი მშვენივრად შეეთვისა ლოთ მეფეს.
613 ისიც, ალბათ, ვაჭრობისათვის შეირქვა. ალვეცი ზანგი იყო, სახელად კენდელე. მას მონათვაჭრიბის სამყაროში კარგად იცნობდნენ. დაიბადა დონდოში, ქვანზის ნაპირას. თავდაპირველად მონათვაჭრის უბრალო აგენტი იყო და ბოლოს სახელგანთქმულ მონათვაჭრად იქცა. ამ ძველ თაღლითსა და გაიძვერას მსოფლიოში უპატიოსნეს ადამიანად მიაჩდა თავი.
614 ანდა რა უნდა ეთქვათ! რა საიმედო სიტყვა მოეძებნათ! ბათმა, აქტეონმა და ოსტინმა, ფიზიკურ შრომა შეჩვეულმა ძლიერმა ზანგებმა, კარგად გადაიტანეს დაღლილობა. მოხუცი ტომი კი ტანჯვისაგან ისე იყო დასუსტებული, ფეხზე ძლივსღა იდგა. კიდევ რამდენიმე დღე და მის გვამს ისევ დატოვებდნენ მხეცების შესაჭმელად, როგორც მოხუცი ნანის გვამი დატოვეს.
615 დიკ სენდი მოედანზე დატოვეს და ერთი ჰავილდარი მიუჩინეს მეთვალყურედ. როგორც იქნა, იგი კაზონდეში იყო. ეჭვიც არ ეპარებოდა, რომ მისის უელდონი, პატარა ჯეკი და კუზენ ბენედიქტიც აქ იყვნენ. იგი გულდასმით ათვალიერებდა იქაურობას. დაზვერვა ქუჩის ნაპირას მდგომი ტემბები და თითქმის დაცარიელებული ჩიტოკა. მისის უელდონი არსად ჩანდა!
616 ზოგი ისეთი აზარტული მოვაჭრე იყო, რომ კომერციული ნიჭით ბევრად სჯობნიდნენ თეთრკანინან ვაჭრებს. ევროპის უდიდეს ქალაქებში, დიდი ბაზრობის დღეებშიც კი, არაა ამდენი ყაყანი და ამდენი აღებ-მიცემობა. ცივილიზებულ ხალხებში გაყიდვის სურვილი მეტია ყიდვისაზე, აფრიკელი ველურები კი ყიდვა-გაყიდვას ერთნაირი აზარტით ეკიდებიან.
617 ვაჭრობა გაჩაღდა. ალვეცის აგენტებს ბაზრის შუაგულში მიჰყავდათ კაცები, ქალები, ბავშვები და სულაც არ აწუხებდათ დედისა და შვილის განშორება. ამ უბედურებს, როგორც ცხოველებს, ისე ექცეოდნენ! ტომი და მისი თანამგზავრები ერთი მყიდველიდან მეორესთან მიჰყავდათ. წინ აგენტი მიუძღოდათ და ხმამაღლა გაჰყვიროდა მათ ფასს.
618 შემდეგ შორს გადაისროდნენ ჯოხს და უბრძანებდნენ, მოიტანეო. ამით უნდოდათ გაეგოთ, ზანტები ხომ არ არიანო. ამგვარად ამოწმებდნენ ყველას. ყველა აბარებდა ამ შეურაცხმყოფელ გამოცდას. მონები ძალიან განიცდიდნენ ასეთ მოპყრობას. ყველანი, გარდა ბავშვებისა, რომლებსაც ჯერ კიდევ არაფერი არ ესმოდათ, დამცირებულნი და განადგურებულნი იყვნენ.
619 ამ ბაზრობაზე ისინი უკანასკნელად ხედავდნენ ერთმანეთს. მონათვაჭრები სხვადასხვა სქესის მონებს სხვადასხვა მხარეს გზავნიან. კაცების მყიდველი ვაჭრები ქალებს არ ყიდულობენ. ქალებს მუსულმანთა შორის გავრცელებული მრავალცოლიანობის გამო, არაბულ ქვეყნებში გზავნიან და სპილოს ძვალზე ცვლიან. კაცებს კი მძიმე სამუშაოზე იყენებენ.
620 ეს განაწილება განშორბის გულისმომკვლელ სცენებს იწვევს, განშორებულნი ისე იხოცებიან, ერთმანეთს ვერასოდეს ვეღარ იხილავენ ხოლმე. ტომი და მისი მგზავრები ამ დღეში იყვნენ. ეს მათ არ აშინებდათ. უჯობდათ კიდეც, რომ მონების ერთსა და იმავე კოლონიაში მოხვედრილიყვნენ - თავისი უფლების აღდგენის რაღაც იმედი მაინც ექნებოდათ.
621 ხოლო თუ აფრიკის ცენტრალურ პროვინციაში მოხვდებოდნენ, თავისუფლების დაბრუნების ყოველგვარ იმედზე უნდა აეღოთ ხელი. სწორედ ისე მოხდა, როგორც მათ უნდოდათ. მცირე იმედის სხივი ჩაესახათ გულში, რომ ერთმანეთს არ დაშორებოდნენ. მათ გამო უჯიჯის არმდენიმე მონათვაჭარი წაიკიდნენ კიდეც. ანტონიო-ხოზე ალვეცი სიამოვნებისაგან ხელებს იფშვნეტდა.
622 ალვეცმა დამალა, თუ როგორ იშოვა ისინი. ტომა და მისმა მგზავრებმა კი ენა არ იცოდნენ და პროტესტის გამოთქმა არ შეეძლოთ. ისინი არაბმა ვაჭარმა იყიდა. ეს ვაჭარი ახალშეძენილებს რამდენიმე დღეში ტანგანიკას ტბასთან გადაიყვანდა, სადაც მონების დიდი ქარავანები დადიოდნენ, იქიდან კი ზანზიბარის ფაქტორიებისაკენ გაემართეობდა.
623 დღის ოთხი საათი იქნეოდა, როცა მთავარი ქუჩის ბოლოს დოლების ბაგა-ბუგი გაისმა. ამას მოჰყვა ციმბალების და სხვა აფრიკული საკრავების არეული ხმები, ატყდა საშინელი ხმაური. ბაზრის ყოველი კუთხე კიდევ უფრო გამოცოცხლდა. ნახევარი დღის ყვირილმა და ბრძოლამ გაშმაგებული ვაჭრები ვერ მოღალა. მონათა დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ გასაყიდი იყო.
624 მუანი ლუნგა ძველი ტახტრევანით მოაბრზანეს. ერთგულმა მსახურებმა იგი დიდი მოედნის შუაგულში გადმოსვეს. მეფე ორმოცდაათი წლისა თუ იქნებოდა, მაგრამ კაცს ოთხმოცისა ეგონებოდა. იგი დაჩაჩანაკებულ ბებერ გორილას ჩამოჰგავდა. თავზე წითლად შეღებილი ლეოპარდის ბრჭყალებითა და ბღუჯა-ბღუჯა თეთრი ბუმბულით მოკაზმული ტიარას მსგავსი რაღაც ედგა.
625 ფეხზე მსახურის ყვითელი გადასაკეცი ჩექმები ეცვა. იგი ალვეცმა ოციოდე წლის წინ აჩუქა. მარცხენა ხელში ვერცხლის ბუნიკიანი დიდი ჯოხი ეპყრა, მარჯვენაში ბუზების საკლავი, რომელსაც მარგალიტებით მოოჭვილი ტარი ჰქონდა. მეფის თავზე ნაირ-ნაირი ფერის ნაჭრებით დაკერებული, არლეკინის შარვლის მსგავსი, ძველი ქოლგა ირხეოდა.
626 ჯარისკაცების იარაღი მშვილდი იყო. მისი ტარი ფოჩებით მოერთოთ და ზედ სათადარიგო ლარი შემოეხვიათ. ჰქონდათ აგრეთვე ბასრი დანები, ფართო და გრძელი შუბები და უცნაურად მოჩუქურთმებული ფარები. ჯარისკაცთა სამოსი კი მისი უდიდებულესობის ხაზინას არაფერი უჯდებოდა. მეფის სამხედრო ამალას უკან კარის ჯადოქრები და მუსიკოსები მოსდევდნენ.
627 მეფე სიხარულს ძლივს ფარავდა! ცოლები და თანხმლები პირები მის აღტაცებას აღტაცებითვე პასუხობდნენ. მათ ანთებული ცეცხლოვანი წყალი არასოდეს ენახათ და ეგონათ, ალმოდებული წყლის დალევა შეიძლებაო. ალკოჰოლთან ერთად ისინი სისხლის წყურვილსაც მოიკლავდნენ, რომელიც ძვალსა და რბილში აქვთ გამჯდარი ამ ველურებს. საწყალი დიკ სენდი!
628 შესაძლოა ალმოდებული სასმელი უფრო მოსწონდა მეფეს და სასიამოვნოდ შეეღიტინებინა მისი მგრძონობელობას მოკლებული ენისათვის. ამგვარად, ალვეცს საღამოს ჯერ პუნში უნდა მიერთმია, შემდეგ კი თეთრი ადამიანის წამება დაიწყებოდა. ბნელ საკანში ჩაკეტილ დიკ სენდი დღის სინათლეს მხოლოდ მაშინ იხილავდა, როცა დასასჯელად წაიყვანდნენ.
629 მოატანინა და შუა მოედანზე დაადგმევინა დიდი სპილენძის ქვაბი, რომელიც დაახლოებით ორას პინტს მაინც იტევდა. ქვაბში ჩაცალეს სპირტიანი კასრები. სპირტი თუმცა ცუდი ხარისხისა იყო, მაგრამ სიმაგრეს ვერ დაუწუნებდით. დარიჩინი, წიწაკა და სხვა სანელებლები არ დაიშურეს, უხვად ჩაყარეს, რომ პუნშისათვის მეტი სიმაგრე მიეცათ.
630 იქ მყოფთ სახეზე ლურჯი ალი სცემდათ და მოჩვენებებს ჰგავდნენ. ალკოჰოლის სუნით მთვრალმა ზანგებმა დაიწყეს ყვირილი, ხელების ქნევა, შემდეგ ჩაჰკიდეს ერთმანეთს ხელები და კაზონდეს მეფეს წრე შემოარტყეს. ალვეცი რკინის უზარმაზრი კოვზით ურევდა სითხეს. ამ გამხიარულებულ მაიმუნებს მიმქრალი შუქი ანათებდა. მუანი-ლუნგა მიუახლოვდა ალვეცს.
631 კაზონდეს მეფემ შემზარავად დაიღრიალა. მეფეს ნავთიანი ბოთლივით მოედო ცეცხლი, რომელიც დიდ ალს არ გამოსცემდა, მაგრამ ძალიან კი სწვავდა. ამის დანახვაზე ველურტა როკვა შეწყდა. მუანი-ლუნგას ერთი მინისტრი თავისი მბრძანებლისკენ გაეშურა, რომ ცეცხლი ჩაექრო, მაგრამ ალკოჰოლით ბატონზე არანაკლებ გაჟღენთილი მინისტრიც აალდა.
632 ყველა კარისკაცს იგივე მოელოდა! ალვეცმა და ნეგორომ აღარ იცოდნენ, როგორ ეხსნათ მეფე. ცოლბი გაიქცნენ. კოიმბრაც სწრაფად გაშორდა იქაურობას, რადგან კარგად იცოდა, რომ მასაც იგიევ მოელოდა. მეფე და მინისტრები მიწაზე დაეცნენ. ისინი საშინელი ტკივილებისაგან იკრუნჩხებოდნენ. ალკოჰოლით ასე გაჟღენთილი სხეული სუსტი მოლურჯო ალით იწვსის ხოლმე.
633 ხოზე-ანტონიო-ალვეციც თავის სახლში ჩაიკეტა. ეშინოდა, მომხდარი ამბების გამო პასუხისმგებლობა მისთვის არ დაეკისრებინათ. ნეგორომ აუხსნა, თუ რატომ მოხდა ყველაფერი ეს და ურჩია, თვითონაც ფრთხილად ყოფილიყო. მუანი-ლუნგას სიკვდილი რომ მას დაბრალებოდა, ალვეცი ძალიან ცუდ დღეში ჩავარდებოდა და დიდი ზარალიც მოუვიდოდა.
634 მანიტუმ თავისი რჩეული, მუანი-ლუნგა, ასეთი სიკვდილით რომ მოკლა, მოწყალება მოიღოო. ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა, რომელთაც ღვთაებრივი ძალა სწამდათ, დაიჯერეს ეს მოჩმახული ამბავი. ახლა მათ ისღა დარჩენოდათ, რომ საკადრისი პატივი ეცათ მუანი-ლუნგასათვის და ისე დაესაფლავებინათ, როგორც ღვთის სწორ კაცს შეეფერებოდა.
635 დაკრძალვა თავისი ცერემონიით კარგი საბაბი იყო ნეგოროსათვის, რომ დიკ სენდზე ჯავრი ეყარა. თუ რა უზომო სისხლი უნდა დაღვრილიყო მუანი-ლუნგას სიკვდილის გამო, ამის წარმოდგენაც კი ძნელია. ცენტრალური აფრიკის მოგზაურთ, მათ შორის კამერონს, ასეთ ამბებზე ცნობები რომ არ მოეწოდებინა, მათი დაჯერება შეუძლებელი იქნებოდა.
636 იგი მაშინვე შეუდგა დაკრძალვის ცერემონიალისათვის სამზადისს. თავი მბრძანებლად გამოაცხადა და მეფის ტახტის პრეტენდენტები ჩამოიცილას. მათ შორის იყო ოუკუსუს მეფე, რომელიც ცდილობდა კაზონდეს მბრძანებელი გამხდარიყო. ამასთან, მუანას, როგორც დედოფალს, ასცდა ის მწარე ხვედრი, რომელიც გარდაცვლილი მეფის სხვა ცოლებს ელოდათ.
637 მათ ხომ ბევრი უსიამოვნება მიაყენეს ასაკით უფროს დედოფალს! ეს ნაბიჯი ამ როკაპისათვის სავსებით შესაფერი იყო! მან ბრძანა ბუკისა და მარიმების დაკვრა და გამოაცხადებინა: გარდაცვლილი მეფის დაკრძალვა შედგება მეორე დღეს, საღამოს, ყველა ადათ-წესის აღსრულებითო. არც სამეფო კარს და არც მოსახლეობას არავითრი პროტესტი არ გამოუთქვამს.
638 ალვეცსა და სხვა მონათვაჭრებს დედოფალი მუანას ტახტზე ასვლა არ აშინებდათ. კარგად იცოდნენ, რომ საჩუქრებითა და პირფერობით ადვილად შეძლებდნენ დედოფლის გულის მონადირებას და თავისი გავლენის ქვეშ მოქცევას. მეფის მემკვიდრის საკითხი ასე იოლად გადაწყდა. შიშის ზარი მხოლოდ ჰარამხანაში სუფევდა, რაც უსაფუძვლო როდი იყო.
639 კაზონდეს დიდ ქუჩას ჩამოუდიოდა მჩქეფარე მდინარე, კუანგოს შესართავი. მისთვის კალაპოტი უნდა ეცვალათ და მეფისათვის საფლავი მდინარის ძირში გაეთხარათ. მოსახლეობა შეუდგა კაშხალის აგებას, რომელიც მდინარეს კაზონდეს დაბლობისაკენ გააკვლევინებდა გზას. დაკარძალვის შემდეგ კაშხალი უნდა დანგრეულიყო, მდინრე კი ძველ კალაპოტს დაუბრუნდებოდა.
640 გაკოჭილი ახალგაზრდა მეზღვაური მიწაზე ეგდო. თოკები პირდაპირ ხორცში ჩასჭდეოდა. მთელი დღე-ღამის უჭმელს და ამდენი უბედურებისა და გაჭირვებისაგან დასუსტებულს გვერდზე გადაბრუნების ძალაც კი აღარ ჰქონდა. იგი მოუთმენლად ელოდა სიკვდილს. მზად იყო უსასტიკესი სიკვდილის შესახვედრადაც კი, ოღონდ ამ საშინელ ტანჯვა-წამებას ბოლო მოღებოდა.
641 მსხვერპლის მოკვლით ყველაფერი დამთავრდებოდა. დიკ სენდი გადაურჩებოდა ოცდაოთხსაათიან წამებს. ნეგორო გასწორდა. რამდენიმე სიტყვა გადაუგდო ჰავილდარს, უბრძანა მკაცრად ედევნებინა ტყვისათვის თვალყური და ბარაკიდან გავიდა. ამ სცენამ სასოწარკვეთის ნაცვლად მხნეობა შემატა დიკ სენდს. იგი თითქოს გამოცოცხლდა, ძალები მოემატა.
642 ნეტავ, ნეგოროს ნჯღრვამ თოკები ხომ არ მოუშვა? რა საშინლად იყო გაკოჭილი, იოტისოდენა შერხევაც კი შეუძლებელი იყო! უთუოდ! ალბათ, ესაა მიზეზი, რომ დიკ სენდმა ხელ-ფეხში რაღაც შვება იგრძნო. იქნებ დიდი ძალდატანება არც კია საჭირო ხელების გასათავისუფლებლად? ამ დახშულ საპყრობილეში ტვისათვის ეს ხომ წამების ოდნავ შემსუბუქება იქნებოდა.
643 მას თითქმის ორი საათი ეძინა. როცა გაიღვიძა, დასვენებული იყო და თავს მხნედ გრძნობდა. ერთი ხელი თოკებიდან გამოაძრო. იგი ოდნავ დამცხრალიყო. მისი გაჭიმვა და მოხრა უდიდეს სიამოვნებას ჰგვრიდა. შუაღამე გადავიდა. ჰავილდარს არყიანი ბოთლი მაგრად ჩაებღუჯა და ღრმად ეძინა. ველურს უკანასკნელ წვეთამდე გამოეწრუპა სასმელი.
644 კარს ქვემოთ თათი გამოჩნდა. დიკ სენდმა ხელი სტაცა. მან იცნო დინგოს თათი. თუ ბარათი მოიტანა, ყელზე ექნება შებმული. ნატავ თუ შეიძლება ხვრელის გაფართოება ისე, რომ დინგომ თავი შემოყოს? უნდა სცადოს! როგორც კი დიკ სენდი ფრჩხილებით მიწის ფხოჭნას შეუდგა, მოედანზე მაშინვე ძაღლების ყეფა გაისმა. იქაურმა ძაღლებმა გეში აიღეს.
645 ტანსაცმლით. ხომ გახსოვთ, რა ძვირფასიც იყო ეს ძველმანები! არც კუზენი ბენედიქტის სათვალე დავიწყებიათ. იყო რაღაც საზარელი და თანაც სასაცილო ამ რიტუალში. მეფის დაკრძალვა ღამით, ჩირაღდნების შუქზე უნდა მომხდარიყო. ყველა, ადგილობრივი მცხოვრებიცა და ამ დროს კაზონდეში მყოფნიც, ამ ცერემონიალს აუცილებლად უნდა დასწრებოდა.
646 საღამოს ჩიტოკადან გრძელი პროცესია გაემართა მეფის დასაკრძალავი ადგილისაკენ. პროცესია მთავარი ქუჩით მიდიოდა. დაიწყო სამგლოვიარო ცეკვები. გაისმა მისნების ღმუილი, საკრავების ბრახაბრუხი და ძველი მუშკეტების სროლა. ხოზე-ანტონიო ალვეცი, კოიმბრა, ნეგორო, არაბი მონათვაჭრები და ჰავილდარები მოსახლეობის გრძელ რიგებს შეუერთდნენ.
647 დედოფალმა მუანამ მათ უბრძანა, ბაზრობის დამთავრებამდე კაზონდედან ფეხი არ გაედგათ, და ვაჭრებისაგან დიდი გაუფრთხილებლობა იქნებოდა, ამ ბრძანებას არ დამორჩილებოდნენ. მეფის ფიტულს ტახტრევანით მიასვენებდნენ პროცესისის ბოლო რიგებში. იგი გარშემორტყმული იყო მეორე რანგის ცოლებით, რომელთაგან ზოგი იმ ქვეყნადაც თან უნდა ხლებოდა მეფეს.
648 მაგრამ კაშხალის დანგრევის ჟამი ჯერ არ დამდგარიყო. დედოფლის ნიშანზე მეოთხე ცოლს, რომელიც მეფის ფეხებთან იწვა, ჯალათმა ყელი გამოსჭრა და სისხლი საფლავში ჩაღვარა. დაიწყო შემზარავი ხოცვა-ჟლეტა. ორმოცდაათ მონა ქალს შეუბრალებლად გამოჭრეს ყელი. ნახევარი საათის განმავლობაში ისმოდა განწირულთა ყვირილი. იგი დამსწრეთა ღრიანცელს ერთვოდა.
649 მაგრამ ამ ღრიანცელში ამაოდ დაუწყებდით ძებნას სიბრალულს, ზიზღის გამომხატველ შეძახილებს. დედოდფალმა კვლავ მისცა ნიშანი და კაშხალი ნელ-ნელა გაიხსნა. ეს იყო უმკაცრესი წამების სურათი. იმის ნაცვლად, რომ მთლიანად გაერღვიათ ჯებირები და მდინარეს ერთბაშად გადმოეხეთქა, ისინი ნელ-ნელა უშვებდნენ წყალს. ეს იყო საზარელი ნელი სიკვდილი.
650 მოჩანდა დიკ სენდიც. მას წყალი მუხლამდე ჰფარავდა. იგი უკანასკნელ ძალას იკრებდა თა თოკების დაწყვეტას ცდილობდა. წყლის დონე თანდათან მატულობდა. აი, მან მსხვერპლთა თავებიც დაფარა. მდინარემ თავისი ძველი კალაპოტი მონახა და ახლა აღარაფერი მიგვანიშნებდა იმას, რომ მის ფსკერზე გათხრილ სამარესთან კაზონდეს მეფეს ათასობით მსხვერპლი შესწირეს.
651 გზა ქვანზიდან კაზონდემდე სწრაფად და დაუღლელად გალიეს. კუზენი ბენედიქტი მხნედ მიაბიჯებდა. იგი ბედს არ უჩიოდა. რადგან არავინ უშლიდა აქეთ-იქით სირბილს. პატარა ჯგუფი კაზონდეში იბნ ჰამისის ქარავანზე რვა დღით ადრე ჩავიდა. მისის უელდონი ჯეკთან და კუზენ ბენედიქტთან ერთად ალვეცის ფაქტორიაში მოათავსეს. პატარა ჯეკი ახლა გაცილებით უკეთ იყო.
652 არ იცოდა, რომ ტომი და მისი მგზავრები უჯიჯელ მონათვაჭარს მიჰყიდეს, რომ ისინი მალე გაემგზავრებოდნენ აქედან. არ იცოდა არც ჰერისისა და არც მუანი ლუნგას სიკვდილი, არც მეფის დაკრძალვა, რომლის მრავალრიცხოვან მსხვერპლს დიკ სენდიც შეუერთეს. უბედური ქალი მარტოდმარტო იყო ჩავარდნილი მონათვაჭრებისა და ნეგოროს ხელში.
653 ჰერისსა და ნეგოროს ქვანზიდან კაზონდემდე ერთი სიტყვაც არ უთქვამთ მისთვის. რაც აქ ჩამოვიდნენ, მათთვის თვალიც კი არ მოუკრავს. თვითონ კი მონათვაჭრის სამფლობელოზე გარშემორტყმული ღობის იქით, ერთ ნაბიჯის გადადგმის უფლებაც არ ჰქონდა. იმს ხომ თქმა აღარ უნდა, რომ მისის უელდონს კუზენი ბენედიქტის დახმარების არავითარი იმედი არ უნდა ჰქონოდა.
654 მან მართლაც აღმოაჩინა რამდენიმე მწერი და კინაღამ თვალები დაითხარა, იმდენხანს ათვალიერა. მეცნიერმა, როგორც იქნა, თავისი კოლექცია შეავსო და აფრიკის ენტომოლგიის საკითხებზე დასამუშავებელი შრომის გეგმა მოხაზა. ახლა მხოლოდ იმაზე ოცნებობდა, ერთი ახალი მწერი მაინც აღმოეჩინა, რომ მისთვის აღმომჩენის სახელი მიეცა.
655 ალვეცის სამფლობელო კუზენი ბენედიქტის მეცნიერული გასეირნებისათვის საკმაოდ ფართო იყო. პატარა ჯეკს კი აქაურობა უზარმაზარი ეჩვენებოდა. შეეძლო თავისუფლად ერბინა, მაგრამ სხვა თავისტოლა ბიჭების მსგავსად როდი ერთობოდა. იგი იშვიათად შორდებოდა დედას. მისის უელდონს ბავშვის მარტო დატოვება ეშინოდა, რადგან მუდამ რაღაც საფრთხის მოლოდინში იყო.
656 ბავშვი კითხულობდა მოხუც ნანს, თავის მეგობარ ჰერკულესს, ბათს, ოსტინს, აქტეონს და დინგოს, რომელმაც იგი მიატოვა. ძალიან უნდოდა თავისი მეგობრის, დიკ სენდის ნახვა. მის ათასნაირ კითხვებზე მისის უელდონმა აღარ იცოდა, რა ეპასუხა, ჩაიკვრავდა ხოლმე გულში და კოცნიდა, თან თავს ძლივს იკავებდა, რომ ბავშვთან არა ატირებულიყო.
657 ქვანზიდან კაზონდემდე გადასვლისას მისის უელდონს ცუდად როდი ექცეოდნენ. როგორც ატყობდა, მისდამი დამოკიდებულება არც ალვეცის სამფლობელოში შეიცვლებოდა. ფაქტორიაში მხოლოდ ის მონები იყვნენ, რომლებიც მონათვაჭარს ემსხურებოდნენ. გასაყიდი მონები კი ჩიტოკას ბარაკებში ჰყავდათ ჩამწყვდეული და იქიდანვე ყიდულობდნენ მათ ვაჭრები.
658 მათი საკვები იყო ცხვრის ან თხის ხორცი, ბოსტნეული, მანიოკა, სორგო, აქაური ხილი. საჭმელი სავსებით საკმარისი იყო. მისის უელდონს ახალგაზრდა მონა ქალი, ჰალიმა ემსახურებოდა. იგი თავისებური გულწრფელი სიყვარულითა და პატივისცემით ეკიდებოდა ქალს. ტყვეებს მონათვაჭრის მსახურებთან მცირეოდენი ურთიერთობაც კი ეკრძალებოდათ.
659 ადამიანის სხეულით მოვაჭრეები თავის საქმეებზე მსჯელობდნენ. ისინი შეშფოთებულნი იყვნენ ინგლისელთა მოქმედებით. ინგლისელი ხელისუფალნი ცდილობდნენ მონათვაჭრობის ჩახშობას არა მარტო ქვეყნის გარეთ, სანაპიროზე კრეისერების მეთვალყურეობის შემოღებით, არამედ კონტინენტის შიგნითაც - მისიონერებისა და მოგზაურების შეგზავნით.
660 კამერონისა და სტენლის ამ გამოკვლევებზე ალვეცმა და მეტისმა ვაჭარმა, რა თქმა უნდა, ჯერჯერობით არაფერი იცოდნენ. მაგრამ რაც მათ თქვეს და რაც მისის უელდონმა გაიგონა, ისიც კმაროდა იმისათვის, რომ იგი ნეგოროს მოთხოვნებს არ დამორჩილებოდა. შეიძლებოდა დოქტორი ლივინგსტონი კაზონდეში ჩამოსულიყო. იგი აქ თავისი ამალით ჩამოვიდოდა.
661 უელდონ კაზონდეში კი არ ჩამოვიდოდა, არამედ მოსამედესში, ანგოლას სამხრეთით მდებარე პატარა პორტში, სადაც ხშირად შედიან მონებით მოვაჭრე გემები. ამ პორტს ნეგორო კარგად იცნობდა. პორტუგალიელს იქ უნდა ჩამოეყვანა ჯეიმს უელდონი. დათქმულ დროზე ალვეცის აგენტები იქ ჩაიყვანდნენ მისის უელდონს, ჯეკსა და კუზენ ბენედიქტრს.
662 ნეგორო, რომელიც მეგობრისა და კეთილმოსურნის როლს ითამაშებდა, გემის მოსვლის შემდეგ მიიმალებოდა. მისის უელდონმა მეტად მნიშვნელოვანი რამ დაათმობინა ნეგოროს. მან ააცდინა თავის მეუღლეს კაზონდემდე მოგზაურობის საფრთხე. შეიძლება გამოსასყიდის გადახდის შემდეგ იგი მაინც დაეკავებინათ, ათასგვარი სიძნელე იყო მოსალოდნელი უკან დაბრუნების დროსაც.
663 ის ექვსი მილი კი რომელიც კაზონდეს და მოსამედესს შორის იყო, მისის უელდონისათვის არ იქნებოდა ძნელი გასავლელი, თუ იმავე პირობებში იმგზავრებდნენ, როგორც ქვანზიდან კაზონდემდე იმგზავრეს. მისის უელდონი მაინცდამაინც არ დაიღლებოდა. ამასთან, ალეციც დაინტერესებული იქნებოდა, ტყვეები ჯანმთელი და უვნებელი ჩაებარებინა პატრონისათვის.
664 მამაკაცები კი ამ დროს ეწევიან თუთუნს, ჰაშიშს, ნადირობენ სპილოებზე ან კამეჩებზე, მიექირავებიან ხოლმე მონათვაჭრებს სოფლების დასარბევად. სიმინდის მოსავლის აღებასაც და მონათა მოპოვებასაც თავისი სეზონი აქვს. ამ მრავალგვარი საქმიანობიდან მისის უელდონი მხოლოდ იმას იცნობდა, რომელსაც ქალები ალვეცის ფაქტორიასი ეწეოდნენ.
665 რასობრივი ინსტიქტი ამ უბედურებს სიძულვილით აღავსებდათ თეთრი ადამიანის მიმართ. მათში ტყვე ქალისადმი სიბრალულის ნატამალიც არ იყო. მონათაგან მხოლო ჰალმას ებრალებოდა თეთრი ქალბატონი. მისის უელდონმა ადგილობრივ მცხოვრებთა ენიდან ისწავლა რამდენიმე სიტყვა და გაჭირვებით ახერხებდა ახალგაზრდა მნა ქალთან გამოსაუბრებას.
666 ექვსი თათის ფათური კანზე, ყოველ წუთს კბენის მოლოდინი და მაინც გაუნძრევლად ჯდომა ნამდვილი გმირობა იყო, არა მგონია, კუზენ ბენედიქტზე მტკიცე ნებისყოფა ჰქონოდა იმ სპარტანელს, თავის გულმკერდს რომ აგლეჯინებდა მელიას; ან რომაელს, რომელსაც ხელთ ეპყრა გავარვარებული მუგუზალები. იგი უთუოდ ამ გმირების შთამომავალი იყო.
667 იგი წამით ცხვირის იმ ჩაღრმავებულ ადგილზე შეჩერდა, რომელიც ოპტიკური ინსტრუმენტის განუწყვეტელი ტარებით ჰქონდა წარმოქმნილი, მერე გზა განაგრძო და სწორედ ცხვირის წვერთან შედგა. მწერმა საუკეთესო მდგომარობა აირჩია. კუზენმა ბენედიქტმა თვალები დააელმა და მწერი ისე გამოჩნდა, როგორც გამადიდებელ შუშაში ჩანს ხოლმე.
668 ცხვირის წვერზე გეჯდეთ ბზუილების რაზმის წარმომადგენელი, ხორკლიანი მატიკორა, რომელსაც ფართო, ფარფარა ზედაფრთები აქვს; კოლექციების ეს უიშვიეთესი ნიმუში, მხოლოდ სამხრეთ აფრიკაში რომ გვხვდება და აღტაების შეძახილი არ აღმოგხდეთ, შეუძლებელია. ეს ადამიანის ყოველგვარ ძალას აღემატება! საუბედუროდ, მანტიკორამ ეს შეძახილი გაიგონა.
669 აღარაფერი გაეგებოდა, რას ჩადიოდა. ყველგან დაკარგული ძვირფასი მწერი ელანდებოდა. ვეება ობობასავით იქნევდა ხელებს. სად მიდიოდა, როგორ უნდა მობრუნებულიყო უკან, აზრადაც არ მოსდიოდა. ასე გაიარა მან ერთი მილი. ყოველ წუთს მოსალოდნელი იყო, რომ ადგილობრივ მცხოვრებს გადაჰყროდა, ან რომელიმე მხეცის მსხვერპლი გამხდარიყო.
670 მიუხედავად ყველაფრისა, კუზენი ბენედიქტი ხოზე-ანტონიო ალვეცის ფაქტორიაში აღარ იყო! მისის უელდონი, პატარა ჯეკი და მონა ქალი ჰალიმა მთელი დღე გულმოდგინედ ეძებდნენ კუზენ ბენედიქტს, მაგრამ ამაოდ. მისის უელდონს საზარელმა ეჭვმა გაჰკრა, ხომ არ წაიყვანეს იგი მონათვაჭრის ბრძანებით? ასეთი საქციელი ქალისათვის სრულიად გაუგებარი იყო!
671 რატომ უნდა მოქცეულიყო ალვეცი ასე? სად წაიყვანა ტყვე? დიდი მოედნის რომელიმე ბარაკში ხომ არ ჩააგდო? რატომ უნდა ჩაედინა ასეთი რამ იმ შეთანხმების შემდეგ, რაც მისის უელდონსა და ნეგოროს შორის დაიდო. კუზენი ბენედიქტი ხომ იმ ტყვეთა რიცხვში შედიოდა, მონათვაჭარს მოსამედესში რომ უნდა ჩაეყვანა, გადაეცა ჯეიმს ვ.
672 მგამგა ექვსი ფუტის სიმაღლის ჩასხმული, მხარბეჭიანი ძალზე ღონიერი ზანგი იყო. მისმა გარეგნობამ ბრბოზე კარგი შთაბეჭდილება დატოვა. ჩვეულებრივ, სამი, ოთხი ან ხუთი ჯადოქარი შეერთდება ხოლმე და ისე დადიან სოფელ-სოფელ. მათ თან უამრავი დამხმარეები და მსახურები ახლავთ. ეს მგანგა კი მარტო იყო. მკერდი თეთრი თიხის ზოლებით ჰქონდა აჭრელებული.
673 ბალახებისაგან მოქსოვილი ფართო ქვედატანის გრძელ ბოლოზე არც ერთი მოდის მიმდევარი ქალი უარს არ იტყოდა. ყელზე ჩიტის თავის ქალების ყელსაბამი ეკეთა, თავზე მძივებით მოოჭვილი, ფრთებიანი ტყავის ჩაჩი ეხურა. თეძოებზე ტყავის ქამარი შემოეკრა, რომელზედაც ასობით პატარა ზარი კონწიალობდა დ უფრო მეტად ხმაურობდა, ვიდრე ესპანური ჯორის აღკაზმულობა.
674 ამ ნაკლმა კიდევ უფრო აამაღლა იგი ხალხის თვალში. იგი მხოლოდ გაურკვეველ ხორხისმიერ, დაბალ, გრძელ ბგერებს გამოსცემდა. მგანგამ როკვით შემოუარა მთელ მოედანს. ქამარზე ასხმული ზარბი და ზანზალაკები გამაყრუებლად უჟღარუნობდა. ბრბო ფეხდაფეხ დასდევდა და მის მოძრაობებს იმეორებდა. გეგონებოდათ, მაიმუნების ჯოგი თავის გიგანტ ბელადს ასდევნებიაო.
675 მგანგამ თავი მიწამდე დახარა. შემდეგ აიწია, თავის ჩასხმული ტანი აღმართა და ხელები ზეცისაკენ აღაპყრო. იქ სწრაფად მიცურავდნენ ღრუბლების ნაფლეთები. მისანმა მათზე მიუთითა. სხეულის ძლიერი მოძრაობით გამოხატა მათი წასვლა დასავლეთისაკენ და აღმოსავლეთისაკენ ისევ მობრუნება. ამით მიახვედრა, რომ ღრუბლების შეჩერება არავითარ ძალას არ შეუძლია!
676 ცრუმორწმუნე მუანა აღტაცებას ვერ ფარავდა, როცა ამ დიდი მსახიობის თამაშს უყურებდა. თავს ვერ იკავებდა, დროდადრო რაღაცას წარმოიყვირებდა ხოლმე და მისანის მსგავსად ისიც იმანჭებოდა და იგრიხებოდა. ასევე იქცეოდნენ კარისკაცები და ხალხი. დედოფლისა და მუნჯის ხორხისმიერი ბგერები ხალხის სიმღებში, ყვირილსა და ღრიანცელში ინთქმებოდა.
677 შეწყდა ღრულბების სვლა ჰორიზონტზე? გამოჩნდა ტროპიკული მზე? გადაიწმინდა ზეცა? არა! სწორედ მაშინ, როცა დედოფალს და მთელ ხალხს ეგონა, რომ ბოროტი სულები განდევნეს, ოდნავ განათებული ცა საშინლად მოიკუპრა, ატყა ჭექა-ქუხილი და წვიმის მსხვილი წვეთები ტყაპატყუპით დაეცა მიწაზე. ხალხი განრისხდა, ისინი უნდობლად უცქეროდნენ მისანს.
678 მგანგას ალყა შემოარტყეს, მუქარით აღიმართნენ მუშტები და მას ცუდი დღე მოელოდა, რომ უეცარ შემთვევას მტრული დამოკიდებულება სხვა მიმართულებით არ წარემართა. მგანგამ, რომელიც მთელი თავით მაღალი იყო ამ მოღრიალე ბრბოზე, უეცრად ხელი გაიშვირა და რაღაცაზე მიუთითა. ეს ჟესტი ისეთ კატეგორიულ ბრძანებას გამოხატავდა, რომ ყველა იქით მიბრუნდა.
679 ბრბო მიუხვდა მგანგას. დედოფალმა მუანამ მუქარით შეხედა მისის უელდონს და მრისხანედ გაიშვირა ხელი მათკენ. აღრიალებული ბრბო ქალისაკენ გაეშურა. მისის უელდონი იხვდა, რომ აღსასრულის ჟამი დადგა. მან მაგრად ჩაიხუტა შვლი და აგზნებული ბრბოს წინაშე ქანდაკებასავით გაქვავდა. მგანგაც გაემართა მათკენ. ბრბომ გზა უტია მისანს.
680 მისანმა აიყვანა უბედური დედა და თავის ბავშვთან ერთად წაიყვანა. აღელვებულმა ბრბომ უკან დაიხია და გზა უტია მათ. ალვეცის აღშფოთებას საზღვარი არ ჰქონდა. მან დაკარგა ერთი ტყვე. ახლა კი ხელიდან ეცლება ეს ორი მძევალი, მათი მოვლა-პატრონობა ხომ ალვეცმა იკისრა. ამ მძევლებთან ერთად იკარგებოდა მოგების დიდი წილი, ნეგორო რომ შეჰპირდა.
681 ამასთანავე, ეს მწვანე სახურავი მცხუნვარე მზის სხივებსაგან იფარავდა მგზავრებს. მგზავრობით არ დიღლებოდნენ, მაგრამ საფრთხე მანც მოსალოდნელი იყო. ეტყობოდა, ჩვენს მგზავრებს წინ გრძელი გზა ედოთ. აუცილებელი იყო, ყოველდღე ეზრუნათ საკვებზე. თუ თევზი საკმარისი არ იქნებოდა, უნდა ენადირათ. დიკ სენდს მხოლოდ თოფი ჰქონდა.
682 პირველ ორ დღეს მისის უელდონი და მისი მგზავრები იმით იკვებებოდნენ, რაც ჰერკულესმა მოიმარაგა გამგზავრებამდე. დიკ სენდი ნავს მხოლოდ ღამით აჩერებდა ხოლმე რამდენიმე საათით, მაგრამ თუ საკვების შოვნა არ სჭირდებოდა, ნაპირზე არ გადადიოდა. პირველ დღეებში ღირშესანშნავი არაფარი მომხდარა. მდინარის სიგანე ას ორმოცდათი ფუტი იქნებოდა.
683 მგზნებარე მეცნიერი ისე ბედნიერი იყო, რომ სულ გადაავიწყდა გადატანილი გასაჭირიც და მომავალში მოსალოდნელი საფრთხეც. მისის უელდონი და დიკ სენდი მხურვალედ ულოცავდნენ მას. ნავი კი მიცურვდა. ღამის მყუდროებას ნიანგების ქერცლის ხმაური და ჰიპოპოტამების ქშენა არღვევდა. ისინი ნაპირზე ანცობდნენ. მთვარე ხის კენწროებს ჩამოეკიდა.
684 დიკ სენდმა თავი შეიკავა და არ განძრეულა. მან იცოდა, რომ ამით შეიძლებოდა თავი გადაერჩინა. იგი არც კი ცდილა თოფის გატენას და გაქცევას. ლომი კატისებური წითელი, ამღვრეული თვალებით მისჩერებოდა მას და ვერ გადაეწყვიტა, რომელი მსხვერპლი აერჩია, ის, რომელიც მის ბრჭყალებქვეშ ფართხალებდა, თუ ის, გაქვავებული რომ იდგა.
685 სამჯერ თუ ოთხჯერ მდელოზე, ცხელ ნაცარში იპოვა დამიანის ნახევრად დამწვარი ძვლები, საზარელი ნადიმის უტყუარი საბუთი. ზემო კაზონდეს ეს კაციჭამიები, შემთხვევით შეიძლებოდა, ნაპირთან სწორედ მაშინ მოსულიყვნენ, როცა დიკ სენდი იქ იმყოფებოდა. ამიტომ იგი ფრთხილობდა და მხოლოდ გარდაუვალი საჭიროების დროს გადადიოდა ნაპირზე.
686 ენთო. ისმოდა ყმუილისებური სიმღერა. თუ ველურებს ხიმიჯებს შუა ბადე ექნებოდათ გაჭიმული, როგორც ეს ხშირად ხდება ხოლმე, მაშინ ნავი ბადეში გაეხვეოდა და სანამ მას თავს დააღწევდა, განგაში ატყდებოდა. ნავის ცხვირთან მდგარი დიკ სენდი ხმადაბლა იძლეოდა მითითებებს, რომ გვერდი აექციათ და ამ დაფოტრილ ნაგებობებს არ დასჯახებოდნენ.
687 ამ ღრიანცელიდან რაიმეს გაგება შეუძლებელი იყო. ნავში სამარისებური სიჩუმე იდგა. ისმოდა მხოლოდ დიკ სენდის ჩურჩულით გაცემული ბრძანება, ყველა გაქვავებულიყო. არავინ იძროდა, მხოლოდ ჰერკულესი უსვამდა მარჯვენა ხელით ნიჩაბს, დროდადრო დინგოს ყრუ ღრენა გაისმოდა. პატარა ჯეკი ძაღლს ყბებზე ხელს უჭერდა, რომ გაეჩუმებინა.
688 ნადირობაც აღარაფერს იძლეოდა. აღარც ცხენ-ირემთა რემა, ანტილოპეი, პოკუ და სხვა ცხოველები იყვნენ ამ უდაბნოში, მათთან ერთად გაქრნენ მტაცებელი ცხოველებიც. ღამღამობით აღარ ისმოდა ლომების ჩვეული ღრიალი. სიჩუმეს მხოლოდ ბაყაყების ყიყინი არღვევდა, რომელსაც კამერონი დამოქლონებისა და ბურღვის იმ ხმებს ადარებდა, გემსაშენზე რომ გაისმის ხოლმე.
689 მდინარის ორივე ნაპირზე ბრტყელი, შიშველი დაბლობები გადაჭიმულიყო, რომელთაც აღმოსავლეთით და დასავლეთით ბორცვები ესაზღვრებოდა. დაბლობზე უხვად ხარობდა რძიანა, რომელიც საჭმელად გამოუსადეგარი ზეთს იძლევა. იმ ჯიშის რძიანა კი, რომლისგანაც კასავას - მანიოკას ფქილს იღებენ, არსად ჩანდა. საკვების მომარაგება აუცილებელი იყო.
690 მაგრამ ეს უკვე საჭირო აღარ იყო. პორტუგალიელს სიცოცხლის ნიშანწყალი აღარ ეტყობოდა. თითქოს განგების ძალამ დასაჯაო, იგი სწორედ იქ მოკვდა, სადაც ბოროტმოქმედებაჰქონდა ჩადენილი! ერთგული ძაღლი სასიკვდილოდ იყო დაჭრილი. მან ძლივს მიათრია წელი ქოხამდე და სწორედ იმ ადგილზე დალია სული, სადაც იმ გარეწარმა სამეუელ ვერნონი მოკლა.
691 ჰერკულესმა ღრმად ჩაფლა მოგზაურის ძვლები მიწაში. ყველამ გულისტკივილით გამოიტირა დინგო და ისიც თავისი პატრონის გვერდით დამარხეს. ნეგორო ცოცხალი აღარ იყო, მაგრამ კაზონდედან გამოყოლილები შორს არ იქნებოდნენ. ისინი ცხადია, დაუწყებდნენ ძებნას ნეგოროს, როცა იგი მდინარის ნაპირძე აღარ დაბრუნდებოდა. ეს მგზავრებისათვის ძალზე სახიფათო იყო.
692 პაპირუსებში ჩამალული მისის უელდონი და ჰერკულესი მას თვალს არ აშორებდნენ. ნავმა მალე მიაღწია მდინარის შუაგულს. თუმცა დინება აქ ძლიერი არ ჩანდა, მაგრამ ჩანჩქერის გამო ცოტა აჩქარებული მაინც იყო. წყლის ზვიადი ღრიალი იქაურობას აყურებდა და დასავლეთის ქარის მოტანილი შხეფები ახალგაზრდა მეზღვაურამდე აღწევდა.
693 ნავი მდინარის დინებამ გაიტაცა. იგი სწრაფად მიცურავდა და სულ მალე ასი ფუტით იყო დაშორებული ჩანჩქრიდან. მისის უელდონი და ჰერკულესი ყველაფერს მიხვდნენ - დიკ სენდმა გასწირა თავი და ველურებიც თან გაიყოლა! პატარა ჯეკი და დედამისი მუხლმოდრეკილი იდგნენ ნაპირზე და უკანასკნელ შენდობას უთვლიდნენ. ჰერკულესმა უსასოოდ გაიწვდინა მისკენ ხელი!
694 დიკ სენდი ცდილობდა, მშვიდად შეხვედროდა სიკვდილს. უეცრად თავში გაუელვა, რომ გადაბრუნებულ ნავს შეიძლებოდა გადაერჩინა იგი. ჩანჩქერში ჩავარდნისას ორი რამ იყო საშიში: დახრჩობა, ან ჰაერით გაგუდვა. გადაბრუნებული ნავი კი ყუთივით დაიცავდა მას წყლისა და ჰარისაგან. ასე ნიაგარას ჩანჩქერშიაც კი შეიძლებოდა თავის დაცვა.
695 თხუთმეტი წუთის შემდეგ მან მარცხენა ნაპირს მიაღწია და იპოვა მისის უელდონი, ჯეკი და კუზენი ბენედიქტი, რომელნიც ჰერკულესს წამოეყვანა. კაციჭამიები აქაფებულ წყალში აღარ ჩანდნენ. ისინი ალბათ მანამდე დაიხოცნენ, სანამ უფსკრულამდე ჩამოაღწევდნენ. ახლა კი მათი სხეულები იმ წვეტიანმა ქვებმა დაფლითა, რომელზედაც ჩანჩქერის წყალი იმსხვრეოდა.
696 უელდონის ერთ-ერთი გემის კაპიტანი გადა. აი, მუყაითობითა და გულმოდგინებით რას მიაღწია სენდი-ჰუკის ქვიშიან ნახევარკუნძულზე ნაპოვნმა პატარა, ობოლმა ბიჭუნამ! მიუხედავად იმისა, რომ დიკი ძალზე ახალგაზრდა იყო, უსაზღვრო პატივისცემით სარგებლობდა, თუმცა თავისი მოკრძალებულობისა და თავმდაბლობის გამო ამას არც კი იმჩნევდა.
697 მისი უმძიმესი განსაცდელის თანაზიარნი? ჯეიმს ვ. უელდონიც, დიკ სენდიც და ჰერკულესიც მზად იყვნენ შეეძრათ ცა და ხმელეთი, ოღონდ მათი კვალისათვის მიეგნოთ. ბოლოს და ბოლოს, ეს კიდევაც მოახერხეს მდიდარ გემთმფლობელებთან ურთიერთობის წყალობით. ტომი და მისი თანამგზავრები მადაგასკარზე გაეყიდათ, სადაც სხვათა შორის, მონობა მალე გაუქმდა.
698 მეხუთე დღეა, რაც გრიგალი მოაქანებს მას და დღე-ღამეში ალბათ ორი ათასი მილს მაინც გადის. მაშ, ძალიან შორეულ ქვეყნიდან უნდა იყოს გამოტაცებული. მგზავრები ამ ტრიალსა და დანისლულ სივრცეში ვერც სისწრაფეს გრძნობდნენ, ვერც მანძილს. არსად კიაფობს ცის მნათობთა ოდნავი შუქიც კი. მათი თვალი ვერას არჩევს. არ იციან, დღეა თუ ღამე.
699 აეროსტატის მოცულობა ოთხას კუბურ მეტრამდე ჩამოვიდა. მაგრამ იგი ჯერ კიდევ შეძლებს ხანგრძლივ სრიალს ერთ სიმაღლეზე. მგზავრებმა უკვე გადმოყარეს გონდოლიდან ყველა მძიმე ნივთი და ახლა ჯიბე-უცებ ამოიცარიელეს. აირსაცავი ხუფი მოშვებულია და არის უშვებს. ერთი მგზავრთაგანი აბობღა მის სალტეზე ხუფის გასამაგრებლად, მაგრამ უშედეგოდ.
700 აეროსტატი თავს ვეღარ იჭერს ჰაერში და უფსკრულისკენ მიექანება. მგზავრების ბედი ბეწვზე ჰკიდია. არსაც ხმელეთი, არსად კუნძული, არსად ერთი ციდა მიწის ნაგლეჯიც კი, რომ შეიძლებოდეს აეროსტატის ღუზის გამოდება. ფაფარაშრლილი ოკეანე შემზარავად ბდღვინავს, ირგვლივ, თვალსაწიერამდე გადაჭიმული ოკეანე ირყევა... არსად ხმელეთის ნასახი, არსად გემი...
701 აეროსტატი უკვე ტალღებს ეხება. წყლის შხეფები ასკდება მის ბადეს. გაჟღენთილი ბაგირები მძიმდება. აეროსტტი ფრთამოტეხილი ბატივით მიფრატუნობს ტალღებზე. ერთი მილიც კი აღარ დარჩათ, მხოლოდ ერთი მილი ნაპირამდე. დაჭმუჭნულ და გრძლად გასორსლილ აეროსტატში მცირეოდენი აირი კიდევ მოიპოვება. მგზვრები დამძიმებულ ბადეს ჩაჰბღაუჭებიან.
702 იქნებ მიაღწიონ ხმელეთს?! ნახევარი მილიღა დარჩენილა ნაპირამდე. უცებ საშინელი კივილი აღმოხდათ მგზავრებს... აეროსტატი, თითქოს ჯაოსნურმა ძალამ შეუმცირა ტვირთი და ძალუმად ატყორცნა ჰაერშიო, მოულოდნელად ათახ ხუთასი ფუტის სიმაღლეზე ავარდა; გრიგალმა იგი ელვის სისწრაფით გააქანა და თვალის დახამხამებაზე დაანარცხა შლამიან ნაპირზე.
703 სმიტი მასაჩუსეტსში იყო დაბადებული, ჩინებული საინჟინრო განათლება მიეღო და მთელს ამერიკაში გამოჩენილ ინჟინრად ითვლებოდა. შეერთებული შტატების მთავრობამ იგი მთელი რკინიგზების მმართველად დანიშნა, რასაც იმხანად უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან ბრძოლა წარმოებდა სეპარატისტებსა და ფედერალურ, ანუ ჩრდილოელთა ჯარს შორის.
704 სმიტი ნამდვილად ამერიკელი იყო; მაღალ-მაღალი, ხმელ-ხმელი, კუნთებად ჩანასკვული, სამხედრო წესით თმაშეკრეჭილი, პირგაპარსული, ჭაღარაშერეულულვაშებიანი. მის სახეს ნიშანდობლივი იერი ედო. გულში ჩამწვდენი, მოელვარ თვალებში დაუშრეტელი ცეცხლი იგრძნობოდა, იშვიათად მოღიმარი ბაგე გონიერებასა და გამბედაობას უდასტურებდა.
705 მის ბუნებაში შეერთებულიყო ადამიანის ყველა დადებითი თვისება. საირუს სმიტი მოხალისედ ჩაეწერა გენერალ გრანტის ილიონისის რაზმში, მონაწილეობა მიიღო მრავალ ბრძოლაში. ყველგან მამაცურად იბრძოდა. ათასჯერ უმზერია სიკვდილს მისთვის თვალებში, მაგრამ მას წარბიც არ შეუხრია და მუდამ გამარჯვებული გამოსულა განსაცდელიდან.
706 გედეონ სპილეტი, სახელგანთქმულ სტენლის მსგავსად, ინგლის-ამერიკის კორესპონდენტთა იმ წრეს ეკუთვნოდა, რომლებიც გველის ქერქში გაძვრებიან და მაინც ხელთ იგდებენ საჭირო ცნობებს, რომ რედაქციას სწრაფად აცნობონ. ენერგიული იყო, გაბედული. სხვისი გულის უღრმეს კუნჭულებსაც კი ჩასწვდებოდა და ამოიკითხავდა საიდუმლოს.
707 უსაზღვროდ ერთგული და კეთილი, როგორც კი თავის პატრონის ტყვეობა შეიტყო, უყოყმანოდ გამოეშურა მასაჩუსტესიდან რიჩმონდისაკენ. ალყაშემორტყმულ ქალაქში დიდი მოხერხებით და ეშმაკობით შეიპარა. რამდენჯერმე მისი სიცოცხლე ბეწვზე ეკიდა. მაგრამ რიჩმონდში შესვლა თუ ასე ძნელი იყო, იქიდან თავის დაღწევა ყოვლად შეუძლებელი ხდებოდა.
708 პიტსბურგთან გამარჯვების დროს შემცირებული ჯარი ბოტლერის ძალებით შეავსო. მაგრამ რიჩმონდის აღებას მაინც არავითარი პირი არ უჩანდა. საქმიანობას მიჩვეული კორესპონდენტი სპილეტი ტყვეობაში სათავისო მასალებს ვერ შოულობდა და სევდას მოეცვა. რამდენჯერმე სცადა გაპარვა, მაგრამ ყოველთვის გარდაუვალი დაბრკოლება აღიმართა მის წინაშე.
709 ჩამოღამდა. ხშირი ყომრალი ნისლი ეფინებოდა დედამიწას. თოვლჭყაპი მოდიოდა. სიცივე ძვლებსი ატანდა ადამიანს. რიჩმონდის თავზე ნოტიო ნისლი ჩამოწოლილიყო. ირგვლივ მხოლოდ გააფთრებული გრიგალის გუგუნ-ზრიალი ისმოდა. ამ ყინვა-ყიამათს ძალაუნებურად ზავი ჩამოეგდო მებრძოლ მხარეთა შორის. ზარბაზნები დუმდნენ. ქუჩებში არავინ ჩანდა.
710 შეამჩნევდა, როდესაც ერთმანეთსა ძლივს ხედავდნენ. ინჟინერი სმიტი, გედონ სპილეტი, ნაბი და ჰერბერტი სიტყვის დაუძვრელად სწრაფად ჩასხდნენ კალათაში. პენკროფი კი, ინჟინრის ბრძანებით, ქვიშით გატენილ ტომრებსა ხსნიდა და მერე ისიც შეხტა კალათში. აეროსტატი მხოლოდ ბაგირსღა ეჭირა, ახლა სმიტის განკარგულებაღა იყო საჭირო.
711 ყველანი დაღლილობისაგან ქაცგამოლეულები იყვნენ, მაგრამ მაშინვე გაეშურნენ სმიტის საძებნელად. მეზღვაური პერნკროფი მბდღვინავ ოკეანეს გასცქეროდა და თავს აქნევდა. ინჟინერი დაკარგეს ნახევარი მილის მანძილზე იმ ადგილიდან, სადაც თვითონ გამოირიყნენ. საღამოს ექვის საათი იყო. შავი ნისლი ეფინებოდა მიდამოს და სიბნელეს აძლიერებდა.
712 მიაბიჯებდნენ ლოდებით მოფენილ შლამიან სანაპიროზე. ნაპირის ოღროჩოღრო ფლატეები ძნელი სასიარულო იყო. ყოველ ნაბიჯზე ღრანტეებიდან უამრავი ფრინველი მძიმე-მზიმედ წამოიშლებოდა და ფრთების ტყლაშუნით მიშურებოდა სხვადასხვა მხარეს. ზოგან კი, უფრო სწრაფად მონავარდენი, გუნდ-გუნდად დაიფრთხიალებდნენ და შავი ღრუბელივით გაუქროლებდნენ წინ.
713 მეზღვაურებმა თევზიყლაპია ჩვამებად დდა თოლიებად მიიჩნია ისინი. მათი ზავთიანი ყრანტალი ტალღების ღრიალს აყრუებდა. გზადაგზა ჩერდებოდნენ. ხმამაღლა გაჰკიოდნენ, რომ ხმა მიეწვდინათ დაკარგული ამხანაგისათვის; მერე გაფაციცებით წაუგდებდნენ ყურს. იმედი ჰქონდათ, თუ სმიტი სადმე გულწასული ეგდო, ძაღლის ყეფას მაინც მოკრავდა ყურს.
714 ცოტა ხნის შემდეგ კვლავ იწყეს ძახლი, მაგრამ ბაიბური არ იყო. გადაწყვიტეს, დაეთვალიერებინათ კონცხის მეორე ნაპირი. ისიც შლამითა და ლოდებით იყო მოფენილი. თუმცა პენკროფმა ისიც შენიშნა, რომ თანდათან მყარ ნიადაგზე გადადიან და ნაპირი მაღლდება. ალბათ, ზღვის პირი იმ მაღლობს უერთდება, რომელიც სიბნელეში ბუნდოვნად იყო მოხაზული.
715 აშკარად ხედავდნენ, რომ ვერაფერით უშველიდნენ დაკრგულ მეგობარს, სანამ განთიადი არ დადგებოდა. მაგრამ მაინც რა დაემართა მას? ერთი რამ ცხადი იყო: ან გადარჩა და სადმე შეაფარა თავი, ან დაიღუპა. მწუხარებით აღსავსე სევდიანი ღამე ზანტად მიიზლაზნებოდა. ცივი ქარი თოშავდა, მაგრამ ამისთვის ყურადღებაც არ მიუქცევიათ.
716 ესეც არ იყოს, ეს ფრინველები არ იჭმება, იმათ კვერცხებსაც კი ზინზლის გემო დაჰკრავს. ჰერბერტმა ცოტა მარცხნივ გადაუხვია და წაადგა ზღვის უკუქცევის გამო შლამზე დარჩენილ ლოდებს, რომლებიც ზღვის მცენარეებით იყო დაფარული, ამ მცენარეებში ქვიშასავით ეყარა ნიჟარიანი ხამანწკები. მან მაშინვე პენკროფს გასძახა, ისიც მყის იქ გაჩნდა.
717 აქ მიღებული ცოდნა ჰერბერს უკვე გამოადგა და მომავალშიც ხშირად ისარგებლებდა მით. ლიტოდომი მოგრძო მოყვანილობის ხამანწკაა. ისინი ჯგუფ-ჯგუფად ეწებებიან ქვებსა და ლოდებს. ლიტოდომი თუმცა თონთლოა, მაგრამ მაგარ ქვასაც კი ხვრეტს. ნამდვილი ხამანწკისაგან კი იმით განსხვავდება, რომ ლიტოდომის ნიჟარა უფრო მომრგავალებული მოყვანილობისაა.
718 შიმშილი კი მოიკლეს, მაგრამ წყურვილი, რომელიც აქამდეც აწუხებდათ, ბუნებრივპილპილიანი ლიტოდომების ჭამამ უფრო გაუძლიერათ, იქვე ახლოს კი ერთმანეთზე მიყრილ-მოყრილი და აყუდებულ ლოდებს შორის უთუოდ წყალი უნდა ყოფილიყო! პენკროფმა და ჰერბერტმა ლიტოდომებით გაივსეს უბე-ჯიბეები და ისევ კლდის ძირისკენ გაბრუნდნენ.
719 იგი სწრაფად მისჩქეფდა აღმა და თან მიატივტივებდა გრიგალისაგან სადღაც მოგლეჯილ ხეს. მეზღვაურმა მაშინვე მოისაზრა, რომ ზღვის მოქცვა და უკუქცევა ტვირთის გადატანა-გადმოტანას გაუადვილებდა მათ. ნახევარი მილი რომ გაიარეს, იმ ადგილს მიაღწიეს, სადაც მდინარე მოხრილი მკლავივით უხვევდა გვერდზე და მდორედ მილივლივებდა.
720 მეზღვაურის აზრით, ზღვის უკუქცევა რამდენიმე საათის შემდეგ დაიწყებოდა და მეგობრებმა გადაწყვიტეს, ასულიყვნენ უმაღლესი კლდის თავზე და იქიდან გადაევლოთ მიდამოსათვის თვალი. ერთიმეორეზე უცნაურად შედგმული უზარმაზარი ლოდები კიბურად ადიოდა ზევით და ჩვენი მაგარკუნთა მგზავრები მალე მოექცნენ მაღალი კლდის თავზე.
721 გზა რომ არ დაჰკარგოდათ, ან მხარი არ შეცვლოდათ, პენკროფმა გადაწყვიტა, შორს არ გასცილებოდნენ მდინარეს. წყლის პირად სიარული ძალიან ძნელი იყო, ყოველი ფეხის გადადგმაზე წინ ეხირებოდათ წყლის ზედაპირამდე დახრილი ხეები, ხვიარები და ლიანები, რომელთაც კეტებით იცილებდნენ გზიდან. მეზღვაური დაკვირვებით ათვალიერებდა უცნობ არემარეს.
722 აშკარა იყო, აქაურ მიწას ჯერ ადამიანის ფეხი არ დაჰკარებოდა. აქა-იქ ცხოველების კვალი ხვდებოდათ, მაგრამ ძნელი მისახვედრი იყო, სახელდობრ რა ცხოველებისა იყო იგი. ჰერბერტის აზრით, ეს კვალი უფრო ბეწვიანი ცხოველისა უნდა ყოფილიყო, რომელნიც ამ მიდამოებში უეჭველია, ბლომად ბუდობდნენ. პენკროფი და ჰერბერტი ძალიან ნელა მიიწევდნენ წინ.
723 ნადირი არ შეხვედრიათ. ფრინველები კი ჭიკჭიკებდნენ და ფრთხიალებდნენ ხეების შტოებში, მაგრამ ვერ იქნა და ახლოს ვერ მიუდგნენ. ამ ფრთოსანთა შორის ჰერბერტმა შეამჩნია ფრინველი, რომელსაც გრძელი მოკაუჭებული ნისკარტი ჰქონდა. ის ჭარლას მიამსგავსა. ეს კი იყო, რომ ჭარლასთან შედარებით უფრო ლითონისებრი ელფერი დაჰკსრავდა.
724 ამ ექსკურსიის უმთავრესი მიზანი ის იყო, რომ რაც შეიძლება მეტი ფრინველი მოენადირათ, მაგრამ ჯერ საკვეხური არაფერი ქონდათ. ნაშუადღევის სამ საათზე მონადირეებმა დაინახეს სხვაგვარი ფრინველების გუნდი, რომლებიც ხეზე ისხდნენ და რაღაც სურნელოვან ხილს შეექცეოდნენ. უცებ ტყეში გაისმა კივილი, რომელიც საყვირის ხმას წააგავდა.
725 წვრილი ლიანისაგან გააკეთა ოციოდე ფუტის სიგრძე რამდენიმე საანკესო ბაწარი, მოაბა ჯუჯა აკაციის მოხრილ ეკლებს. ეკლებზე წამოაგო მსხვილი წითელი ჭიაყელები, რომლებიც ბლომად იყო ბალახებსი, მერე ფრთხილად მიცოცდა ბუდეებთან, ანკესები ბუდეების ახლოს მოათავსა, ლიანას წვერი თან გამოიყოლა და ჰერბერტთან ერთად ამოეფარა უზარმაზარ ხეს.
726 ბოლოს როჭოები ბუდეებს დაუბრუნდნენ. უზრუნველად დახტოდნენ, რაღაცას კენკავდნენ. პენკროფს თვალები გაუფართოვდა, პირი დააღო, თითქოს ცოცხლივ აპირებს როჭოების გადაყლაპვასო. როჭოები დახტოდნენ საბედისწერო ანკესებს შორის. პენკროფმა ოდნავ შეატოკა ლიანას ბოლო, ანკესებზე წამოგებული ჭიაყელებიც ცოცხლებივით ამოძრავდნენ.
727 წვიმისაგან დაჟიებულ საზაფხულო ტანისამოსში გამოწყობილი მგზავრები სიცივისაგან ცახცახებდნენ, თითქოს ციებას აუტანიაო, მაგრამ არც ერთს არ დაუჩივლია. გადაწყვიტეს, რაც უნდა დაემართოთ, მიაღწიონ იმ ადგილს, საითაც ძაღლი მიუძღვით. ხუთ საათზე გარიჟრაჟდა. აღმოსავლეთის მხარეს სინათლის ზოლი დააჩნდა და აქაფებულ ტალღებს ვარაყის ელფერი დაედო.
728 ნავახშმევს ინჟინერ სმიტს აზრად მოუვიდა გამოეკვლია ის მრგვალი ზეგანი, რომელზეც აზიდული იყო მეორე კონუსი. მას უნდოდა შეეტყო, შეიძლებოდა თუ არა მეორე კონუსის გარშემოვლა. დაღლილობის მიუხედავად, ინჟინერი ჰერბერტის თანხლებით ვაკობის ჩრდილოეტ კიდურისაკენ გაემართა. წყნარი ღამე იყო. ვარსკვლავებიანი, ნათლი. მდუმარედ მიდიოდნენ.
729 სამაგიეროდ მათ მიაგნეს პირდაპირ მწვერვალისაკენ მიმავალ გზას. მათ თვალწინ გადაიშალა ზემოთა მთის უზარმაზარი, ბოთლისყელის მოყვანილობის ვულკანის დაღრენილი პირი, სადაც ცეცხლის ფრქვევის შემდეგ გაიებული და გაქვავებული ნიაღვარი განიერი საფეხურებივით შესდევდა მთის თავამდე. ამ ბუნბრივ კიბეზე ადვილად შეიძლებოდა ასვლა.
730 ჩაღრმავებული და ჩაბნელებული ადგილისაკენ. ჰერბერტიც უკან მიჰყვა. ვულკანის შიგნითა კედლებს აჰყვნენ. აქამდე ისინი მხოლოდ ცის ერთ ნაგლეჯს ხედავდნენ, რომელსაც კონუსის წამოზნექილი ქიმები ფარავდა, ახლა კი მათ ზევით გადაიშალა კაშკაშა ვარსკვლავებით მოფენილი სამხრეთის უკიდეგანო გუმბათი. საღამოს რვა საათზე მთის თხემსაც მიაღწიეს.
731 მის ალღოს გაღვიძებული მადაც აქეზებდა. ბოლოს მთლად გადაიკარგა ბარდებში და იქიდან მალე შემოესმათ ღრენა, რაც იმის მომასწავებელი იყო, რომ ტოპი რაღაც ცხოველს ებრძოდა. ნაბი შევარდა ჭალაში და დაინახა, რომ ტოპი ხარბად სანსლავს რაღაც ცხოველს. მან ისე სწრაფად გადასანსლა ერთი ცხოველი, რომ ნაბმა ვერც კი მოასწრო გაერჩია, რა ცხოველი იყო.
732 მაგრამ, თურმე, ტოპი, საბედნიეროდ, მთელ ბუდობს წასდგოოდა და სამი იქვე წაეხჩო. აქედან ერთი შესანსლა, ორი კი მიწაზე ეგდო გაგუდული. ნაბმა ხელი დასტაცა და დიდის ამბით გამოვიდა ჭალიდან. თითო ხელში თითო ცხოველი ეჭირა, დიდი კურდღლისოდენა. მოყვითალო ფერისანი იყვნენ, მომწვანო ხალები ჰქონდათ. კუდი კი არც ემჩნეოდათ.
733 ახლა გრანიტის ტბის დასავლეთ ნაპირზე იმყოფებოდნენ, საუცხოო სანახაობა გადაეშალათ თვალწინ. ტბის ფართობი შვიდი კვადრატული მილი მაინც იქნებოდა და შემოფარგლული იყო დიდრონი ხეები. თმ მწვანე ფარდის იქით, აღმოსავლეთის მხარეს, ხეებს შუა მოჩანდა მოლაპლაპე ზღვის ჰორიზონტი. ტბის წყალი კამკამა იყო და სასმელად ვარგისი.
734 ტოპის საყელური თხელი ნაწრთობი ფოლადისა იყო. მხოლოდ გასწორება, და ბოლოების ალესღვაღა სჭირდებოდა. ამ შლამიან ნაპირებზე სალესავად გამოსადეგი მჭადა ქვა აუარებელი ეყარა. ორი საათის შემდეგ უკვე მზად იყო ბასრად ალესილი ორი დანის პირი და მხოლოდ მაგარი ტარის გაკეთებაღა აკლდა. პირველი იარაღის შეძენამ დიდად გაახარა მოახალშენენი.
735 გზაში ჰერბერტმა მიაგნო იმ ხეს, რომლისგანაც სამხრეთ ამერიკის მკვიდრნი მშვილდებს აკეთებენ. ეს იყო დანაკის კუდის, ანუ პალმის ჯიშის უნაყოფო ხე. აჭრა გრძელ-გრძელი სწორი ყლორტები, გასხიპა და გაქერქეს. ახლა საჭირო იყო ისეთი მცენარის მოძიება, რომ მშვილდის ლარი დაეგრიხათ. საამისოდ გამოიყენეს ტუხტისებური მაგარბოჭკოვანი მცენარე.
736 კრამიტი. სამუშაო რთული არ იყო. სჭირდებოდათ მხოლოდ თიხისა და შლამის ერთად აზელა, აგურების გამოყვანა და გამოწვა. აგურს, ჩვეულებრივ, ყალიბებით ჭრიან, მაგრამ ინჟინერს ხელით უნდა გამოეყვანა. ეს დღე და მეორე დღეც აგურის დამზადებას მოანდომეს. თიხას წყლით ასველებდნენ, შლამს ურევდნენ, ფეხებით ზელდნენ და შემდეგ ხელით აყალიბებდნენ.
737 ნანადირევს ახალ-ახალს შეექცეოდნენ, მოჭარბებულს კი ამარილებდნენ, განსაკუთრებით კი ზღვის ღორებს, ბოლში გამოჰყავდათ და ლორს ინახავდნენ. თუმცა ეს საჭმელი ნოყიერი იყო, მაგრამ ერთფეროვნების გამო ძალიან მალე მობერზრდათ, წვნიანი მოენატრათ. მაგრამ სანამ ქოთნები არ ექნებოდათ, რას გააწყობდნენ! ამისთვის მოუთმენლად ელოდნენ ქურის გაკეთებას.
738 დრო აღარ დაუკარგავთ და მაშინვე შეუდგნენ ქურის აგებას, სადაც უნდა გამოწევათ ოჯახისათვის საჭირო, აუცილებელი ნივთები. ამ საქმეშიაც ადვილად მიაღწიეს მიზანს. ხუთი დღის შემდეგ ქურას შეუკეთეს ქვანახშირი, რომელიც ინჟინერმა აღმოაჩინა წითელი წყაროს შესართავთან, მალე ოცი ფუტის სიმაღლის საკვამლე მილიდან ამოვარდა პირველი კვამლი.
739 ეს პატარა მინდორი ქარხნად იქცა და პენკროფი დარწმუნებული იყო, რომ ამ ქურიდან გამოვიდოდა თანამედროვე მრეწველობის ყოველგვარი ნაწარმი. ყველაზე უწინარეს დაამზადეს საჭმლის მოსახარშავი ჩვეულებრივი ქოთანი. ქოთანი თიხისა იყო, მაგრამ სმიტის მითითებით გაურიეს ცოტა კირი და სილა. ასეთი შენაზავი ნამდვილ სათუნე თიხას წარმოადგენს.
740 მას, ამასთანავე, მხედველობაში უნდა მიეღო ამ ზეგნის სიმაღლე ზღვის დონიდან. ამ სიმაღლის გამორკვევა ხვალაც შეეძლო ელემენტარული გეოგრაფიის მარტივი საშუალებით. ეს ზეგანი ზღვის დონიდან ორმოცდაათიოდე ფუტის სიმაღლეზე მდებარეობდა და აქედან ორმხრივი დაქანებით ეშვებოდა ბრჭყალების კონცხის ბოლოსა და კუნძულის სამხრეთ ნაპირამდე.
741 ახლა უკვა გამოეანგარიშებინა გამოზობილი კუთხის სიდიდე, რაც საფუძვლად დაედებოდა ვარსკვლავ ალფას სიმაღლს გამორკვევას. ეს კი იგივე იქნებოდა, რაც მანძილი პოლუსსა და ჰორიზონტს შორის. ამით საშუალება მიეცემოდა, განესაზღვრა ამ ადგილის განედი. განედი კი სხვა არაფერია, გარდა მანძილი დედამიწის პოლუსსა და ჰორიზონტს შორის.
742 პასუხისათვის არც კი დაუცდიათ, მეზღვაურმა და ნაბმა წყალში შეტოპეს და კორკოტანის ღეროებისაგან დაწნულ კალათას თავი მოუბეს ხამანწკებით. აქედან კვლავ ზღვასა და დიუნებს შორის განაგრძეს გზა. საირუს სმიტი მალიმალ დაჰყურებდა საათს, რომ თავის დროზე მზად ყოფილიყო მზეზე დაკვირების მოსახდენად. დაკვირვება ზუსტად შუადღის ჟამს უნდა მოეხდინა.
743 ამით იყო გამოწვეული სარის სამხრეთისაკენ გადახრა. ჩრდილი უფრო დაგრძელდებოდა და ამით გაადვილდებოდა დაკვირვების წარმოება. ინჟინერი სმიტი სართან წამოჩოქილი დასცქეროდა საათს და თან მიყოლებით არჭობდა პალოებს ჩრდილის შემოკლების აღსანიშნავად. მისი ამხანაგებიც დახრილიყვნენ და თვალყურს ადევნებდნენ ჩრდილის მოძრაობას.
744 თუმცა ძალიან მოქანცულები იყვნენ, ჯერ ძილი არ გახსენებიათ, სანამ არ გადაწყვეტდნენ იმ საკითხს, შეძლებენ თუ ვერა ლინკოლს კუნძულის დატოვებას. პუამოტუს არქიპელაგამდე ისეთი დიდი მანძილი აღმოჩნდა, რომ მისი გადაცურვა უბრალო ნავით ყოვლად შეუძლებელი იყო, მით უმეტეს, რომ ზამთრის პირიც ალოვდებოდა თავის ქარტეხილებითა და ზღვის ფრთონვით.
745 ის ორი ნიმუში, რომელიც სმიტმა ამხანაგებს უჩვენა, ერთი მაგნიტური რკინა იყო, მეორე კი - გოგირდოვანი. მაშასადამე, ხალასი რკინის მისღებად რკინის მადნისაგან უნდა გამოეცალკევებინათ ჟანგბადი. ლითონის ასეთ გადახალისებას აწარმოებდნენ მადანში ნახშირის გარევით, რის შემდეგა მაღალი ტემპერატურის სასუალებით გამოადნობდნენ მას.
746 ბრძმედში ლითონი თავდაპირველად თუჯად იქცევა, შემდეგ ამ თუჯიდან გამოაცალკევებენ სამ-ოთხ პროცენტ ნახშირს და ხალას რკინას მიიღებენ. რა უფრო სჭირდბა ინჟინერ სმიტს? რა თქმა უნდა, რკინა და არა თუჯი. მაშასადამე, მას კატალონური წესით უნდა ესარგებლა. მით უმეტეს, რომ მის მიერ აღმოჩენილი მადანი ძალიან წმინდა იყო და ბევრ რკინას შეიცავდა.
747 ეს იყო რკინის ჟანგი, რომელიც მუქი ნაცრისფერია და შავი რვაწახნაგოვანი სწორი კრისტალების სახით იფშვნება. უმთავრესად ასეთ მადანს იყენებენ ევროპაში მაღალხარისხოვანი რკინის გამოსადნობად, რომლითაც განთქმულია შვეიცარია და ნორვეგია. რკინის საბადოს მახლობლად მდებარეობდა ქვანახშირის საბადოც, რომლითაც უკვე სარგებლობდნენ მოახალშენენი.
748 სანამ სელაპები შლამზე დალაგდებოდნენ. ერთმა საათმა მაინც განვლო, სანამ ექვსი სელაპი გადმოფორთხდებოდა შლამზე დასასვენებლად და მზეზე გასათბობად. პენკროფი და ჰერბერტი საფარიდან ფეხაკრეფით წავიდნენ ზღვის ნაპირისაკენ, რომ ამ მხრიდან გასაქცევი გზა მოეჭრათ მათთვის. სმიტი, სპილეტი და ნაბი კი ლოდებს შუა მიბობღავდნენ ბრძოლის ადგილისაკენ.
749 ინჟინერ სმიტს საბერველები მადნეულს დასამუშავებლად სჭირდებოდა. ეს სელაპები ძალიან დიდრონები არ იყო, თითო ექვსი ფუტის სიგრძის იქნებოდა, თავი კი ძაღლს მიუგავდათ. დახოცილი სელაპები თან რომ არ ეთრიათ, პენკროფი და ნაბი იქვე შეუდგნენ გატყავებას და ქონის აჭრას. ინჟინერი სმიტი დ კორესპოდენტი კი კუნძულის დასათვალიერებლად გაემართნენ.
750 ჰერბერტმა აქ ნახა ახალი ჯიშის მცენარეულობა, მათ შორის ყარდაშყანა, რომელსაც პენკროფმა პრასის ფოჩა უწოდა, რადგანაც მას თუმცა უზარმაზარი იყო, ფოჩები პრასს მიუგავდა და ისეთ მცენარეებს ეკუთვნოდა, როგორიცაა ხახვი, ნიორი და ჭლაკვი, ყარდაშყანის მოხარშული ძირები ძალიან ნოყიერი და გემრიელი საჭმელია, ნახარში კი ძალიან სასიამოვნო სასმელი.
751 ამ ექსკურსიის დროს რამდენიმე გარეულ ღორს წააწყდნენ, გედეონ სპილეტმა კი გაბადრულ ტყეში თვალი მოჰკრა ერთ ცხოველს, რომელიც დათვი ეგონა, მაგრამ ეს იყო ჭუჭყისფერი მაგარჯაგარდაყრილი ზლაზნია - ღონიერი ბრჭყალებით, რომლითაც ხეებზე ეფხოტება ფოთლებისა და მათლების სასუნავად. საღამოს ხუთ საათზე სმიტის წინადადებით შეჩერდნენ.
752 ფოლადი კი რკინისა და წყალბადის შენაერთია. თუ მას თუჯისაგან ამზადებენ, მაშინ გამოაცლიან ზედმეტ წყალბადს, ხოლო თუ ფოლადს რკინისგან აკეთებენ, მაშინ მას უმატებენ იმდენ წყალბადს, რამდენიც აკლია. პირველი წესით მიღებულ ფოლადს ბუნებრივი ფოლადი ეწოდება, რკინისა და წყალბადის შეერთებით მიღებულ ფოლადს კი - დაცემენტებული ფოლადი.
753 მათ იარაღს მშვილდ-ისრები და შუბები შეადგენდა, მაგრამ ამ გზობაზე არც ერთი ონავარი ნადირი არ შეჩეხებიათ. ალბათ, ეს მხეცები სამხრეთისაკენ მდებარე უღრან ტყეს უფრო ეტანებოდნენ. უცებ ყველანი განცვიფრდნენ, როდესაც დაინახეს, რომ ტოპი თავს წასდგომოდა უზარმაზარ გველს, რომელიც ოთხი-ხუთი მეტის სიგრძის მანც იქნებოდა.
754 მძიმე ნაბიჯით მოუარა ტბას ჩრდილო-აღმოსავლეთის ნაპირს: ტბაში ბლომად მოჩანდა თევზი, პენკროფმა იქვე განაცხადა, ბინაზე მისვლისთანავე ანკესებს დავამზადებ და ამ თევზებს ვესტუმრებიო. მათ დაათვალიერეს კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხრე, სადაც წყლის დონე თითქმის უთანაბრდებოდა ნაპირის დონეს, მაგრამ წყლის სადინარი ვერსად ნახეს.
755 ტოპი გაშმაგებით აწყდებოდა არემარეს და ნაირ-ნაირ ფრინველებს აფრთხობდა, რომელთაც კორესპონდენტი და ჰერბერტი ისრებს ესროდნენ, მაგრამ უშედეგოდ, ბოლოს ერთს მაინც მოარტყეს. ფრინველი ჭაობში ჩაეშვა, ტოპმა შეტოპა ჭაობში და მალე ამოიტანა ასპიდისფერი წყლის ფრინველი - მოკლენისკარტა თავკოსალა. ეს იყო შავი თავკოსალა, ტყისქათმისოდენა.
756 რადგანაც საჭმელად უგემური იყო, ეს ფრინველი ტოპს უთავაზეს. მალე ნაპირმა აღმოსავლეთისაკენ მიუხვია, ყველანი გაოცებულნი იყვნენ, რომ ზედმეტი წყლის სადინარი არსად ჩანდა. ტოპი სშინელი მოუსვენრობით არბოდ-ჩარბოდა ტბის პირად, წყალში იცქირებოდა, ცალთათწვდილი ხმამაღალა ყეფდა, ხან კი წკმუტუნით ყუჩდებოდა, თითქოს დაეძებსო რასმეო.
757 სმიტი გუნშინდელი ამბის შემდეგ საგონებელს მისცემოდა; მას უნდოდა ჩასწვდენოდა აქ მომხდარ წყალქვეშას ბრძოლის საიდუმლოებას და შეეტყო, რა მხეცმა მიაყენა დუგონეს ასეთი საშინელი ჭრილობა. დიდხანს იდგა ტბის პირად და დაკვირვებით დასცქეროდა, მაგრამ ვერა დაინახა რა მიწყნარებულ წყალში, რომელიც ამომავალი მზის სხივებზე ელვარებდა.
758 ათიოდე დღე მაინც იყო საჭირო, რომ გოგირდოვანი რკინა გოგირდმჟავა რკინად გარდაქმნილიყო და ალუმინი - გოგირდმჟავაალუმინად. ეს ორივე ნივთიერება კარგად იხსნება წყალში. ტალი, ნახშირი და ნაცარი კი წყალში გაუხსნელი რჩება. სანამ ეს ქიმიური პროცესი გრძელდებოდა, სმიტმადა მისმა ამხანაგებმა სხვა სამუშაოს მოჰკიდეს ხელი.
759 კირი თავსაყრელი იყო, მაგრამ კირით გადამუშავებული ქონისაგან კიროვანი საპონი კეთდება. რომელიც წყალში არ იხსნება. საჭირო იყო სოდა. სოდა კი არ ჰქონდათ და სწორედ მის მისაღებად უნდა ეღონათ რაიმე. ამ საქმეში ინჟინერმა გამოიყენა ეგრეთწოდებული ზღვისნარიყი ანუ ზღვის მცენარეულობა, რომელიც ბლომად ეყარა სანაპიროზე და რომელიც სოდას შეიცავდა.
760 რა დანიშნულება ჰქონდა გოგირდის სიმჟავეს? მხოლოდ და მხოლოდ ერთი - მისგან მიეღოთ აზოტმჟავა. ეს საქმე უკვე ძალიან ადვილი იყო. გვარჯილას გოგირდის სიმჟავეს დაასხამდნენ. გამოხდიდნენ და აზოტმჟავას მიიღებდნენ. ასეც მოიქცნენ. დამზადებული აზოტმჟავას ინჟინერმა გლიცერინი გაურია და მიიღო მომწვანო ფერის ზეთოვანი სითხე.
761 ახლა საქმე ის იყო, რა საშუალებით უნდა აეფეთქებინათ ნიტროგლიცერინი. აფეთქბა უნდა გამოეწვია დარტყმას, რადგანაც უბრალოდ ცეცხლის წაკიდებით ასაფეთქებელი ნივთიერება იწვის კი, მაგრამ აფეთქბას არ იწვევს. ჩაქუჩის ან უროს ხელით დარტყმა სახიფათო იყო თვით დამკვრელისათვის, რადგანაც აფეთქება იმასაც იმსხვერპლებდა.
762 გეგმა საბოლოოდ დამტკიცდა. ჩვენი მოახალშენენი ისევე მეაგურეებად იქცნენ და გამომწვარი აგური ტინის სასახლის ძირამდე გადმოზიდეს. ახლა საჭირო იყო მკვიდრი ბაგირის კიბე ტინის სასახლეში აგურის ასაზიდად და ასასვლელ-ჩამოსასვლელად. ამისათვის გამოიყენეს ჭილი და ისეთი მაგარი თოკები დაგრიხეს, რომ ბაგირს არ ჩამოუვარდებოდა.
763 იმავე სადინარის გზით ინჟინერმა ამხანაგებს გამოაჭრევინა ტბის წყლის გადმოსაგდები არხი, საიდანაც ტინის სასახლეში განუწყვეტლივ იწანწკარებდა სუფთა წყალი. ასე რომ ზამთრის დაწყებამდე ყოველივე აუცილებელი უკვე დამთავრებული ჰქონდათ. მართალია, ფანჯრისათვის მინები ჯერ არ მოეპოვებოდათ, მაგრამ სქელი დარაბებით მიდიოდნენ იოლად.
764 დიდი წვალებით მოახერხეს ხელის პატარა ხერხის გაკეთება და მას მერე დაიწყეს მაგიდების, კარადების, სკამებისა და სხვა ავეჯის კეთება. დაიმზადეს ტახტები, რომლებზეც ლოგინის ნაცვლად ზღვის ბალახი დააგეს. სასიამოვნო სანახავი იყო მათი სამზარეულო თვისი თაროებით, სადაც ჩამოემწკრივებინათ გამომწვარი თიხის ჭურჭლეულობა და მოეწყოთ აგურის ღუმელი.
765 ნაბი აქ ისეთი მედიდურობით ტრიალებდა, თითქოს რომელიმე ქიმიურ ლაბორატორიაში ყოფილიყოს. დურგლობიდან ახლა ხუროობაზე უნდა გადასულიყვნენ ტბიდან წყლის ახალი სადენის გამოსაყვანად. ამისთვის კი საჭირო იყო ორი ბოგირის გადება, რადგანაც ახლა მდინარეშ სჭირდებოდათ ტოპვა, როდესაც ტბის სამხრეთის მხარეს უნდა გასულიყვნენ.
766 მოახალშენეებს ხორცეული თავსაყრელი ჰქონდათ, მაგრამ მცენარეულ საჭმელს დანატრებულები იყვნენ. ყარდაშყანის ძირებიდან დუღილში გამოიყვანით ამზადებნენ ლუდისმაგვარ მომჟავო სასმელს, თუმცა არც შაქრის ლერწამი მოეპოვებოდათ, არც შაქრის ჭრახალი, მაგრამ შაქარი მაინც დაიმზადეს შაქარა ნეკერჩხლისაგან გამონადენი ტკბილი წვენისაგან.
767 შეიძლება მომავალში სადმე სამხრეტის ტყეებში მიეგნოთ პურის ხისათვის, რომელსაც საგოს უწოდებდნენ. ამას დრო სჭირდებოდა. მაგრამ ბედნიერმა შემთხვევამ აქაც გაუღიმათ. ერთხელ მთელი დღის განმავლობაში საშინელი თავსხმა იყო. ჩვენს მოახალშენებს დიდ დარბაზში მოეყარათ თავი. ჰერბერტი თავის ქურთუკს აკერებდა და უცებ წამოიძახა.
768 ხუთი დღის განმავლობაში არ გამოუდარია და მოახალშენეები ტინის სასახლეში მოემწყვდნენ, თუმცა უსაქმოდ არ დარჩენილან. ახლა სასახლეში ეწყობოდნენ ავეჯით. მასალა თავსაყრელი ჰქონდათ. მკვიდრი სკამები და მაგიდები გააკეთეს, კალათებსაც წნავდნენ წნორის ტოტებისაგან, რომელიც ადრე აღმოაჩინეს ტბის ჩრდილო კონცხის მახლობლად.
769 დადიოდა ოთახიდან ოთახში და თავის წუხილს წკმუტუნითა და ყმუილით გამოთქვამდა. ინჟინერ სმიტს ხშირად შეუმჩნევია, რომ ტოპი მიადგებოდა ბნელი ჭის პირს, რომელიც ფიცრებით იყო დახურული და ღრენით დასტრიალებდა სახურავ ფიცრებს, ზოგჯერ კი ცდილობდა, თათი ჩაეყო შიგ, თითქოს ახდას ცდილობსო და ფხოჭნიდა ღრენით და წკმუტუნით.
770 ნეტავი რა იზიდავდა მას ამ ჯურღმულისაკენ? ჭა ზღვამდე იყო დასული. ამაში ეჭვი არ ეპარებოდათ, მაგრამ იქნბ მას ჰქონდა გვერდიტი ხვრელები? იქნება ამ ხვრელებით უერთდებოდა სადმე სხვა გამოქვაბულებს? დროდადრო აქეთ ხომ არ მოიწევდა ზღვის რომელიმე ურჩხული? ინჟინერს ვერაფრით ვერ აეხსნა ეს გარემოება და ჯავრი მოსდიოდა.
771 სამაგიეროდ ჰერბერტი და გედეონ სპილეტი ისე დახელოვდნენ მშვილდოსნობაში, რომ მათი ნატყორცნი ისრის მსხვერპლი ხდებოდა ყოველგვარი ნადირი თუ ფრინველი - აგუტი, კენგურუ, ზღვის გოჭები, ქედნები, სავათები, გარეული იხვები და სარსარაკები. სმიტი ამ დროს თოფებზე არ ფიქრობდა. მას ტანისამოსის საკითხი გახდომოდა საზურანავად.
772 ყველანი ნავში ჩასხდნენ. ერთ ნიჩაბს ნაბი მიუჯდა, მეორეს - ჰერბერტი, პენკროფ კი საჭესთან მოთავსდა. ნავი დაიძრა. მშვენიერი ამინდი იდგა. მიწყნარებული ზღვა ვიწრო კალაპოტში მომწყვდეულ ტბასავით მიყუჩებულიყო, ნავი გაბედულად მისრიალებდა. მეზღვაურმა სრუტე გადასერა და ნავი კუნძულის სამხრეთ კიდურისაკენ მიმართა.
773 ნავი ახლა ნაპირიდან ორი კაბელტოვის მოშორებით მიცურავდა. ტინის კლდე თანდათან დაბლდებოდა მდინარის შესართავიდან დაწყებული კონცხის ბოლომდე, სადაც კლდე ერთმანეთზე მიყრილ-მოყრილი და ერთმანეთზე შედგმულ უცნაური მოყვანილობის ლოდებისაგან შედგებოდა, რაც ამ მიდამოს ნამდვილი უდაბური და ვერანა ადგილის შესახედაობას აძლევდა.
774 საიდან გაჩნდა ყუთი? ეს გამოცანა იყო. სმიტმა დაკვირებით შემოიარა ზღვისპირი რამდენიმე ასეულ ნაბიჯზე, მაგრამ არავითარი კვალი არ ჩანდა. დაკვირვებით დააშტერდა ზღვასაც, ჰერბერტი და ნაბი მაღალ კლდის თავზე აფოფხდნენ და იქიდან დაათვალიერეს მიდამო, მაგრამ ვერსად დაინახეს ვერც დაღუპული გემი, ვერც რაიმე ნაშთი მისი.
775 იქნება დაღუპული გემიდან გადარჩენილებმა ამ კუნძულის რომელიმე სხვა მხარეს შეაფარეს ტავი? იქნებ ახლაც იქვე იმყოფებიან? მაგრამ ის ხალხი რომ მალაელები არ უნდა იყვნენ, ამ ყუთზე ემჩნევა, რადგანაც ეს ყუთი უფრო ევროპულს ჰგავს, ან ამერიკულს. ყველანი ყუთთან შეგროვდნენ, ყუთი სიგრძით ორი მეტრი იყო, სიგანით კი ერთი.
776 მუხის ხისაგან იყო ნაკეთები, საგულისგულოდ შეჭედილი და რკინის სალტეებით დაშარტული. როგორც ზემოთ ვთქვით, აქეთ-იქით მიბმული ჰქონდა ორი ცარიელი კასრი. პენკროფმა ბაგირის ნაკვაძზე შეატყო, რომ მეღვაურის ხელით იყო გაკვანძული. დაკვირვების შემდეგ იმის დასკვნაც შეიძლებოდა, რომ ყუთი არც წყალში იყო დიდხანს ნამყოფი და არც ნაპირზე.
777 ყუთი ძალიან მძიმე უნდა ყოფილიყო, რომ ორი დიდი ცარიელი კასრი წყალში იყო ჩაზიდული და ოდნავღა მოჩანდა ზედაპირზე. პენკროფს გული უფანცქალებდა, სადმე ბაგირი არ გაწყდეს და ყუთი ზღვის უფსკრულში არ ჩაინთქასო. მაგრამ მშვიდობიანა მიაღწიეს ტინის სასახლის პირდაპირ მდებარე ნაპირს. ზღვის უკუქცევა უკვე დიწყო. ნავი და ყუთი შლამზე დატოვეს.
778 ნაბი ტინის სასახლეში გაეშურა ხელსაწყო-იარაღბის მოსატანად. ნაბი რომ დაბრუნდა, მაშინვე დიდის სიფრთხილით შეუდგნენ ყუთის ახდას. პენკროფი ვერ ფარავდა სულწასულობას. მან მოუთმენლად დაიწყო კასრების მოხსნა. კასრები კარგად იყო შენახული და საოჯახო საჭიროებისათვის გამოდგებოდა. ყუთს გაზით მოაგლიჯეს კლიტეები და სახურავი ახადეს.
779 თითოეული ნივთი გულდასმით გასინჯეს, განსაკუთრებით წიგნები, ინსტრუმენტები და თოფები. მაგრამ, ჩვეულების წინააღმდეგ, არც ერთს არ ესვა რაიმე დამღა, სად გაკეთდა, ან სად დაიბეჭდა. ყველა ნივთი სრულიად უხმარი იყო. ეტყობოდა, რომ ყუთში ნივთები შემთხვევით როდი იყო ჩალაგებული, რაც ხელში მოხვდათ; პირიქით, ყოველივე აწონილ-დაწონილი იყო.
780 თუ მის ჩამლაგებელს ეჩქარებოდა, მაშინ ხომ არც თუთიის ყუთში მოათავსებდა ნივთებს, რადგანაც მის დაკავშირებას დრო დასჭირდებოდა. ბუნებისმეტყველების სამეცნიერო ლექსიკონსა და პოლინეზიური კილოკავების ლექსიკონში, რომელნიც ინგლისურ ენაზე იყო შედგენილი, არც გამოცემის თარიღ იყო აღნიშნული, არც გამომცემლობის ადგილი.
781 ატლასი მშვენივრად იყო დამუშავებული. შეიცავდა ორივე ნახევარსფეროს დაწვრლებით რუკებსა და პლანისფერებს. იგი შედგენილი იყო მარკეტორის პროექციით და ფრანგული ნომენკლატურით. მაგრამ არც მისი შემდგენელის, არც გამომცემლის სახელი და არც გამოცემის ადგილი არ იყო აღნიშნული. ინგლისურ ენაზე დაწერილი ბიბლია შესანიშნავი გამოცემა იყო.
782 ამ ყუთის პოვნამ უფრო აუცილებელი გახადა მთელი კუნძულის გამოკვლევა. საერთო თათბირზე გადაწყვიტეს, რომ ხვალ სისხამ დილიდანვე გზას გასდგომოდნენ, სათნოების მდინარეს შეჰყოლოდნენ და დასავლეთის კიდურამდე მიეღწიათ. თუ დაღუპული გემიდან გადარჩენილები იქით იმყოფებოდნენ, დიდ გაჭირვებაში უნდა ყოფილიყვნენ და საჭირო იყო მათი მიხედვა.
783 რამდენიმე წუთში მიაღწიეს მდიანრის მოსახვევს, სადაც ამ შვიდი თვის წინათ პირველად შეკრეს შეშის ტივი. აქედან მდინარე მარჯვნივ უხვევდა და შემდეგ მუდმივ მწვანედ მოღაღანე წიწვოვანი ტყის დაბურულ კიდეებს შუა მიემართებოდა. საუცხოო იყო სათნოების მდიანრის ნაპირები. სმიტი და მისი ამხანაგები თვალს ვერ აშორებდნენ ამ წარმტაც სანახაობას.
784 ერთმანეთზე გადახლართული ხეები და ცის ლაჟვარდი მომხიბვლელად ირეკლებოდა წყალში. მდინარის მარჯვენა კიდეებზე აზიდულიყო უზარმაზარი თელის ხეები, რომლებიც ძვირფას საშენ მასალად ითვლება, რადგანაც დიდხანს ძლებს წყალში. აქ იყო აგრეთვე ძელქვები და აკაკის ხე, რომლის ნაყოფისაგან ზეთს ხდიან. ჰერბერტმა წნორის ხეებიც ნახა.
785 აქვე იყო მშვენიერი აბანოზის ხეები, რომლები ძვირფასი ავეჯის დასამზადებლად იხმარება. ნავის მისადგომ ნაპირებზე გედეონ სპილეტი, ჰერბერტი და პენკროფი სანადიროდ გადადიოდნენ ტოპის თანხლებით. აქ ნადირისა და ფრინველის გარდა ჰერბერტმა აღმოაჩინა ბევრი გამოსადეგი მცენარეულობა, რომელიც ტინის სასახლიდან ბოსტნის გასაშენებლად გამოდგებოდა.
786 ნაბმა და ჰერბერტმა ნიჩბები აამუშავეს, პენკროფი საჭეს უმარჯვებდა. ტყე თანდათან შეთხელდა მდინარის მარჯვენა ნაპირებზე. ესე იგი შორეული დასავლეთის ტყის ჩრდილოეთ ნაწილში. მოშიშვლებულ მინდორზე აქა-იქ თუ იდგა ხე, სამაგიეროდ, თავისუფალი სივრცისა და ჰაერის გავლენით საუცხოოდ შეფოთლილი უზარმაზარი ხეები გაზრდილიყო.
787 ქერქის სისქე კი გამონაჟონი სურნელოვანი ფისიანად ხუთ გოჯს აღწევდა. უმშვენიერესი რამ იყო ეს ბუმბერაზი ხეები თავისი მზისაკენ მიმართული ფოთლებით. მათ ქვეშ ხასხასა მოლი ამოსულიყო და ჩირგვნარით იყო მოდებული, საიდანაც პატარა ჩიტები გუნდ-გუნდად წამოიშლებოდნენ და მზის შუქზე სხვადასხვა ლითონისფრად ელვარებდნენ.
788 აქ ნიჩბების მოსმაც შეუძლებელი გახდა და პენკროფი გრძელი ლატანის მიბჯენით მიაცურებდა ნავს. მზე უკვე გადაიხარა, ჩრდილები დაგრძელდა. დასავლეთის კიდურამდე ხუთი-ექვსი მილი კიდევ ჰქონდათ გასავლელი. ინჟინერმა გადაწყვიტა, სადმე მარჯვენა ნაპირს მისდგომოდნენ და ტყეში გაეთიათ ღამე. ლატანით ამოძრავებული ნავი მძიმედ მიიწევდა ზევით.
789 ეს ოთხხელა ცხოველები მალე ნაპირთან გამოჩდნენ ნავის მახლობლად და უშიშრად და ცნობისმოყვარეობით ათვალიერებდნენ მათ. გულფიცხი პენკროფი მზად იყო მოეკლა რამდენიმე, მაგრამ ინჟინერმა შეაჩერა. ჯერ ერთი, უსარგებლო იყო მათი მოკვლა, მეორეც - სახიფათოცაა, რადგან დიდრონი და ღონიერი იყვნენ და გაბრაზებულებს შეეძლოთ ზიანი მიეყენებინათ მათთვის.
790 ნავი მძლავრად წაეჯახა ნაპირს. მგზავრები სწრაფად გადახტნენ, ნავი ხის ტოტზე გამოაბეს მდინარის მარჯვენა ნაპირას. საღამოს ხუთი საათი იყო. ჩამავალი მზის უკანასკნელი სხივები ფოთლებს შუა ატანდა და ცისარტყელის ფერებად ელვარებდა ჩანჩქერის შხეფებში. უზარმაზარი აკაკების ქვეშ დაიდეს ბინა, რომ საჭიროების დროს მის ტოტებზე გაეთიათ ღამე.
791 დილის ექვს საათზე სახელდახელოდ ისაუზმეს და კუნძულის დასავლეთ ნაპირისაკენ გაემგზავრნენ. სმიტის ვარაუდით, ამ გზას ორ საათს მოანდომებდნენ. პენკროფმა და ნაბმა სამი დღის საგზალი წამოიკიდეს ზურგზე. ინჟინრის განკარგულებით ამ გზობაზე ნადირობა აკრძალული იყო, რადგან შეიძლებოდა თოფის სროლით ნაადრევდ გაემხილათ თავისი ყოფნა ამ მიდამოებში.
792 ნაბი და პენკროფი საუზმის მზადებაში იყვნენ ქარაფის თავზე, საიდანაც ხელისგულივით მოჩანდა შემოგარენი! არც ზღვაზე და არც სანაპიროზე ჭაჭანებად არ მოჩანდა რა, არც გემი, არც გემის რაიმე ნამსხვრევი. მაგრამ ინჟინერ სმიტს გული მაინ საგულეს არა ჰქონდა, სანამ ურცხულის ნახევარკუნძულის მთელ სანაპიროებს დაწვრილებით არ გამოიკვლევდა.
793 დაქანცულებმა შვიდ საათზე რეპტილიის კონცხს მიაღწიაეს. გემის ნამსხვრევები თუ სადმე იყო, სწროედ ამ მიდამოებში უნდა ყოფილიყო, მაგრამ რადგნაც უკვე ბინდი ჩამოწვა, ამ კლდის გამოკვლევა სახვალიოდ გადადეს. პენკროფი და ჰერბერტი ღამის გასათევი ადგილის საძებნად დატრიალდნენ. ტყის პირად, ხეებს შუა, ჰერბერტმა ბამბუკის ატეხილი ჭალა შეამჩნია.
794 პენკროფმა ხელი სტაცა ჰერბერტს და ეხის შესასვლელიდან გამოათრია. ეხის პირას მყისვე გამოჩნდა უშველებელი მხეცი. ეს იყო ჩრდილო-ამერიკული ჯიშის იაგური - ისეთივე ზომისა, როგორც აზიაში იცის, თავიდან დაწყებული კუდამდე მეტრანახევარი იქნებოდა. მოწითალო-მოწაბლისფერო ზურგზე წყობრად დევდა შავი ხალები, მუცელი კი თეთრი ბალნით ჰქონდა შემოსილი.
795 სწორედ ამ დროს გედეონ სპილეტი მაღალ კლდეებს გამოსცდა. ჰერბერტს ეგონა, მხეცი ვერ შეამჩნიაო და მისკენ უნდა გაქანებულიყო გასაფრთხილებლად, სპილეტმა ანიშნა, რომ ხედავდა და ნირშეუცვლელად განაგრძო გზა. იგი ვეფხვზე ნადირობაში ნაცადი იყო და, ათ ნაბიჯზე რომ მიუახლოვდა, უცებ შედგა და დინჯად დაუმიზნა კარაბინი.
796 იაგუარი მოიკუმშა და მძლავრი ნახტომით ისკუპა მისკენ. სწორედ ამ დროს იგრიალა თოფმა. ტყვია შიგ შუბლში მოხვდა და დაეცა. ონავარი მხეცი მყისვე მოკვდა. ჰერბერტი და პენკროფი იაგურისკენ გაექანნენ. ნაბმა და ინჟინერმაც მიირბინეს და სიამოვნებით ათვალიერებდნენ მკვდარ მხეცს, რომლის ტყავიც დაამშვენებდა ტინის სასახლის დიდ დარბაზს.
797 მხოლოდ ინჟინერი იყო დინჯად, როგორც ჩვეულებრივ; თუმცა კი ჩუმად ისიც შფოთავდა, რომ მის პიროვნებას, მის ნებისყოფას ვიღაც თავისებურად ატრიალებდა და ძალაუნებურად იმროჩილებდა. ამ კუნძულს რომ საიდუმლოება დასტრიალებოდა, ცხადი იყო, მაგრამ მისი გამოურკვევლობა აუტანელი ხდებოდა. ჰერბერტი სხვადასხვა შეკითხებით მოსვენებას არ აძლევდა სმიტს.
798 გარიჟრაჟდა. ყველანი უკვე ზეზე იყვნენ, თოფებს ხელი სტაცეს და ნაპირს მიაშურეს. ხუთი საათი იქნებოდა, რომ სასახლესაც მიადგა სინათლე. დარაბებაკრული ფანჯრები შავად გამოიცქირებოდა მწვანით შემოსილი კედლებიდან. ფანჯრები ყველა თავის რიგზე იყო, მაგრამ უცებ ყევლამ უნებულიეთ წამოიყვირა, როდესაც კარი გაღებული დაინახეს.
799 ამაში ეჭვი აღარ იყო. ზევითა კიბე, რომელიც შუა ბაქნამდე ჩამოდიოდა, თავის ადგილსავე იყო, ქვემოთ კიბე კი კარებამდე იყო აკრეფილი. ეტყობოდა, შიგ მყოფთ განზრახ აეწიათ ქვემოთა კიბე, რომ ტინის სასახლის ძველი პატრონების დაბრუნების დროს უხიფათოდ ყოფილიყვნენ. პენკროფმა კიდევ დაუწყო ძახილი, მაგრამ პასუხს არავინ იძლეოდა.
800 ამერიკელების აზრით, ჯონ ბულად ვისიმე ხსნება უდიდესი ზიზღისა და შეურაცხყოფის ნიშანი იყო. გათენდა და ტინის სასახლის შუბლის მხარეს დიდი მზის სხივები მიადგა, მაგრამ ისევ სიჩუმე იყო გამეფებული. რაკი ქვემოთ კიბე კარამდე იყო აკრეფილი, ცხადია, ვინც იქ ავიდა, აღარ ჩამოსულა. მაგრამ როგორ უნდა მაიღწიონ იქამდე?
801 ინჟინერი სმიტი გედეონ სპილეტი, პენკროფი და ნაბი უკან მიდგნენ. გედეონ სპილეტმა კარაბინი მიუშვირა კარს. ჰერბერტმა კარგად დაუმიზნა, მძლავრად მოსწია ლარი და ისარი სტყორცნა. ისერი ზუზუნით გასრიალდა, კანაფის ერთი წვერიც თან გაიყოლა და კიბის ბოლო ორ საფეხურს შუა გაიარა. ჰერბერტმა ხელი სტაცა კანაფის მეორე წვერს და ფრთხილად ჩამოსწია.
802 დახოცილი მაიმუნები საღამო ხანს ტყეში გადაიტანეს და მიწაში ჩამარხეს. იქიდან ტინის სასახლეს დაუბრუნდნენ და ოთახების წესრიგში მოყვანას შეუდგნენ. მხოლოდ წაქცეული ავაჯის დალაგება დასჭირდათ. დამტვრევით კი არაფერი იყო დამტვრეული. ნაბმა ქურა გააჩაღა და საკუჭნაოს მარაგიდან ყუათიანი ვახშამი მოამზადა. უვახშმოდ არც ბიძია ჯუპი დატოვეს.
803 პენკროფმა ხელები გაუხსნა და ფეხებდბორკილი დატოვა ამ დრომდე, სანამ სრულიად მოშინაურებურდებოდა. ვახშმის შემდეგ, დაღლილობის მიუხედავად, დაძინებამდე შემოიკრიბნენ და მომავალი გეგმების განხილვა დაიწყეს. უპირველეს ყოვლისა, მდინრაეზე ხიდი უნდა გაედოთ, რომ პირდაპირ მიმოსვლა შეძლებოდათ ტინის სასახლიდან კუნძულის ქვემო ნაწილზე.
804 ამის გარდა, უნდა შემოეფარგლათ ფართო ადგილი, სადაც განზრახული ჰქონდათ, საძოვრად შეერეკათ მოშინაურებული გარეული ცხვრები, ეგრეთ წოდებული არნები და სხვა ბეწვიანი ცხოველები, რასაც კი კუნძულზე ცოცხლად შეიპყრობნენ. ეს ორივე გეგმა დაკავშირებული იყო ტანისამოსის საკითხთან, რასაც დიდი მნიშნველობა ჰქონდა მოახალშენეებისათვის.
805 ხიდის გაკეთება გაუადვილებდათ აეროსტატის ტილოს გადმოტანას, რომლისგანაც შეიკერავდნენ თეთრეულს. სემოფარგლულ საძოვარ ადგილებში ნაიალაღევი ცხოველები ბეწვეულსა და ტყავეულს არ მოაკლებდნენ ზამთრის ტანისამოსისათვის. ინჟინერი სმიტის აზრით, მოსაშენებელი ცხოველებისათვის ბაგები უნდა გაემართათ წითელი წყაროს სათავეში.
806 ეს რვაასი მარცვალი, სათადარიგოდ შენახული ორმოცდაათი მარცვლის გარდა, ახალ მინდორზე უნდა დაეთესათ და ისეთივე მზრუნველობით მოევლოთ მისთვის, როგორც ჰერბერტის ჯიბის სარჩულში ნაპოვნი პირველი მარცვლისათვის. მინდორი მოასუფთაეს, გადაბურეს, მკვიდრი და მაღალი მესერი შემოავლეს, რომ ცხოველები ვერ გადამხტარიყვნენ.
807 ფრინველების დასაფრთხობად კი პენკროფმა ათასნაირი მანქანები მოიგონა: საშინელი საფრთხობელები, ჩხრიალები და წივანები. ასე რომ, მათ ხმაურზე ვერც ერთი ფრინველი ვეღარ გაიჭაჭანებდა. აქ თანაბარ მანძილზე დაშორებით მწკრივად და მწკრივად ჩათესეს შვიდას ორმოცდაათი ხორბლის მარცვალი და ბუნების წიაღს მიანდეს მათზე ზრუნვა.
808 ასეთივე წესით გაწრეს ტინის კლდეში ახალი წყლის სადინარი, სადაც ტბის წყალმა მძლავრად იხუვლა და მჩქეფარე შხუილით დაექანა ახალი არხისაკენ. მას გლიცერინის წყარო უწოდეს. დეკემბრის პირველ ნახევარში ყველა ეს სამუშაო დაამთავრესდა სათვალთვალო ზეგანმა უსწორმასწორო ხუთკუთხედის სახე მიიღო, რომლის გარშემოწერილობა ექვს მილს უდრიდა.
809 დეკემბერში საშინელი ამინდები დაიჭირა, მაგრამ მოახალშენეები მაინც შეუდგნენ საფრინველეს მოწყობას. ზეგანს შემოზღუდვაზე მუშაობის დამთავრების შემდეგ ბიძია ჯუპსაც სრული თავისუფლება მიანიჭეს. იგი უკვე შეეჩვია ტავის პატრონებს და გვერდიდან აღარ შორდებოდა. ეს ცხოველი მეტად წყნარი, ღონიერი და საზრიანი გამოდგა.
810 ფარდულები გალიებად დაყვეს. პირველად აქ დედალ-მამალი ტინამუსი მოათავსეს, რომლებიც მალე მომრავლდნენ. მათ მოჰყვა ექვსი იხვი, ზოგი მათგანი ჩინური ჯიშისა, მარაოსავით გაშლილი ბოლოებით და ხოხობის მსგავსი ოქროფერი ბუმბულით, რამდენიმე დღის შემდეგ მიუმატეს კიდევ ერთი წყვილი ქათმის ჯიშის ფრინველი, რომელნც ჰერბერტმა დაიჭირა.
811 შემდეგ გაჩდნენ დაუპატიჟებელი, თუმცა სასურველი სტუმრებიც - ჭარლი, ანუ ზათმარა, პელიკანები, წყლისქათამა და სხვანი. პირველ ხანად მათ დიდი აურზაური შემოიტანეს და ურიგოდაც იქცეოდნენ, იქოჩრებოდნენ, ძიძგილაობდნენ, კრიახი ედგათ, მაგრამ ბოლოს ყველანი მორიგდნენ და თავთავის ოჯახურ ზრუნვასა და მომრავლებას შეუდგნენ.
812 განსაკუთრებით ეჩქარებოდათ ტილოს გადმოტანა, რადგანაც თეთრეულის ნაკლებობას განიცდიდნენ. აეროსტატის აღდგენა და იმით გაფრენა ამ კუნძულიდან უგუნურებად მიიჩნიეს. მასალების გადმოსაზიდად უნდა გაეუმჯობესებინათ ის ხელის ურემი, რომელიც მეტად მძიმე და ტლანქი რამ იყო. ამის გარდა, უნდა ეზრუნათ რამე და შესაბმელად გამოსადეგი ცხოველი ეშოვათ.
813 დეკემბრის გასულს კანჯრები პირელა შეაბეს ურემში, მანამდე კი პენკროფმა ხელზე შეიჩვია ისინი. კანჯერბი აღარ უფრთხოდნენ და მისი ხელით საკვებსაც ჭამდნენ, მაგრამ რაწამს ურმში შეაბეს, ყალყზე შედგნენ და ძლივს დაიოკეს გააფთრებული ცხოველები. საერთოდ კი, კანჯრის გახედნა უფრო ადვილია, ვიდრე მისივე ჯიშის სხვა ცხოველებისა.
814 ამიტომ მან გადაწყვიტა, ტყვიის საფანტის მაგიერ რკინის მავთულის საფანტი დაემზადებინა, მავთული კი თავსაყრელი ჰქონდათ. რადგანაც ტყვიასთან შედარებით რკინა უფრო მსუბუქია, ინჟინერმა რკინის უფრო მომსხო საფანტი გააკეთა. თუმცა ასეთი საფანტი თითო გატენაზე ნაკლები მოდიოდა, მაგრამ საქმე მარჯვე სროლაზე იყო მინდობილი.
815 ჟაკამარისა და შორეული დასავლეთის ტყეებიდან გადმოსარგავად წამოიღს გარეული ისპანახი, წიწმატი, პირშუშხა, ბოლოკი, ურმით მოზიდეს შეშა და ქვანახშირი. საკმაო საზრდოს აწვდიდნენ მათ კურდღლებიც. კიბოები ხომ ულეველი იყო ზღვისპირა კლდეებში. არ იკლებდნენ არც თევზს, რომელსაც ტბაში და სათნოების მდინარეში იჭერდნენ.
816 როდესაც ჯუპი მოცლილი იყო - შეშას არ ზიდავდა, ან რომელიმე ხის კენწეროზე არ იყო შესკუპებული, მაშინ სამზარეულოში შეირბენდა ხოლმე, შესცქეროდა ნაბს და ცდილობდა, მისი მოძრაობისათვის მიებაძა. ვერ წარმოიდგენთ, რა სიამოვნება აგრძნობინა ბიძია ჯუპმა ტინის სასახლის მდგმურებს ერთხელ, როდესაც სუფრა შემოიტანა და მაგიდა სასადილოდ გაწყო.
817 ორანგი სრულიად გაშინაურდა ტინის სასახლეში. ხშირად გაჰყვებოდა თავის მეპატრონეებს ტყეში, მაგრამ გაქცევა ფიქრადაც არ მოსვლია. საინტერესო სანახავი იყო, როდესაც პენკროფის გამოჭრილ დიდ კომბალს თოფივით გადაიდება მხარზე და მოახალშენეებს უკან მიჰყვებოდა. რა მარდად მოექცეოდა ხოლმე ხეს კენწეროში, თუკი რაიმე ნაყოფს შეამჩნევდა!
818 იანვრის მიწურულში მოახალშენეებმა ფრანკლინის მთის ძირში, წითელი მდინარის წყაროებთან, მცხოვანი ცხოველებისათვის ბაგების შემოღობვა განიზრახეს. მათ უმთავრესად აინტერესებდათ გრძელბეწვა მუფლონები ქურქების შესაკერად. სამი კვირა მოანდომეს ამ საქმეს. ღობე იმდენად მაღალი იყო, რომ ზედ ვერც ერთი ცხოველი ვერ გადახტებოდა.
819 მათთან იყო ტოპიც. ძნელი და მომქანცველი იყო სარეკში გულხეთქებით რბენა, ყვირილი და ხელების ქნევა. ასზე მეტი ნადირი ააგდეს, მაგრამ შემოზღუდულ მინდორში მხოლოდ ოცდაათიოდე მუფლონი და ათიოდე გარეული თხა შეიმწყვდიეს. მოახალშენეები დიდად კმაყოფილნი დარჩნენ ამითაც.
820 მესამე გზა სათნოების წყალზე გადებული ხიდიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით გაჭრეს, მაგრამ ჯერაც გამოსაკვლევი ჰქონდათ, კუნძულის ერთი ნაწილი, სახელდობრ, ურჩხულის ნახევარკუნძული, რომელიც უღრანი ტყით იყო დაბურული და სადაც ონავარი მხეცები ბუდობდნენ. გედეონ სპილეტს გადაწყვეტილი ჰქონდა, მუსრი გაევლო მათთვის.
821 სასმელიც არ აკლდათ - ღვინის გარდა. ჩაის მაგიერ ოსვეგოს ხმარობდნენ, ლუდის მაგიერ კი ინჟინერი სმიტი ერთგვარ ნაძვის ყლორტებიდან სასიამოვნო და ჯანისათვის მარგებელ სასმელს ამზადებდა, ეს იყო სწორედ ისეთი რამ, რასაც ინგლისელები და ამერიკელები ფიჭვის ლუდს უწოდებენ. ზაფხულის მიწურულში საფრინველეს შეემატა ერთი წყვილი მშვენიერი სავათიც.
822 სასწრაფოდ დახურეს ყველა კარ-ფანჯარა. პენკროფს ელდა ეცა, რადგანაც მის ჭირნახულს განსაცელი ელოდა. იგი ელვის სისწრაფით გაექანა ყანისაკენ, რომელსაც თავთავი უკვე გამოტენილი ჰქონდა, სქელი ტილო გადააფარა და ჭირნახული განადგურებას გადაარჩინა. ავდარმა მთელ კვირას გასტანა. კოკისპირულად წვიმდა, ელავდა, მეხი ვარდებოდა.
823 ორჯერ-სამჯერ მეხის ნაპერწკლებმა შლამიან ნაპირსაც დაჰკრა, სილა გაადნო და შედუღებული მინის კოშტებად აქცია. ამის დამნახველ ინჟინერ სმიტს აზრად მოუვიდა მინის დამზადება ფანჯრებში ჩასასმელად, რომელიც აღარც ქარს შემოუშვებდა ტინის სასახლეში, აღარც წვიმასა და სეტყვას; ზამთარში სითბოსაც ხანგრძლივ შეინახავდა ოთახებში.
824 მათ თითო ნუკრი ამოირჩიეს საალერსოდ. ფარდულის ქვეშ გაისმოდა ბღავილი. მოახალშენეებმა გარეული ღორებიც კი მოაშინაურეს, საფრინველის გვერდით მოუწყეს საღორე, საიდანაც გაისმოდა გოჭების ჭყვიტინი. ნაბი ისეთი მზრუნველობით უვლიდა და კვებავდა მათ, რომ კანში აღარ ეტეოდნენ, გედეონ სპილეტი ხუმრობდა ხოლმე - განათლებაში შედიანო.
825 ინჟინერი სმიტი მინის დამზადებას შეუდგა. ეს საქმე უფრო რთული იყო, მაგრამ რამდენიმე მარცხის შემდეგ ინჟინერმა მაინც თავისი გაიტანა. მოაწყო სახელოსნო, საიდანაც ის და მისი მუდმივი თანაშემწეები - გედეონ სპილეტი და ჰერბერტი - რამდენიმე დღეს აღარც კი გამოსულან. როგორც ვიცით, მინის წარმოებას სჭირდება სილა, ცარცი და სოდა.
826 ერთხელ, პირველ აპირლს, სადილის შემდეგ ყველანი ჰაერზე გამოიშალნენ სათვალთვალო ზეგანზე. მშვენიერი ამინდი იდგა, დაახლოებით ისეთი, როგორიც ოქტომბერში იცის ხოლმე ჩრდილო ნახევარსფეროზე. ყველანი სიამოვნებით გასცქეროდნენ მზის ჩასვლას. ჯუპმა ყველას ჩამოურიგა ანწლის ყავა. საუბარი კუნძულისა და მისი მდებარეობის გარეშემო ტრიალებდა.
827 ჰერბერტმა და გედეონ სპილეტმა ბლომად მოკრიფეს თამბაქოს ფოთლები და ტინის სასახლეში დაბრუნდნენ. ისეთი სიფრთხილით შეიტანეს და მიმალეს ეს ფოთლები, თითქოს რაიმე კონტრაბანდა ყოფილიყოს, პენკროფი კი საბაჟოს სასტიკი მოხელე. ეს ამბავი გაანდეს ინჟინერსა და ნაბსაც, პენკროფს კი ეჭვიც არ აუღია, სანამ გამოაშრობდნენ ამ ფოთლებს და დაჭრიდნენ.
828 ვეშაპს თვალს ვეღარ აშორებდნენ და მისი ცქერით ერთობოდნენ. პენკროფი უგუნებოდ იყო და კანჯოს შენებას გულს ვეღარ უდებდა. იგი წააგავდა იმ ბავშვს, რომელსაც სათამაშო დაანახეს და ხელში კი არ აძლევდნენ. ღამღამობით, ძილში ვეშაპზე აბოდებდა და, რაიმე შესაძლებლობა რომ ჰქონოდა, უყოყმანოდ გამოედევნებოდა შესაბმელად.
829 ეს უზარმაზარი ცხოველი, ალბათ, ზღვის მოქცევას მოჰყვა და აქედან თავი ვეღარ დააღწია. მოახალშენეებმა ყიჟინით გადაირბინეს სათნოების მდინარეზე გადებული ხიდი, გაღმითა ნაპირს დაჰყვნენ, ზღვის კლდისაკენ მიუხვიეს და ოციოდე წუთში გაჩნდნენ ამ ვეებერთელა ცხოველის გვერდზე, რომელსაც ფრინველები გუნდ-გუნდად დასტრიალებდნენ.
830 ქონის გარდა, რომელიც დიდხანს ეყოფოდათ სტეარნის სანთლისა და გლიცერინის დასამზადებლად, მოახალშენეებს დარჩათ ვეშაპის ძვირფასი ულვაშები. ზედა ყბაზე ვეშაპს ჰქონდა რვაასამდე რქოვანი ფირფიტა, რომელთა წამახული ბოლოები გიგანტური სავარცხლის კბილებს წააგავდა. ერთმანეთზე მიჯრილი ეს ფირფიტები თითო ექვსი ფუტის სიგრძის იქნებოდა.
831 ისინიც უმალ დაესივნენ და ისე გამოწიწკნეს, რომ ცარიელი ჩონჩხი დარჩა. ტინის სასახლეში დაბრუნების შემდეგ მოახალშენეები ყოველდღიურ სამუშაოს დაუბრუნდნენ. სანამ ინჟინერი სმიტი და პენკროფი გემსაშენზე გავიდოდნენ, ინჟინერმა ვეშაპის ულვაშისაგან რაღაცის მოწყობა დაიწყო, რასაც ამხანაგები დიდი ცნობისმოყვარეობით შესცქეროდნენ.
832 აიღო რევოლვერი, ქამარში გაირჭო სამეზღვაურო დაშნა, თან გაიყოლა ანთებული ფარანი და ჭაში ჩაეშვა. ჭაში ერთმანეთზე მიყოლებით გამოწეული იყო ქიმები, რომლებზეც მარჯვე ცხოველს შეეძლო ამოფხოტება. ინჟინერმა ყურადღება მიაქცია ამ გარემოებას, იგი ჩავიდა ჭის ძირამდე. დაკვირვებით ათვალიერებდა ფარნით განათებულ ყოველ კუნჭულს.
833 მთელი ამ კვირის განმავლობაში პენკროფი გულმოდგინედ კერავდა სააფრე ტილოს, ჰერბერტიც მარჯვედ ეხმარებოდა მას. აფრა უკვე დაამზადეს. აეროსტატიდან იმდენი ბაგირი, თოკები და სხვა მასალა დარჩათ, რომ პენკროფმა კანჯოს გამართულობა სულ ამით დაამზადა. ინჟინერმა სმიტმა და პენკროფმა ანძა და სხვა საჭირო ბოძები გამოჩარხეს.
834 ისე რომ, კანჯოს ასაგები მასალა მთლად გამზადებული ჰქონდათ, აწყობა და შეჭედვაღა აკლდა. პენკროფმა თეთრი, ლურჯი და წითელი ფერის ქსოვილებიდან შეკერა ალამი, რომელსაც ამშვენებდა ამერიკის ეროვნული დროშის ოცდაჩვიდმეტი ვარსკვლავი, და ოცდამეთვრამეტეც დაუმატა ლინკოლნის შტატის ნიშნად, რადგანაც ამ კუნძულსაც ამერიკასთან შეკავშირებულად თვლიდა.
835 მოახალშენეები შეუპოვრად იბრძოდნენ, მაგრამ მგლების უკანა რიგები წინა რიგებს აწყდებოდნენ და ვიწრო გასასვლელთან საშინელი ხელჩართული ბრძოლა გაიმართა. ყოველ წუთს გაისმოდა თოფების ხმა და მათ სინათლეზე ჩნდებოდა მოპრიალე ცულებიც. უკვე მთელი გროვა იდგა დახოცილი მგლებისა, მაგრამ სულ ახალი და ახალი ხროვა ემატებოდა ბოგირის მხრიდან.
836 ჰერბერტმა რევოლვერის სროლით გადაარჩინა ნაბი, რომელსა ზურგიდან წამოჰპარვოდა მგელი. ტოპი გააფთრებით იბრძოდა, ყელში სწვდებოდა ხოლმე მგლებს და ღადრავდა. ჯუპი გაშმაგებით ატრიალბდა კომბალს მარჯვნივ და მარცხნივ და ყველას წინ უსწრებდა. მისი გამჭრიახი თვალი საუცხოოდ ხედავდა წყვდიადში და ყველას გადააჭარბა ამ სისხლისმღვრელ შეტაკების დროს.
837 თითქოს ნათვამს მიუხვდაო, ჯუპმა პენკროფს მხარზე მიაყრდნო თავი მადლობის ნიშნად. პენკროფიც დაჭრილი იყო, მაგრამ ის და ნაბი მხრებში შეუსხდნენ ჯუპს და ასაწევ კალათასთან მიიყვანეს. კალათაში ჩასმის დროს ჯუპს კვნესა აღმოხდა. აიყვანეს ტინის სასახლეში, დოშკაზე დააწვინეს და ფრთხილად მოჰბანეს ჭრილობები, რომლებიც სასიკვდილო არ აღმოჩნდა.
838 მშვენიერ დარში ზღვაზე გასეირნება გამაცოცხლებელ სიოს ქროლვაზე წარმტაცი რამ იყო. პენკროფს კანჯო მიჰყავდა ნაპირიდან სამიოდე მილის მოშორებით, აეროსტატის ყურეს გასწვრივ. აქედან მოახალშენეთა თვალწინ ხელისგულივით გადაშლილიყო მთელი კუნძული თავისი სანაპიროს მოხაზულობით ბრჭყალების კონცხიდან ურჩხულის კონცხამდე.
839 მთელი საღამო მოანდომეს კანჯოზე ლოგინების, თოფ-იარაღების, სასროლი მასალისა და სურსათ-სანოვაგის გადაზიდვას. კანჯოს დატვირთვის შემდეგ მოახალშენეები კალათით ავიდნენტინის სასახლეში. მეორე დღეს, დილის ხუთ საათზე, დიდის მღელვარებით გამოეთხოვნენ ერთმანეთს. პენკროფმა იალქნები აუშვა და კანჯო სრიალით გაემართა ბრჭყალების კონცხისაკენ.
840 სუსტი სინათლე მოეფინა იქაურობას. ეტყობოდა, რომ დიდი ხნია, აქ აღარავინ ყოფილა. ქოხის სიღრმეში დატანებული იყო ტლანქად ნაგები ბუხარი, სადაც რამდენიმე მინავლებული ნახშირი, ცივი ნაცარი და ერთი იღლია გამხმარი შეშა ეყარა. პენკროფმა ანთებული შტო ბუხარში შეაგდო, შეშამ ტკაცატკუცი იწყო და მთელი ქოხი გააკაშკაშა.
841 ფეხებზე მოხსნეს თოკი, ხელები კი შებოჭილი დაუტოვეს. წამოდგა და, როგორც ეტყობოდა გაქცევას არ აპირებდა. ნადირივით უბღვერდა მის გვერდით მიმავალთ და არ ემჩნეოდა, რომ თავის სწორ არსებად მიეჩნიათ ისინი. მისი პირიდან ისმოდა რაღაც სტვენისმაგვარი ხმები, კრთოდა და აქეთ-იქით აცეცებდა თვალებს, წინააღმდეგობის გაწევა კი აღარ უცდია.
842 როგორ იქცეოდა უცნობი პირველ დღეებში? ეტყობოდა თუ არა, რომ გონება უბრუნდებოდა? თაბორის კუნძულზე განუსაზღვრელ თავისუფლებაში მყოფი უცნობი თავდაპირველად ფარული რისხვის ნიშნებს იჩენდა; მოახალშენეები შეფიქრიანდნენ, ტინის სასახლიდან არ გადაჩეხილიყო, მაგრამ თანდათან დამშვიდდა და მალე თავისუფლებაც მიანიჭეს.
843 ერთხელ ინჟინერმა სმიტმა მძინარეს მოკრიჭა თმა და წვერი, რომელიც ნადირის შესახედაობას აძლევდა მას, ნაფლეთების ნაცვლად რიგიანი ტანისამოსი ჩააცვა. მზრუნველობისა და კარგი მოვლის წყალბით უცნობი კვლავ ადამიანს დაემსგავსა და გამომეტყველებაც თითქოს უფრო წყნარი და გონივრული გაუხდა. ინჟინერი სმიტი ყოველდღე რამდენიმე საათს ატარებდა მასთან.
844 ხშირად ინჟინერს სხვა ამხანაგებიც შემოუსხდებოდნენ და უცნობის თანდასწრებით საუბარს გააბამდნენ ზღვაზე, ნაოსნობაზე, მოგზაურობის დროს გადატანილ ხიფათებზე. ზოგჯერ უცნობი თითქოს ყურადღებით ისმენდა მათ საუბარს, და მოახალშენეები დარწმუნდნენ, რომ მათი სიტყვები უკვე ესმოდა; ზოგჯერ კი მის სახეზე უღრმესი სევდა აღიბეჭდებოდა.
845 ოთახი ავეჯით მოაწყეს. დაუდგეს ტახტი, მაგიდა, სკამი, კარადა და სკივრი. რადგანაც უცნობმა მოისურვა ცალკე ცხოვრება და კვება, მას დაუტოვეს იქ საჭირო ხელსაწყოები, სასროლი იარაღი და დენთი. უცნობს ერთხელაც არ შეუხედავს, როგორ უშენებდნენ სახლს, გამუდმებით მუშაობდა ბოსტანში და მთელი ვაკობი მარტომ გადაბარა და დასათესად გაამზადა.
846 შკიპერის თანაშემწე წერილის წაკითხვის შემდეგ მყისვე შეუდგა გამგზავრების სამზადისს. ადვილად წარმოიდგენთ აირტონის გაოცებას და რისხვას, როდესაც სწორედ გამგზავრების წინ შეიტყო, რომ გემი გაემართება არა ავსტრალიის აღმოსავლეთ ნაპირებისკენ, ტუფოლდის ნავსადგურში, არამედ ახალი ზელანდიის აღმოსავლეთ სანაპიროებისაკენ.
847 ინჟინერმა თავდაპირველად დაამზადა ფოლადის დაფა, რომელსაც დაატანა სხვადასხვა დიამეტრის კონუსისებური ნაჩვრეტები სათანადო სისქის მავთულის დასაძაბავად. კარგად გამოწრთობილი ფოლადის დაფა ჩარჩოში გაამაგრა და დადგა ჩანჩქერიდან რამდენიმე ფუტის მანძილზე. ინჟინერს უნდოდა ჩანჩქერი გამოეყენებინა მამოძრავებელ ძალად.
848 იქვე, ჩანჩქერთან გამართული იყო მაუდის სათელი სახელოსნო, რომელიც ამჟამად უმოქმედოდ იდგა. ამ გამართულობის ღერძს უდიდესი ძალით ატრიალებდა ჩანჩქერი. იგი მავთულის დამზადებაშიაც გამოადგებოდათ. ამ საქმის მარტო ცოდნა კი არა, მოთმინებაც ესაჭიროებოდა. ჯერ დაამზადეს გრძელი რკინის წკეპლები და ბოლოები ქლიბით წაუწყვეტს.
849 ამ წკეპლებს ფოლადის დაფის დიდრონი ნახვრეტში ატარებდნენ, მორგვის შემწეობით ჭიმავდნენ და ზედვე ახვევდნენ. შემდეგ მორგვიდან ხსნიდნენ, თანდათან გამოდიოდა ორმოციოდე მეტრის სიგრძე მავთული, რომლის გადაბმა და გაჭიმვა ადვილი იყო ხუთი მილის მანძილზე - ტინის სასახლიდან ბაგებამდე. ამ საქმეს მხოლო რამდენიმე დღე მოანდომეს.
850 ამგვარად, სიმჟავე და მარილი, ესე იგი პოტაში, თიხის საცობის საშუალებით ერთიმეორეზე მოქმედებდა. ინჟინერმა სმიტმა აიღო თუთიის ორი ფირფიტა, ერთი მათგანი აზოტის სიმჟავეში ჩადო, მეორე კი პოტაშის ხსნარში. მაშინვე წარმოიშვა გალვანური დენი, რომელიც ჭურჭელში მყოფი ფირფიტიდან მილში მდბარე ფირფიტაზე გადადიოდა.
851 ორივე სადგურზე მავთულის ბოლო ნაწილი დახვეული იყო ელექტრომაგინტზე, ესე იგი მავთულდახვეულ რბილ რკინაზე. როდესაც ორივე პოლუსი ერთმანეთს უერთდებოდა, დადებითი პოლუსი სადგურიდან დაძრული დენი მავთულში დაირბენდა მეორე სადგურის ელექტრომაგნიტამდე, რომელიც დროებით დამაგნიტდებოდა და ჩამიწების საშუალებით უბრუნდებოდა უარყოფით პოლუსს.
852 მოახალშენეთა მეურნეობა დუღდ და გადმოდიოდა. საფრინველეში მომრავლდა მრავალნაირი ფრინველი. ახლადმოგებული ცხოველების მოვლა ბევრ დროს ართმევდა ნაბს და პენკროფს. ახალგაზრდა კანჯრებსაც აბამდნენ ურემში შეშისა და ქვანახშირის საზიდრად. ზოგჯერ ეზიდებოდნენ სხვადასხვა მადნეულის ნიმუშებსაც, რომელიც სჭირდებოდა ინჟინერ სმიტს.
853 კუნძულის შეუსწავლელი ნაწილის გამოკვლევაში ინჟინერი სმიტიც მონაწილეობდა და დიდი გულმოდგინებით იკვლევდა ყველა ადგილს. ამ უზარმაზარ ტყეებში ნადირის კვალს როდი დაეძებდა! მაგრამ მის თვალს არ შეუმჩნევია ადამიანის კვალის ნასახიც კი. სმიტს მუდამ თან ჰყავდა ჯუპი და ტოპი. მაგრამ არსად გამოუჩენიათ განსაკუთრებული მოუსვენრობა.
854 ერთი სიტყვით, უდიდესი ფანტაზიაც ძნელად წარმოიდგენდა ამაზე უფრო საოცარ და დიდ სანახაობას, რომელიც ოციოდე მილის მანძილზე იყო გადაჭიმული. მოხიბლული მოახალშენენი მდუმარედ გასცქეროდნენ და თვალი ვერ მოეშორებინათ ბუნების ამ დიადი სანახაობისათვის. ტოპი დროდადრო ხმამაღლა ყეფდა და მისი ხმის გამოძახილი ფიქალის კლდეებში გაისმოდა.
855 მოახალშენები ზამთრისათვის ემზადებოდნენ, თუმცა რისი ეფიქრებოდათ: ცხოველები ბლომად ჰყავდათ და სათბილობელი ტანისამოსი არ აკლდათ. აირტონსაც გაუზიარეს თბილი ტანისამოსი და დაიყოლიეს, ზამთრისათვის მაინც გადმოსულიყო ტინის სასახლეში. აპრილის შუა რიცხვებში, ბაგებში სამუშაოს დამთავრების შემდეგ, აირტონიც გადმოსახლდა.
856 მისი ხელი არ დადგებოდა. მუდამ შრომაში იყო გართული. ცდილობდა, რაც შეეძლო მეტი სარგებელი მოეტანა, თუმცა კვლავ ნაღვლობდა და ამხანაგების გართობაში არ ერეოდა. ზამთრის უდიდესი ნაწილი მოახალშენეებმა სასახლეში გაატარეს ხშირად ისეთო მძლავრი გრიგალი ამოვარდებოდა ხოლმე, რომ ტინის კლდეებსაც კი არყევდა. ზღვამ კინაღამ წალეკა მთელი კუნძული.
857 მოახალშენეები დიდხანს იდგნენ ფანჯარასთან და თვალს ვერ აშორებდნენ ოკაენეს. ყველანი დუმდნენ, მაგრამ რამდენი ფიქრი ირეოდა მათს გონებაში, რამდენი განსაცდელი და იმედი აღელვებდა მათ გულს! პენკროფი წამდაუწუმ წამოავლებდა ხელს ჭოგრს და გულმოდგინედ გასცქეროდა ზღვას. ხომალდი ახლა უკვე ოცი მილის მანძილზე იქნებოდა აღმოსავლეთით.
858 ეჭვს გარეშეა, რომ გემის ანძის წვეროდან მოთვალთვალე დარაჯები უსათუოდ შეამჩნევდნენ ისეთ კუნძულს, სადაც აზიდულიყო ფრანკლინის მთა. მაგრამ რა ესაქმებოდ ამ გემს უცნობ კუნძულზე? ალბათ, სრულიად შემთხვევით თუ მოხვდნენ წყნარი ოკეანის ამ მიდამოებში, სადაც თაბორის კუნძულის გარდა არც ერთი სხვა კუნძული არ არის აღნიშნული.
859 ვითომც სამხედრო გემებს წაჰბაძეს, რომელნიც ხმელეთთან მიახლოებისას დროშას ააფრიალებენ და ზარბაზანს დაცლიან ხოლმე, შედლუხით ეგებებიან ხმელეთს. ნორფოლკელ კატორღლებს ფიქრადაც არ მოსვლიათ, რომ ამ კუნძულზე ცხოვრობდა ვინმე. აირტონმა გადაწყვიტა, რადაც არ უნდა დასჯდომოდა შეეტყო ხომალდის შეიარაღება და მეკობრეების რაოდენობა.
860 ეს იყო წამოსვლა დააპირა, როდესაც თვალწინ წარმოუდგა მომავალი ბრძოლის სურათი. თვალწინ დაეხატა უწყალოდ დახოცილი თავისი ამხანაგები, ის ადამიანები, რომელნიც უბრალო კანჯოთი გაემართნენ თაბორის კუნძულზე მის დასახსნელად, რომლებიც ასეთი მშობლიური მზრუნველობით უვლიდნენ და გაველურებული, გამხეცებული აირტონი ისევ შეგნებულ ადამიანად აქციეს.
861 აირტონმა ერთი ექვსსასროლიანი რევოლვერი აიღო და ხელში შეატრიალა. რევოლვერი ექვსივე ვაზნით იყო გატენილი. ესეც კმაროდა აფეთქების მოსახდენად. შემდეგ სიფრთხილით წავიდა ხომალდის ბოლოსაკენ. როგორც იყო, მიაღწია დენთის საწყობს. საჭირო იყო კლიტის გატეხვა უხმაუროდ, აირტონი ღონიერი კაცი იყო. კლიტე მალე მოაგდებინა და კარიც გააღო.
862 ახლა კი მიხვდა, რომ აფეთქებას ვეღარ მოახერხებდა და საჭიროა თავს უშველოს. ბაქანზე მეკობრეები აფუსფუსდნენ. აირტონმა რევოლვერი დაახალა ბობი ჰარვეის, რომელიც ოდნავ დაიჭრა, მეორე სროლით კი გარს შემოიფანტა კატორღელები და ბაქნისაკენ გაქანდა, ფარანს გაურბინა გვერდით, რევოლვერის ტარით ჩაამტვრია და სრული წყვდიადი ჩამოწვა.
863 ამ დროს ბაქნიდან კიბეზე ჩამოდიოდნენ ხმაურობაზე გაღვიძებული მეკობრეები. აირტონმა მეხუთე სროლით ერთი დააგორა. დანარჩენები კი აქეთ-იქით გაიფანტნენ. აირტონი ერთი ნახტომით გაჩნდა ბაქანზე. ის იყო გემის კიდურზე შეხტა, როდესაც ერთი კატორღელი კისერში სწვდა. აირტონმა მეექვსე სროლით იქვე მიაწვინა იგი, იშვირა ფეხი და ზღვაში გადაეშვა.
864 პენკროფი და აირტონიც უთვალთვალებდნენ ნავს და უცდიდნენ თოფის სასროლ მანძილზე მოახლოებას. ნავი განსაკუთრებული სიფრთხილით ახლოვდებოდა. ნიჩბებს თითქმის არც კი უსვამდნენ. ნავის ცხივრთან მჯდომი კატორღელი ლოტით ზომავდა სათნოების მდინარის სიღრმეს. ალბათ ბობი ჰარვეის განზრახვა ჰქონდა, ხომალდი ნაპირისატვის მოეახლებინა.
865 ანძის დასამაგრებელ ბაგირებზე აცოებული ოცდაათიოდე კატორღელი გაფაციცებით ადევნებდა თვალს ნავის მოძრაობას და კუნძულის თვალსაჩინო ადგილებისკენ უთითებდა მას. ნავი ორი კაბელტოვის მანძილზე მოუახლოვდა ნაპირს. მესაჭე წამოდგა, ეტყობოდა, ნავის მისადგომ ადგილს ათვალიერებდა. უცებ იჭექა ორმა თოფმა. ცეცხლმა კლდეებზე გაიელვა.
866 ზღვის მოქცევა უკვე დაიწყო, ტალღები მძლავრად გაექანნენ ვიწრო გასასვლელისაკენ და ნავიც თან გაიტაცეს. კატორრელებს სული კბილით ეჭირათ, რომ ნავი სრუტეში არ გაეტაცა; ძალაუნებურა მიცურავდნენ სათნოეის მდინარს შესართავის მახლობლად. აქ ჩასაფრბული ნაბი და გედეონ სპილეტიც ფხიზლად იყვნენ და ორი კატორღელიც იმათი ტყვიის მსხვერპლი გახდა.
867 ტინის კლდე კი დაიმსხვრა. ნავში დარჩეინლმა სამმა კაცმა ვეღარ გაუძლო ტალღების დენას, ნავი მდინარებამ სრუტეში შეიტაცა, ელვასავით წინ გაუქროლა ინჟინერ სმიტსა და ჰერბერტს, შემოუხვია მხსნელი კუნძულის ბოლოს და ხომალდისაკენ წავიდა. ინჟინერმა და ჰერბერტმა ვერ ესროლეს, რადგანაც ასეთ დიდ მანძილზე მათი თოფები ნიშანში ვერ მოხვდებოდა.
868 ამჯერად თორმეტი მეკობრე ჩახტა ნავში. ელვის სისწრაფით გამოექანენ კუნძულისაკენ. ჩამოუშვეს მეორე ნავიც, რომელშიაც მოათავსეს რვა მეკობრე. მათ სათნოების მდინარის შესართავისაკენ აიღეს გეზი. ალბათ პირველი ნავი უნდა გამკლავებოდა მხსნელ კუნძულზე მიმალულ მოწინააღმდეგებეებს, მეორე კი მდინარის შესართავთან ჩასაფრებულებს.
869 ალბათ, ნასროლმა მიზანს მიაღწია. გამოხტნენ საფარიდან. სწრაფად გადმოირბინეს პაწია კუნძული ჩასხდნენ კანჯოში და თავის კუნძულს მიაღწიეს სწორედ იმ დროს, როდესაც მეკობრეებმა დაიპყრეს გაღმითა პაწია კუნძულის და გაშმაგებით დაეძებდნენ მოახალშენეებს. იმავე დროს მოისმა ორი თოფის სროლის ხმა სათნოების მდინარის შესართავთან.
870 ბაქანის ძირზე უკვე შეიძლებოდა სიარული. თუჯის ბალასტი ბევრ ადგილას გამოვარდნილიყო. აქა-იქ მოისმოდა წანწკარი წყლისა, რომელიც ხომალდის ნაპრალებიდან იწრიტებოდა. ინჟინერი სმიტი და მისი ამხანაგები ცულებმომარჯვებული მიაბიჯებდნენ ხომალდის ნახევრადდანგრეულ ბაქანზე. ყველგან მიყრილ-მოყრილი იყო სხვადასხვანაირი ყუთები.
871 მოახალშენეებმა ტვირთის გადაზიდვა დაიწყეს. რამდენიმე საათის შემდეგ ზღვის მოქცევის გამო წყალი ისევ აიწევდა და დარჩენილი დროით უნდა ესარგებლათ. აირტონმა და პენკროფმა ხომალდის ერთ-ერთ ნაპრალში გაამაგრეს ბაგირმობმული კოჭი და მისი საშუალებით სწრაფად ტვირთავდნენ კანჯოზე კასრებს და ყუთებს. ხომალდიდან ყველაფერი გადაზიდეს.
872 ტვირთის გარჩევას კი შემდეგაც მოასწრებდნენ. მოახალშენენი უაღრესად კმაყოფილნი დარჩნენ. რა გინდოდა რომ ხომალდზე არ ყოფილიყო. საოჯახო ნივთები, ფართლეული, ხელსაწყო-იარაღები და მრავალი სხვა. რაც აუცილებელია შორეული ნაოსნობისათვის. მოახალშენეებმა გაზიდეს ბაქანზე მიმოყრილი ტვირთი და ახალა ხომალდის ბოლოს მიაშურეს.
873 ყველა მოახალშენემ, ჯუფისა და ტოპის თანდასწრებით, სათითაოდ გამოსცადა ოთხივე ზარბაზანი. ისინი გატენეს პიროქსილინით და ცილინდრის მოყვანილობის ყუმბარებით. პენკროფს ხელში ეჭირა სწრაფსასროლი მილის ზონარი. ინჟინერმა ანიშნა, და ზარბაზანმაც იქუხა. ნატყორცნი ყუმბარა თავს გადაევლო გადარჩენის კუნძულის მიდამოს და ზღვაში ჩაინთქა.
874 ყუმბარა აბასრულ კლდეს მოხვდა ტინის სასახლიდან სამი მილის მანძილზე და ნამსხვრევებად აქცია. მესამე ზარბაზანი დაუმიზნეს ზღვის პირად ამართულ შლამის ბორცვებს. ოთხი მილის მანძილზე; ყუმბარა შლამში წაერია. მეოთხე ზარბაზნის გატენის დროს ინჟინერმა ცოტა პიროქსილინი მიუმატა, რომ გამოერკვიათ, ყველაზე შორს რა მანძილზე წავიდოდა ყუმბარა.
875 იგი ჰერბერტის სინჯვას შეუდგა. ძალიან შეშფოებული იყო ჰერბერტის ხანგრძლივი გულის წასვლით, რაც გამოწვეული იყო ან სისხლისაგან დაცლით, ან სასიკვდილო ჭრილობით. ჰერბერტი გაფითრებული იწვა, მაჯა სუსტადღა უცემდა. გედეონ სპილეტმა მკერდი მოუღეღა და ცივი წყლით მოჰბანა. ჰერბერტი დაჭრილი იყო გვერდში, მესამე და მეოთხე ნეკნს შუა.
876 ამ სიტყვების თქმის დროს ინჟინერი ფიქრობდა ჰერბერტზე რომელზედაც ასე საბედისწეროდ იმოქმედა მგზავრობამ. ავაზაკები აღარსად გამოჩენილან. გედეონ სპილეტი და პენკროფი ჰერბერტს არ სცილდებოდნენ. ინჟინერი სმიტი და ნაბი განადგურებული ჭირნახულის დასათვლიერებლად წავიდნენ. ყანა ფეხით გადაეთელათ. ბოსტანი მთლიანად ამოეგდოთ.
877 ინჟინერი ჩვეულებრივზე უფრო გაფითრებული იყო მრისხანებისაგან, მაგრამ თავს იკავებდა. ერთხელ კიდევ მოავლო თვალი აოხრებულ მეურნეობას და ტინის სასახლეს მიაშურა. შემდეგი დღეები ყველაზე მწარე დღეები იყო, რაც კი დღემდე გადაეტანათ მოახალშენეებს. ჰერბერტი შესამჩნევად მისუსტდა, ეტყობოდა, რომ მძიმე ავადმყოფობა ეწყებოდა.
878 სწრაფად გადაირბინეს გზა და გასცდნენ ჭიშკარს, სადაც ურემთან ტოპი ყრუდ ღრინავდა. ერთი წუთით ინჟინერმა მიატოვა აირტონი და თოფმომარჯვებულ გარეთ გავიდა. ჰერბერტი გვერდით ახლდა, ისინი შეშფოთებით აკვირდებოდნენ ბაგების თავში ამართულ კლდეს. თუ კატორღელები იქ იყვნენ სადმე ნაპრალში ჩასაფრებულნი, მოახალშენეებს სათითაოდ გაჟლეტდნენ.
879 მისი ლბილი შუქი მიდამოს მოეფინა. საჩიხი მთლიანად განათდა - მთელი თავისი ხეებით, რომლებიც ვაკობის შუაში მოჩუხჩუხებ ნაკადულს შემოსჯაროდნენ, აბალახებული ველით... მალე გამოჩნდა შვად მოძრავი საგანიც. ეს იყო ურემი, რომელიც სინათლის ზოლში შემოვიდა. ინჟინერს შემოესმა ჭიშკრის ხმაური და ურდულების გაყრის ხმა.
880 მისი მოკვლა გადაეწყვიტათ, მაგრამ ერტ კატორღელს ეცნო. ცოცხალი კი დატოვეს, მაგრამ ძვირად დაუსვეს ეს სიცოცხლე. ძველი ნაამხანაგარნი გამუდმებით აწამებდნენ მას, ცდილობდნენ გადაებირებინათ თავიანთკენ და ერთად ემოქმედათ მოახალშენეთა წინააღმდეგ. იმედი ჰქონდათ, აირტონი მოეხმარბოდათ ტინის სასახლის დაპყრობაში. აირტონი უარზე დადგა.
881 ნახეს აგრეთვე სურსათის ნარჩენი, რომელიც ბაგებიდან გამოეტაცათ კატორღელებს. შემდეგ მოახალშენეებმა დაათვალიერეს სამხრეთ-დასავლეთის ფერდობები, გარს შემოუარეს მათ და შეჰყვნენ ვიწრო ხეობას, რომელიც ჩაჭედილიყო ერთიმეორეზე მილაგებულ და თითქოს განგებ გახვრეტილ ფიქალის კლდის უზარმაზარ ლოდებს შუა. აქ ხეები იშვიათად ხვდებოდათ.
882 თუმცა ეს გვირაბები სრულიად უკაცრიელი და ჩაბნელებული იყო, ინჟინერი დარწმუნდა, რომ აქ მაინც არ სუფევდა ისეთი მყუდროება, როგორიც მოსალოდნელი იყო ასეთ ადგილებში. ერთ გრძელ გვირაბში, რამდენიმე ასეული ფუტის სიღრმეზე რომ შევიდა, ყრუ გუგუნი შემოესმა. მის უკან მიმავალ გედეონ სპილეტსაც მოესმა შორეული გუგუნი.
883 ეს საკითხები მუდამ აინტერესებდათ მოახალშენეებს, მაგრამ სინამდვილისა არაფერი იცოდნენ. მოახალშენენი მუდამ ოცნებობდნენ სამშობლოში დაბრუნებაზე, უნდოდათ ერთხელ კიდევ ენახათ მშობლიური ადგილები, რომ შემდეგ ისევ დაჰბრუნებოდნენ კუნძულს, მკვიდრად მოეკიდებინათ ფეხი აქ და მუდამ მისვლა-მოსვლა ჰქონოდათ ამერკასთან.
884 ის მარდად მოექცეოდა ხოლმე წაქცევაზე მიმდგარ მუხას ან თელას კენწეროზე და გადმოსაწევად თოკს აბამდა, ხან კი თავის ღონიერ მხრებზე მოიდებდა მორს და დანიშნულ ადგილამდე მიარბენინებდა. აპრილში მოახალშენეებმა მინდვრის სამუშაოებიც მოასწრეს. შორეული სანახაობის ზეგანზე ნიშანიც აღარ დატოვეს ავაზაკების ხელით მინგრეულ-მონგრეული მეურნეობისა.
885 ძველი საფრინველეს ადგილზე უფრო მოხდენილი და ფართო შენობა წამოჭიმეს. თავლაში ამჟამად ხუთი კანჯარი ებათ. ამათგან ოთხი უკვე კარგად ჰყავდათ გახედნილი, რომლებსაც ხან შესაბმელად იყენებდნენ, ხან შესაჯდომად. მოახალშენეებმა გუთანი გამართეს. შიგ შებმული კანჯრებით უკვე ხნავდნენ მიწას, ვიდრე იორკშირის ან კენტუკის ხარებით.
886 შრომა გადამხალისებლად მოქმდებდა მათს ჯანმრთელობასა და გონებაზე. მუშაობით დაქანცულნი საღამო ხანს შეიკრიბებოდნენ ტინის სასახლეში და გაცხოველებული მუსაიფი ჰქონდათ. იგონებდნენ წარსულს, მსჯელობდნენ აწმყოზე და ათასნაირ გეგმას აწყობდნენ მომავლისათვის. აირტონიც მათთან ერთად ცხოვრობდა ტინის სასახლეში, მაგრამ ფიქრიანი და მდუმარე იყო.
887 ზამთრის ყინვების ხანა მოახალშენეებმა სწორედ ამ საქმეებისათვის გამოიყენეს. ინჟინერი სმიტი თვითონ ამზადებდა სოდას და ქოლის კირს. ასე განვლო ზამთრის თვეებმა - ივლისმა და აგვისტომ. მოახალშენენი და მათი ოთხფეხი საქონელი ქერქში აღარ ეტეოდნენ. მართალია ბიძია ჯუპი ცოტა მცივანა იყო, მაგრამ მას საგანგებოდ შეუკერეს დაბამბული ხალათი.
888 ჩათფუნული ჯუპი სიცივისაგან აღარ იბუზებოდა და ისევე ხალისიანად და მხიარულად ემსახურებოდათ, როგორც ზაფხულობით. ბოლოს ზამთარიც დასრულდა, მაგრამ გაზაფხულის პირველივე დღეებს ისეთი მოვლენები მოჰყვა, რომელსაც შეიძლება მნიშვნელოვანი შედეგები მოჰყოლოდა. ერთ დღეს ინჟინერმა შეამჩნია, რომ ფრანკლინის მთიდან ბუღა-ბუღა კვამლი ამოდიოდა.
889 ჭირნახულის დაბინავების შემდეგ, მოახალშენენი ისევ დაუბრუნდნენ ცულებს, ჩაქუჩებს და შალაშინებს. საქმის დასაჩქარებლად სადილისა და ვახშმის დროც კი შეცვალეს. სადილობდნენ სწორედ შუადღისას, ვახშამი კი შებინდებისას დააწესეს, როდესაც ძალაუნებურად უნდა აეშაბაშებინათ. ნავახშმევს კი მაშინვე დასაძინებლად წვებოდნენ.
890 მალე, ალბათ, იქუხებდა და წვიმა წამოვიდოდა, მაგრამ სიბნელე და თავსხმა ვერ აფერხებდა ადამიანებს, რომლებსაც უთვალავჯერ დაქსელილი ჰქონდათ ბაგებისაკენ მიმავალი გზა. მოახალშენენი შეჰყვნენ სათნოების მდინარის მარცხენა ნაპირს, მიაღწიეს ვაკობს, გლიცერინის მდინარეზე გადებულ ბოგირზე გადავიდნენ და ტყეს მისცეს თავი.
891 ყველანი აფორიაქებულნი იყვნენ და ჩქარი ნაბიჯით მიდიოდნენ, ეჭვი არავის ეპარებოდა, რომ საიდუმლოების გამჟღავნების საათმა დაჰკრა, რომ ბოლოს მაინც ფარდა აეხადა მათი მფარველის ვინაობას. ტყეში ისე ბნელოდა, მოახალშენენი ძლივს მიიკვლევდნენ გზას. ნადირებსა და ფრინველებს ეგრძნოთ ჭექა-ქუხილის მოახლოვება და მინაბულიყვნენ.
892 ელვამ მოუხშირა. დროდადრო ჰორიზონტი ისე ნათდებოდა, რომ თვალსა სჭრიდა. შორიდან მოისმოდა გრგვინვა-ქუხილის ხმა. ჰაერი დამძიმებულიყო. თერთმეტის თხუთმეტი წუთი იქნებოდა, როდესაც ელვამ გაანათა ბაგების მესერი. ჭიშკარში რომ შევიდნენ, კიდევც ერთხელ იჭექა. ინჟინერი ყველაზე პირველი მიადგა ოთახის კარს. იქნებ უცნობი აქ იმყოფება?
893 ჯერ კიდევ დასჭირდათ სამხრეთ-დასავლეთის ზეგანზე ასვლა და იქიდან დაშვება უდაბურ, გაშიშვლებულ ტაფობში, რომელიც ერთიმეორეზე უცნაურად შედგმული ფიქალის კლდეებით ბოლოვდებოდა. დროდადრო ერთ-ერთი მათგანი დაიხრებოდა, მავთულს ხელს მოუფთურებდა და ისევ განაგრძობდნენ გზას. ახლა უკვე ეჭვი აღარ ჰქონდათ, რომ მავთული ზღვამდე მიიყვანდა მათ.
894 ინჟინრი წინ მიუძღოდა, აირტონი კი ყველაზე ბოლოს მიდიოდა. ბოლოს ტელეგრაფის მავთულმა ერთბაშად მიუხვია ზღვის პირას კლდეებისაკენ, რომელიც, როგორც ემჩნეოდა, ძლიერი ზღვის მოქცევის დროს ტალღებით იფარებოდა. მოახალშენენი ვიწრო ქიმს წაადგნენ. ტელეგრაფის მავთული ამ ვიწრო ქიმს გასდევდა და ისინი დაუფიქრბლად მიჰყვნენ მას.
895 კაპიტნმა ნემომ ორიოდე სიტყვით გაუზიარა მათ თავისი ცოვრების ისტრია. მისი ნაწყვეტ- ნაწყვეტი ნაამბობიდან მოახალშენეებმა შემდეგი შეიტყვეს: კაპიტანი ნემო ჩამომავლობით ინდიელი იყო, გვაროვნობით პრინცი დაქაჰარი. ის იყო ბუნდელხანდის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მბრძანებელი რაჯას ვაჟი და ინდოეთის განთქმული გმირის ტიპო-საიბის ძმისწული.
896 მამას ათი წლისა გაუგზავნია ევროპაში განათლების მისაღბა, რომ სწავლის დამთავრების შემდეგ თავის სამშობლოს დაბრუნებოდა და, თანსწორი იარაღით აღჭურვილი შებრძოლებოდა თავისი ქვეყნის მჩაგვრელ-დამპყრობლებს. ბუნების ნიჭიერი და მედგარი ნებისყოფის ადამიანი იყო პრინც დაქაჰარი. ოცდაათ წლამდე ევროპაში დარჩა და საუკეთესო მეცნიერებთან სწავლობდა.
897 მთელ მის სიცოცხლეს, მთელ მის ცოდნის წყურვილს ერთი განუყრელი განცდა ამოძრავებდა. ეს იყო უზომო სიძულვილი. მას სძულდა ევროპის ერთ-ერთი ქვეყანა და იმ ქვეყანაში ფეხი არ შეუდგამს არასოდეს, თუმცა ხშირად მიუპატიჟებიათ. მას სძულდა ეს ქვეყანა განსაკუთრებული გრძნობით, თუმცა ზოგიერთ რამეში პატივსაც სცემდა. ეს ქვეყანა ინგლისი იყო.
898 ინდოეთში ინგლისის ბატონობას სერიოზული საფრთხე მოელოდა. ადგილობრივი მკვიდრებისაგან შედგენილ ჯარს, რომელთაც სიპაებს უწოდებდნენ, გარედან რომ მიეღო დახმარება, მაშინ ინგლისის გაერთიანებული სამეფო იძულებული გახდებოდა, ხელი აეღო დაპყრობილ სამფლობელოებზე. დაქაჰარის სახელი ყველგან ქუხდა. ის აშკარად იბრძოდა ინგლისის წინააღმდეგ.
899 ინგლისელები ძლერინი იყვნენ და საბოლოოდ ძალამ ჩაახშო აჯანყება, სიპაები დამარცხდნენ. დაქაჰარმა, რომელმაც სიკვდილივერ ჰპოვა ბრძოლის ველზე, ბუნდელხანდის მთებში შეაფარა თავი. ახლა უკვე მარტოდმარტო იყო, დამარცხდა მისი კეთილშობილური იდეებიც. მას შეძულდა განთლებული ქვეყნიერება და სამუდამოდ ზურგი აქცია მას.
900 იცით სად იპოვა დაქაჰარმა დამოუკიდებლობა, რომელიც არ აღირსეს მშობლიურ ქვეყანაში? მან იგი იპოვა წყალქვეშ, ზღვის უფსკრულში, სადაც ვერავინ სწვდებდოდა მას. აქ მეომარი მეცნიერად იქცა. წყნარი ოკეანის უდაბურ კუნძულზე მან მოაწყო გემსაშენი. აქ მისი გეგმით აიგო წყალქვეშა ნავი, რომელსაც ელექტრობა ამოძრავებდა, ათბობდა და ანათებდა.
901 საყვინთავი ტანისამოსით იგი ადვილად მიაღწევდა ხოლმე ტინის სასახლეში ძველი სადინარის ჭას, აცოცდებოდა მის დოლაბთან და ისმენდა მათ საუბარს. იგებდა მათ წარსულს, სადღეისო საზრუნავს და მომავალი ცხოვრბის სამოქმედო გეგმებს. მათი საუბრიდან შეიტყო ჩრდილო ამერიკაში მონების გასათავისუფლებლად ატეხილი ომის ამბები.
902 ინჟინერი სმიტი და კაპიტანი ნემო რამდენიმე წუთს საუბრობდნენ. ბოლოს ინჟინერმა ამხანაგები მოიხმო. მაგრამ საუბრის შინაარსი არ გაუმჟღავნებია მათთვის. გედეონ სპილეტი განსაკუთრებული ყურადღებით აკვირდებოდა ავადმყოფებს, რომელსაც სიცოცხლის ნიშანწყალს აძლევდა ძლიერი ნერვიული აფორიაქება, რომელიც ხანგრძლივ ვერ გასტანდა.
903 ახლა კი მიხვდნენ, რა განსაცდელი მოელოდათ. ინჟინერი სმიტი არაფერს აზვიადებდა. მართალია, ადრეც მოსვლიათ ხოლმე აზრად, ვულკანის ჩასაქრობად მასში მიეშვათ ზღვა ან ტბები, რომელნიც მუდამ მაღლა მდებარეობდნენ ვულკანსი დონეზე, მაგრამ ყოველთვის ივიწყებდნენ იმ გარემოებას, რომ მაშინ დედამიწის ის ნწილი ისე აფეთქდებოდა, როგორც ორთქლის ქვაბი.
904 ცხადი იყო, რომ მოახალშენეთა კუნძულსაც მოელოდა ასეთი საშინელი ნგრევა-განადგურება. მღვიის კედელი დიდხანს ვეღარ გაუძლებდა მას. რამდენ თვეს, რამდენ დღეს, ან რამდენ საათს უნდა გაეძლო - ამისი თქმაც ძნელი იყო. შეძრწუნებული მოახალშენენი საგონებელს მიეცნენ. ისინი ფიქრობდნენ არა თავიანთ დაღუპვაზე, არამედ დედამიწის ამ კუნძულის ბედზე.
905 ბოლოს იმ დასკვნამდე მივიდნენ, რომ საჭიროა მთელი ჯან-ღონე მოიკრიბონ და როგორმე მალე დაამთავრონ გემის აგება, რადგანაც ეს არის ერთადერთი საშუალება მოახალშენეთ გადარჩენისა. ყვლანი დიდი გულმოდგინებით შეუდგნენ მუშაობას, ან კი ასეთ პირობებში რაღა აზრი ჰქონდა მოსავლის აღებას, ნადირობას და ტინის სასახლისათვის მარაგის მიმატებას?
906 ერთი საათის შემდეგ ქაფქაფა წიაღვარმა მთლად გაავსო ბაგების მიდამო, დააშრო ველზე მოწანწკარე რუ, ცეცხლი მოედო შენობების გარშემო შემორტყმულ ფიცრულ მესერს და ჩალასავით გადაბუგა ყველაფერი. ბაგების ნასახიც აღარ იყო. მოახალშენენი არ ცდილან რამე ეღონათ წიაღვრის შესაჩერბლად, რადგან ადამიანი უსუსურია ასეთი კატასტროფის წინაშე.
907 მათს თავზე სეტყვასავით გამოდიოდა ნატყროცნი ქვები და მეორეც, წამოგრაგნილი წიაღვარის ნაკადი, რომელიც წითელი მდინარის კალაპოტიდან მოიმართებოდა, ყოველ წუთს გზის მოჭრით ემუქრებოდა. ტყის პირად ხეების პირველი წყებაწიღვრის სიმხურვალისგან იმდენად გაფიცხდა, რომ ტკაცანითა და ჭახანით სკდებოდა. მოახალშენეებმა სახლისაკენ იბრუნეს პირი.
908 მიდიოდნენ მძიმედ, ნელ-ნელა იხევდნენ უკან, დაქანებულ ფერდობებზე წიაღვრის ნაკადები სწრაფად ედებოდა აღმოსავლეთის მიდამოებს. წიაღვრის ქვედა ფენა რომ ცივდებოდა, მას სუფრასავით ზედ ეფინებოდა წიაღვრის ახალი ზეწარი, უმთავრესი ნაკადით, რომელიც წითელი მდინარისაკენ მიიმართებოდა, წუთიწუთ მრისხანე ხდებოდა. მთელ ტყეს მოსდებოდა წიაღვარი.
909 თანაც ისე ეგონათ, თითქოს სამი საათი კი არა, ათიოდე წუთს მოენდომებინათ ამ საქმისათვის. დროზე მოასწრეს. მდინარესავით წამოსული წიაღვარი წამსვე მოადგა მინიშნული ბექობის ძირს. წიაღვრის თქეშის დონე მაღლა-მაღლა იწევდა და ყოველ წუთს მოსალოდნელი იყო, რომ გაარღვევდა ჯებირსა და გადაეშვებოდა შორეული დასავლეთის ტყეებისაკენ.
910 შიშინი დ ზუზუნი იდგა ირგვლივ. ქარით გატაცებული ორთქლი კი წვიმის სახით უშხაპუნებდა ტბის ზედაპირს. წიაღვრის ტალღები ერთი მეორეზე იხორხლებოდა და იქ, სადაც ცოტა ხნის წინათ მიმყუდროებით გრანტის ტბის წყალი იდგა, ახლა მოფენილი იყო გაქვავებული ღველფის ვეება ლოდებით, რომელთაც ოხშივარი ასდიოდა. ცხადი იყო, რომ გამარჯვება ცეცხლს დარჩებოდა.
911 მოახალშენეებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა იმ გარმოებას, რომ ღველფის თქეშმა გრანიტის ტბისაკენ აიღო გეზი. მათ განკარგულებაში რჩებოდა კიდევ რამდენიმე დღე გადარჩენის მოლოდინში. შორეული სანახაობის ზეგანს, ტინის სასახლეს და გემსაშენ აგილს ჯერჯერობით მაინც არ მოელოდათ საფრთხე. ამ დღეებით უნდა ესარგებლათ და ხომალდი დაემთავრებინათ.
912 გრანტის ტბა თითქოს მთლად ახორხლილი იყო გაცივებული ღველფის კლდეებით. ერთიც კიდევ რომ ძველებურად მძლავრად ამოხეთქა, წიაღვრის თქეში აუცილებლად მოვდებოდა შორეული სანახაობის ზეგანს და იქიდან კი მთელ სანაპიროს. კუნძულის ეს მხარე დაცული იყო ცეცხლოვანი თქეშისაგან, სამაგიეროდ იგივე არ ითქმოდა კუნძულის დასავლეთ ნაწილზე.
913 სანახაობა კი მართლაც გულსაკლავი იყო. ტყით დაფარული კუნძულის ნაწილი ახლა სრულიად მოტიტვლებული გამოიყურებოდა. მხოლოდ რამდენიმე ხე მოჩანდა გველის ნახევარკუნძულის კიდეზე. აქა-იქ ამოშვერილიყო შემურული მუგუზლები, უღრანი ტყით დაბურული ადგილები ახლა შავიხვის ჭაობებზე უდაბური და უნაყოფო იყო. ასე გაანადგურა წიაღვრის თქეშმა ყველაფერი.
914 ინჟინერ სმიტს ახლა ისღა აფიქრებდა, რომ თქეში შლამიან ნაპირებს არ მოსდებოდა და ხომალდის მშენებლობაში ხელი არ შეეშალა. მოახალშენენი ყოველ წუთს გრძნობდნენ ნიადაგის რყევას. ხომალდის დასამთავრებლად კი სულ ცოტა, ერთ თვის მუშაობა მაინც დასჭირდებოდათ. მაგრამ განა კუნძული ერთ თვეს გაუძლებდა საშინელი სტიქიონის ძალას?
915 იგი გრანტის ტბის სამხრეთ-დასავლეთის კიდურისაკენ დაექანა, გლიცერინის წყარო გადალახა და შორეული სანახაობის ზეგანს მოედო. სტიქიონის ამ უკანასკნელ დაკვრას ყველაზე მძიმე შედეგი მოჰყვა მოახალშენეებისათვის. უკვალოდ განადგურდა მათი წისქვილი, საჯინიბო, გომური და საფრინველე. დამფრთხალი ფრინველები სხვადასხვა მხარეს გაიფანტნენ.
916 წყნარი ოკეანის ადუღებულ ტალღებში ერთადერთ კლდეს ამოეყო თავი. სიგრძით ოცდაათი ფუტი იქნებოდა, სიგანით კი - ათი. ესღა იყო ერთადერთი ნაშთი ლინკოლნის კუნძულისა, რომელიც საძირკვლიანად ამობრუნებულიყო. ამ კლდეს შეაფარეს თავი მოახალშენეებმა და მათმა ძაღლმა. ყველა ცხოველი და ფრინველი დაიღუპა. დაიღუპა საბრალო ჯუპიც.
917 მოახალშენენი მხოლოდ იმან გადაარჩინა, რომ კუნძულის აფეთქების დროს ზღვის ნაპირზე იყვნენ და ყველანი წყალში გადაცვივდნენ. რომ ამოყვინთეს, მათ თვალწინ აღარაფერი ჩანდა, გარდა იმ პატარა კლდისა, რომელიც მათგან რამდენიმე ფუტის მანძილზე ამოშვერილიყო ტალღებიდან. დიდი გაჭირვებით მიცურეს იქამდე, ზედ აფოფხდნენ და სული მოითქვეს.
918 იკვებებოდნენ ნიჟარებითა და ზღვის ვეებერთელა კიბოებით. წყურვილს კი კლდის ფოსოში ჩაგუბებული წვიმის წყლით იკლავდნენ. მათი ერთადერთი ნუგეში - სანახევროდ დამთავრებული კანჯო - უფსკრულმა შთანთაქა. ამ კლდიდან თავის დაღწევის იმედი არსად იყო. მათ ვერ იხსნიდა ვერც ცოდნა, ვერც ენერგია, ვერც ვერავითარი მოხერხება.
919 ინჟინერი სმიტი მაინც მშვიდად იყო. გედეონ სპილეტი ოდნავ ფორიაქობდა, პენკროფი კი, სასოწარკვეთილებითა და მრისხანებით სავსე, ბოლთას სცემდა. ჰერბერტი ერთი წუთითაც არ შორდებოდა ინჟინერ სმიტს, დროდადრო თვალებში მიაჩერდებოდა, თითქოს უნდა ამოეკითხა, მიაგნო თუ არა გადარჩენის საშუალებას, ნაბი და აირტონი კი უსიტყვოდ შერიგებოდნენ ბედს.
920 რობერტ გრანტს უამბეს კაპიტან ნემოს საოცარი ამბები და თავიანთი თავგადასავალი. გრანტმა რუკაზე აღნიშნა ლინკოლნის კუნძულიდან გადარჩენილი კლდე და ხომალდს უბრძანა დაძრულიყო. თხუთმეტი დღის შემდეგ ჩვენმა მოახალშენეებმა ამერიკის ნაპირებს მიაღწიეს. აქ მათ დიდებული ადგილ-მამული შეიძინეს აიოვას შტატში კაპიტან ნემოს ნაანდერძევი ქონებით.
921 ეს საკითხები მუდამ აინტერესებდათ მოახალშენეებს, მაგრამ სინამდვილისა არაფერი იცოდნენ. მოახალშენენი მუდამ ოცნებობდნენ სამშობლოში დაბრუნებაზე, უნდოდათ ერთხელ კიდევ ენახათ მშობლიური ადგილები, რომ შემდეგ ისევ დაჰბრუნებოდნენ კუნძულს, მკვიდრად მოეკიდებინათ ფეხი აქ და მუდამ მისვლა-მოსვლა ჰქონოდათ ამერკასთან.
922 გზა ხელახლა გაასუფთავეს. თუმცა იგი მიხვეულ-მოხვეული იყო, მაინც დიდად უადვილებდათ გველის ნახევარ კუნძულზე მისვლა-მოსვლას. მოახალშენენი ჩქარობდნენ ხეების მოჭრას და გათლას, რადგანაც მის გამოშრობასაც დრო სჭირდებოდა. ჩვენმა ხუროებმა გულმოდგინედ იმუშავეს და მთელი აპრილის განმავლობაში. ამინდიც ხელს უწყობდათ.
923 ის მარდად მოექცეოდა ხოლმე წაქცევაზე მიმდგარ მუხას ან თელას კენწეროზე და გადმოსაწევად თოკს აბამდა, ხან კი თავის ღონიერ მხრებზე მოიდებდა მორს და დანიშნულ ადგილამდე მიარბენინებდა. აპრილში მოახალშენეებმა მინდვრის სამუშაოებიც მოასწრეს. შორეული სანახაობის ზეგანზე ნიშანიც აღარ დატოვეს ავაზაკების ხელით მინგრეულ-მონგრეული მეურნეობისა.
924 ძველი საფრინველეს ადგილზე უფრო მოხდენილი და ფართო შენობა წამოჭიმეს. თავლაში ამჟამად ხუთი კანჯარი ებათ. ამათგან ოთხი უკვე კარგად ჰყავდათ გახედნილი, რომლებსაც ხან შესაბმელად იყენებდნენ, ხან შესაჯდომად. მოახალშენეებმა გუთანი გამართეს. შიგ შებმული კანჯრებით უკვე ხნავდნენ მიწას, ვიდრე იორკშირის ან კენტუკის ხარებით.
925 შრომა გადამხალისებლად მოქმდებდა მათს ჯანმრთელობასა და გონებაზე. მუშაობით დაქანცულნი საღამო ხანს შეიკრიბებოდნენ ტინის სასახლეში და გაცხოველებული მუსაიფი ჰქონდათ. იგონებდნენ წარსულს, მსჯელობდნენ აწმყოზე და ათასნაირ გეგმას აწყობდნენ მომავლისათვის. აირტონიც მათთან ერთად ცხოვრობდა ტინის სასახლეში, მაგრამ ფიქრიანი და მდუმარე იყო.
926 კუნძულზე ისეთი სიცივეები იყო, ახალი ინგლისის ყინვებს არ ჩამოუვარდებოდა. ჩრდილოეთ სფეროს იმ ნაწილებში, სადაც მდებარეობს ახალი ინგლისი და აგრეთვე შეერთებული შტატების ჩრდილოეთის ოლქები, ასეთი ყინვები მით აიხსნება, რომ იქ პოლუსის ყინვებს თითქმის არაფერი აკავებს! აქ კი, ლინკოლინის კუნძულზე, ასეთი მოვლენა გაუგებარი იყო.
927 აღარც თეთრეული და საცვლები აკლდათ. თეთრეულს მოახალშენენი წელიწადში ოთხჯერ ირეცხდნენ, როგორც იმ დროს იყო მიღებული ინგლისისა და ამერიკის დიდ ოჯახებში. ზამთრის ყინვების ხანა მოახალშენეებმა სწორედ ამ საქმეებისათვის გამოიყენეს. ინჟინერი სმიტი თვითონ ამზადებდა სოდას და ქოლის კირს. ასე განვლო ზამთრის თვეებმა - ივლისმა და აგვისტომ.
928 ჩათფუნული ჯუპი სიცივისაგან აღარ იბუზებოდა და ისევე ხალისიანად და მხიარულად ემსახურებოდათ, როგორც ზაფხულობით. ბოლოს ზამთარიც დასრულდა, მაგრამ გაზაფხულის პირველივე დღეებს ისეთი მოვლენები მოჰყვა, რომელსაც შეიძლება მნიშვნელოვანი შედეგები მოჰყოლოდა. ერთ დღეს ინჟინერმა შეამჩნია, რომ ფრანკლინის მთიდან ბუღა-ბუღა კვამლი ამოდიოდა.
929 ჭირნახულის დაბინავების შემდეგ, მოახალშენენი ისევ დაუბრუნდნენ ცულებს, ჩაქუჩებს და შალაშინებს. საქმის დასაჩქარებლად სადილისა და ვახშმის დროც კი შეცვალეს. სადილობდნენ სწორედ შუადღისას, ვახშამი კი შებინდებისას დააწესეს, როდესაც ძალაუნებურად უნდა აეშაბაშებინათ. ნავახშმევს კი მაშინვე დასაძინებლად წვებოდნენ.
930 დაქანცულობა და ძილი ქაფურივით გაქარდა. მოახალშენენი უსიტყვოდ გაემზადნენ და სასწრაფოდ ჩავიდნენ ზღვის პირას. ტინის სასახლეში მხოლოდ ტოპი და ჯუპი დატოვეს. საშინელი ბნელი ღამე იყო. ახალი მთვარე მზის ჩასვლისთანავე მიეფარა. მძიმე ყომრალი ღრუბლები ისე გადაჰკროდა ცას, რომ არც ერთი ვარსკვლავი არ კიაფობდა. დროდადრო გაიელვებდა ხოლმე.
931 მალე, ალბათ, იქუხებდა და წვიმა წამოვიდოდა, მაგრამ სიბნელე და თავსხმა ვერ აფერხებდა ადამიანებს, რომლებსაც უთვალავჯერ დაქსელილი ჰქონდათ ბაგებისაკენ მიმავალი გზა. მოახალშენენი შეჰყვნენ სათნოების მდინარის მარცხენა ნაპირს, მიაღწიეს ვაკობს, გლიცერინის მდინარეზე გადებულ ბოგირზე გადავიდნენ და ტყეს მისცეს თავი.
932 ყველანი აფორიაქებულნი იყვნენ და ჩქარი ნაბიჯით მიდიოდნენ, ეჭვი არავის ეპარებოდა, რომ საიდუმლოების გამჟღავნების საათმა დაჰკრა, რომ ბოლოს მაინც ფარდა აეხადა მათი მფარველის ვინაობას. ტყეში ისე ბნელოდა, მოახალშენენი ძლივს მიიკვლევდნენ გზას. ნადირებსა და ფრინველებს ეგრძნოთ ჭექა-ქუხილის მოახლოვება და მინაბულიყვნენ.
933 თერთმეტის თხუთმეტი წუთი იქნებოდა, როდესაც ელვამ გაანათა ბაგების მესერი. ჭიშკარში რომ შევიდნენ, კიდევც ერთხელ იჭექა. ინჟინერი ყველაზე პირველი მიადგა ოთახის კარს. იქნებ უცნობი აქ იმყოფება? ეჭვს გარეშეა, რომ მისი დეპეშა აქედან იყო გადმოცემული. მაგრამ ფანჯარაში სინათლე არ ჩანდა. ინჟინერმა კარზე დააკაკუნა. პასუხი არ იყო.
934 ჯერ კიდევ დასჭირდათ სამხრეთ-დასავლეთის ზეგანზე ასვლა და იქიდან დაშვება უდაბურ, გაშიშვლებულ ტაფობში, რომელიც ერთიმეორეზე უცნაურად შედგმული ფიქალის კლდეებით ბოლოვდებოდა. დროდადრო ერთ-ერთი მათგანი დაიხრებოდა, მავთულს ხელს მოუფთურებდა და ისევ განაგრძობდნენ გზას. ახლა უკვე ეჭვი აღარ ჰქონდათ, რომ მავთული ზღვამდე მიიყვანდა მათ.
935 ინჟინერმა ხელი მოაფათურა და დარწმუნდა, რომ მავთული ზღვაში იყო ჩაშვებული. მოახალშენეებმა სასოწარკვეთით შეჰკივლეს, ნუთუ ამდენი ტანჯვა-წამების შემდეგ ზღვაში უნდა გადაეშვნენ და იქ ეძიონ საიდუმლო მღვიმე? მაგრამ ისათი აფორიაქებულნი იყვნენ, რომ არც ამის წინაშე შეჩერდებოდნენ. მხოლოდ ინჟინერი სმიტი არ შედრკა და არც სიდინჯე დაუკარგავს.
936 ინჟინერმი მიუახლოვდა კაპიტან ნემოს. გედეონ სპილეტმა მაჯა დაუჭირა, მისი ხელი ცეცხლივით მხურვალე იყო. კაპიტანმა ნემომ ხელი გაითავისუფლა, მოახალშენეებს ანიშნა, დაბრძანდითო. ყველანი გამოუთქმელი მღელვარებით შესცქეროდნენ. აი, თურმე ვინ ყოფილა ის, რომელსაც იხსენიებდნენ როგორც კეთილ გენიას, ყოვლისშემძლე ჯადოსანს, საიდუმლო მფარველს.
937 კაპიტნმა ნემომ ორიოდე სიტყვით გაუზიარა მათ თავისი ცოვრების ისტრია. მისი ნაწყვეტ- ნაწყვეტი ნაამბობიდან მოახალშენეებმა შემდეგი შეიტყვეს: კაპიტანი ნემო ჩამომავლობით ინდიელი იყო, გვაროვნობით პრინცი დაქაჰარი. ის იყო ბუნდელხანდის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს მბრძანებელი რაჯას ვაჟი და ინდოეთის განთქმული გმირის ტიპო-საიბის ძმისწული.
938 მამას ათი წლისა გაუგზავნია ევროპაში განათლების მისაღბა, რომ სწავლის დამთავრების შემდეგ თავის სამშობლოს დაბრუნებოდა და, თანსწორი იარაღით აღჭურვილი შებრძოლებოდა თავისი ქვეყნის მჩაგვრელ-დამპყრობლებს. ბუნების ნიჭიერი და მედგარი ნებისყოფის ადამიანი იყო პრინც დაქაჰარი. ოცდაათ წლამდე ევროპაში დარჩა და საუკეთესო მეცნიერებთან სწავლობდა.
939 წარჩინებული გვაროვნებისა და სიმდიდრის გამო მისთვის ყველგან ღია იყო კარი, თუმცა დიდკაცური ცდუნებანი სრულიად არ იზიდავდა. ახალგაზრდა კაცი იყო, ლამაზი, მოხდენილი, მაგრამ მუდამ დაღვრემილი და დაფიქრბული დაიარებოდა. მთელ მის სიცოცხლეს, მთელ მის ცოდნის წყურვილს ერთი განუყრელი განცდა ამოძრავებდა. ეს იყო უზომო სიძულვილი.
940 მას სძულდა ევროპის ერთ-ერთი ქვეყანა და იმ ქვეყანაში ფეხი არ შეუდგამს არასოდეს, თუმცა ხშირად მიუპატიჟებიათ. მას სძულდა ეს ქვეყანა განსაკუთრებული გრძნობით, თუმცა ზოგიერთ რამეში პატივსაც სცემდა. ეს ქვეყანა ინგლისი იყო. მის არსებაში თითქოს მთელი დაჩაგრული ინდოელი ერის მძულვარებას მოეყარა თავი. განა დაჩაგრული შეურიგდება მჩაგვრელს?!
941 ინდოეთში ინგლისის ბატონობას სერიოზული საფრთხე მოელოდა. ადგილობრივი მკვიდრებისაგან შედგენილ ჯარს, რომელთაც სიპაებს უწოდებდნენ, გარედან რომ მიეღო დახმარება, მაშინ ინგლისის გაერთიანებული სამეფო იძულებული გახდებოდა, ხელი აეღო დაპყრობილ სამფლობელოებზე. დაქაჰარის სახელი ყველგან ქუხდა. ის აშკარად იბრძოდა ინგლისის წინააღმდეგ.
942 ახლა უკვე მარტოდმარტო იყო, დამარცხდა მისი კეთილშობილური იდეებიც. მას შეძულდა განთლებული ქვეყნიერება და სამუდამოდ ზურგი აქცია მას. თვის გარშემო შემოიკრიბა ბრძოლის ველზე გადარჩენილი ოციოდე გაბედული ამხანაგი, დახვეტა მთელი თავისი ქონება და ერთ მშვენიერ დღეს უგზო-უკვალოდ გაქრა. მისი ასავალ-დასავალი არავინ იცოდა.
943 იცით სად იპოვა დაქაჰარმა დამოუკიდებლობა, რომელიც არ აღირსეს მშობლიურ ქვეყანაში? მან იგი იპოვა წყალქვეშ, ზღვის უფსკრულში, სადაც ვერავინ სწვდებდოდა მას. აქ მეომარი მეცნიერად იქცა. წყნარი ოკეანის უდაბურ კუნძულზე მან მოაწყო გემსაშენი. აქ მისი გეგმით აიგო წყალქვეშა ნავი, რომელსაც ელექტრობა ამოძრავებდა, ათბობდა და ანათებდა.
944 თუმცა კაპიტანი ნემო კაცთმოძულეს ჰგავდა, მაგრამ არსებითად იგი აღსავსე იყო იმ სურვილით, რომ სიკეთე მოეტანა კაცობრიობისათვის. სიკვდილის მოახლოების წინ მას უნდოდა რამდენიმე გამოსადეგი რჩევა მიეცა მოახალშენეებისათვის და სწორედ ამისათვის დაიბარა ისინი. შეიძლება არ კი დაებარებინა, თუკი ადრევე ეცოდნებოდა, რომ ინჟინერი სმიტი იცნობდა მას.
945 მაგრამ საუბრის შინაარსი არ გაუმჟღავნებია მათთვის. გედეონ სპილეტი განსაკუთრებული ყურადღებით აკვირდებოდა ავადმყოფებს, რომელსაც სიცოცხლის ნიშანწყალს აძლევდა ძლიერი ნერვიული აფორიაქება, რომელიც ხანგრძლივ ვერ გასტანდა. დაღამება საათის მიხედვით გაიგეს, რადგანაც მიწისქვეშა მღვიმეში არც მზისა და არც მთვარის ნატამალი არ აღწევდა.
946 ჰერი გაჟღენთილი იყო გოგირდის სუნით. ინჟინერის ფეხქვეშ ზანზარი გაჰქონდა წიდა ქვას, რომლითაც მოფენილი იყო მთელი ველი, მაგრამ ახლადამოხეთქილი წიაღვრის კვალი კი არსად ჩანდა. ამაში საბოლოოდ მაშინ დარწმუნდა ინჟინერი სმიტი, როდესაც, გამოიკვლია ფრანკლინის მთის ჩრდილო ფერდობებიც. კრატერის ყელი ჩაბნელებულ კვამლს და ალის სვეტებს ისროდა.
947 ახლა კი მიხვდნენ, რა განსაცდელი მოელოდათ. ინჟინერი სმიტი არაფერს აზვიადებდა. მართალია, ადრეც მოსვლიათ ხოლმე აზრად, ვულკანის ჩასაქრობად მასში მიეშვათ ზღვა ან ტბები, რომელნიც მუდამ მაღლა მდებარეობდნენ ვულკანსი დონეზე, მაგრამ ყოველთვის ივიწყებდნენ იმ გარემოებას, რომ მაშინ დედამიწის ის ნწილი ისე აფეთქდებოდა, როგორც ორთქლის ქვაბი.
948 ცხადი იყო, რომ მოახალშენეთა კუნძულსაც მოელოდა ასეთი საშინელი ნგრევა-განადგურება. მღვიის კედელი დიდხანს ვეღარ გაუძლებდა მას. რამდენ თვეს, რამდენ დღეს, ან რამდენ საათს უნდა გაეძლო - ამისი თქმაც ძნელი იყო. შეძრწუნებული მოახალშენენი საგონებელს მიეცნენ. ისინი ფიქრობდნენ არა თავიანთ დაღუპვაზე, არამედ დედამიწის ამ კუნძულის ბედზე.
949 თანაც ისე ეგონათ, თითქოს სამი საათი კი არა, ათიოდე წუთს მოენდომებინათ ამ საქმისათვის. დროზე მოასწრეს. მდინარესავით წამოსული წიაღვარი წამსვე მოადგა მინიშნული ბექობის ძირს. წიაღვრის თქეშის დონე მაღლა-მაღლა იწევდა და ყოველ წუთს მოსალოდნელი იყო, რომ გაარღვევდა ჯებირსა და გადაეშვებოდა შორეული დასავლეთის ტყეებისაკენ.
950 შიშინი დ ზუზუნი იდგა ირგვლივ. ქარით გატაცებული ორთქლი კი წვიმის სახით უშხაპუნებდა ტბის ზედაპირს. წიაღვრის ტალღები ერთი მეორეზე იხორხლებოდა და იქ, სადაც ცოტა ხნის წინათ მიმყუდროებით გრანტის ტბის წყალი იდგა, ახლა მოფენილი იყო გაქვავებული ღველფის ვეება ლოდებით, რომელთაც ოხშივარი ასდიოდა. ცხადი იყო, რომ გამარჯვება ცეცხლს დარჩებოდა.
951 მაგრამ ჯებირი ჯერ კიდევ უძლებდა. რამდენიმე წუთით შეფერხების შემდეგ კი ღველფის მდინარე ჩანჩქერივით გადაესვა გრანიტის ტბაში ოცი ფუტის სიმაღლიდან. ქანდგამოლეული მოახალშენეები უძრავად იდგნენ და მდუმარედ გასცქეროდნენ ამ ორი სტიქიის საშნილე შებრზოლებას. რაც უნდა უხვწყლიანი ყოფილიყო ტბა, ბოლოს და ბოლოს სულ ოხშივრად იქცეოდა.
952 მოახალშენეებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა იმ გარმოებას, რომ ღველფის თქეშმა გრანიტის ტბისაკენ აიღო გეზი. მათ განკარგულებაში რჩებოდა კიდევ რამდენიმე დღე გადარჩენის მოლოდინში. შორეული სანახაობის ზეგანს, ტინის სასახლეს და გემსაშენ აგილს ჯერჯერობით მაინც არ მოელოდათ საფრთხე. ამ დღეებით უნდა ესარგებლათ და ხომალდი დაემთავრებინათ.
953 გრანტის ტბა თითქოს მთლად ახორხლილი იყო გაცივებული ღველფის კლდეებით. ერთიც კიდევ რომ ძველებურად მძლავრად ამოხეთქა, წიაღვრის თქეში აუცილებლად მოვდებოდა შორეული სანახაობის ზეგანს და იქიდან კი მთელ სანაპიროს. კუნძულის ეს მხარე დაცული იყო ცეცხლოვანი თქეშისაგან, სამაგიეროდ იგივე არ ითქმოდა კუნძულის დასავლეთ ნაწილზე.
954 სანახაობა კი მართლაც გულსაკლავი იყო. ტყით დაფარული კუნძულის ნაწილი ახლა სრულიად მოტიტვლებული გამოიყურებოდა. მხოლოდ რამდენიმე ხე მოჩანდა გველის ნახევარკუნძულის კიდეზე. აქა-იქ ამოშვერილიყო შემურული მუგუზლები, უღრანი ტყით დაბურული ადგილები ახლა შავიხვის ჭაობებზე უდაბური და უნაყოფო იყო. ასე გაანადგურა წიაღვრის თქეშმა ყველაფერი.
955 ინჟინერ სმიტს ახლა ისღა აფიქრებდა, რომ თქეში შლამიან ნაპირებს არ მოსდებოდა და ხომალდის მშენებლობაში ხელი არ შეეშალა. მოახალშენენი ყოველ წუთს გრძნობდნენ ნიადაგის რყევას. ხომალდის დასამთავრებლად კი სულ ცოტა, ერთ თვის მუშაობა მაინც დასჭირდებოდათ. მაგრამ განა კუნძული ერთ თვეს გაუძლებდა საშინელი სტიქიონის ძალას?
956 იგი გრანტის ტბის სამხრეთ-დასავლეთის კიდურისაკენ დაექანა, გლიცერინის წყარო გადალახა და შორეული სანახაობის ზეგანს მოედო. სტიქიონის ამ უკანასკნელ დაკვრას ყველაზე მძიმე შედეგი მოჰყვა მოახალშენეებისათვის. უკვალოდ განადგურდა მათი წისქვილი, საჯინიბო, გომური და საფრინველე. დამფრთხალი ფრინველები სხვადასხვა მხარეს გაიფანტნენ.
957 გადარჩენილებმა თავი მისცეს შავიხვას ჭაობებსა და შორეული სანახაობის ზეგანს. მაგრამ ეს თავშესაფარიც მალე გამოეცალათ. ცეცხლის თქეშმა გადაანგრია პიტალო კლდის ჯებირები და მდინარის ნაპირებისაკენ დაექანა. ყოვლად აუწერელი იყო ამ სანახაობის შემზარავი ფერები. გეგონებოდათ, ამ ღამის წყვდიადში ზეგანზე ცეცხლადქცეული ნიაგარა მომსკდარაო.
958 ესღა იყო ერთადერთი ნაშთი ლინკოლნის კუნძულისა, რომელიც საძირკვლიანად ამობრუნებულიყო. ამ კლდეს შეაფარეს თავი მოახალშენეებმა და მათმა ძაღლმა. ყველა ცხოველი და ფრინველი დაიღუპა. დაიღუპა საბრალო ჯუპიც. მოახალშენენი მხოლოდ იმან გადაარჩინა, რომ კუნძულის აფეთქების დროს ზღვის ნაპირზე იყვნენ და ყველანი წყალში გადაცვივდნენ.
959 მათი ერთადერთი ნუგეში - სანახევროდ დამთავრებული კანჯო - უფსკრულმა შთანთაქა. ამ კლდიდან თავის დაღწევის იმედი არსად იყო. მათ ვერ იხსნიდა ვერც ცოდნა, ვერც ენერგია, ვერც ვერავითარი მოხერხება. ინჟინერი სმიტი მაინც მშვიდად იყო. გედეონ სპილეტი ოდნავ ფორიაქობდა, პენკროფი კი, სასოწარკვეთილებითა და მრისხანებით სავსე, ბოლთას სცემდა.
960 რობერტ გრანტს უამბეს კაპიტან ნემოს საოცარი ამბები და თავიანთი თავგადასავალი. გრანტმა რუკაზე აღნიშნა ლინკოლნის კუნძულიდან გადარჩენილი კლდე და ხომალდს უბრძანა დაძრულიყო. თხუთმეტი დღის შემდეგ ჩვენმა მოახალშენეებმა ამერიკის ნაპირებს მიაღწიეს. აქ მათ დიდებული ადგილ-მამული შეიძინეს აიოვას შტატში კაპიტან ნემოს ნაანდერძევი ქონებით.
961 საფრანგეთის მთავრობამ ამ ექსპედიციაში მიმავლინა, როგორც ბუნებისმეტყველებისა და ისტორიის მუზეუმის პროფესორი. ნებრასკაში ექვსი თქვე დავყავი. შევაგროვე ძვირფასი კოლექციები და მარტის ბოლოს უკვე ნიუ-იორკში გახლდით. აქაც ყევლას იმ უჩვეულო ცხოველის ამბავი ეკერა პირზე. საიდუმლოებით მოცული ხმები მეც მიღვიძედა ცნობისმოყვარეობას.
962 პიველი მოსაზრება უფრო ნაკლებსარწმუნო იყო. აბა, ვინ იფიქრებდა რომ ასეთ სრულყოფილ ხომალდს კერძო პირი ააგებდა. თუნდაც აეგო, საიდუმლოდ მაინც როგორღა მოახერხებდა? შეიძლებოდა გვეფიქრა, რომ ასეთი წყალქვეშა ნავი ერთ-ერთმა სახელმწიფომ ააგო, მაგრამ ეს მოსაზრება არ დადასტურდა. ყველა სახელმწიფო აცხადებდა, ამ საქმის შესახებ არაფერი ვიცითო.
963 ჩვენს გემზე იყო მებარჯეების მეფე - ნედ ლენდი. ამ კანადელს არაჩვეულებრივად მარჯვე ხელი ჰქოდა და თავის სახიფათო ხელობაში ბადალი არ ჰყავდა. მისი სიმარჯვე და გულგრილობა, გამბედაობა და მოხერხებულობა ყოველთვის უმაღლეს წერტილს აღწევდა. ძალიან გაქნილი ვაშაპი უნდა ყოფილიყო ან მეტისმეტად ცბიერი კაშალოტი, რომ მის ნატყორცნ ბარჯს გაქცეოდა.
964 მაღალი, პირქუში, გულჩახვეული და მორიდებული კაცი იყო, მაგრამ ზოგჯერ გაშმაგებაც იცოდა. ეს მაშინ, თუ ვინმე უმართებულოდ შეუბრუნედა სიტყვას. მოთმინებას კარგავდა და დიდ აურზაურსაც ატეხდა ხოლმე. ჩემი ყურადღება მისმა ახოვანმა გარეგნობამ მიიპყრო. ჩემი აზრით, კაპიტან ფარაგუტს გონივრული გადაწყვეტილება მიეღო მისი გემბანზე მოწვევით.
965 ნედი წარმოშობით კანადელი ფრანგი იყო და თავისი ძველი ფრანგულით მხიბლავდა. თვითონ ძალზე მიუკარებელი მეჩვენება, თუმცა თანდათან ამოიდგა ენა და დავმეგობრდით კიდეც. სიამოვნებით ვისმენდი მის თავგადასავალს, რომელიც პოლარულ ზღვაში გადახდომია. მარტივად და გაუზვიადებლად მიყვებოდა მებადურებისა და ვეშაპებზე მონადირეთა ამბებს.
966 ერთმანეთთან ჩვენ იმ მეგობრობამ დაგვაახლოვა, რომელიც იბადება და მტკიცდება საშინელი და მძიმე განსაცდელის დროს. მამაცო ნედ, ნეტავ ასი წლის სიცოცხლე მომცა, რომ სულ შენზე ვიფიქრო და გიგონებდე. რას ფიქრობდა ნედ ლედი საშიშ ცხოველზე? უნდა გითხრათ, რომ ნაკლებად სჯეროდა მისი არსებობის. ამ თემაზე ლაპარაკსაც კი გაურბოდა.
967 გათენებამდე თვალი არავის მოუხუჭავს, მიყურადებული ვიყავით. ყოველ წუთს მოველოდით ბრძოლის დაწყებას. რაც კი რამ სამებადურო ხელსაწყო და იარაღი გვქონდა, გემბანზე მოვათავსეთ. გატენეს ბარჯმტყორცნი, რომელიც ბარჯს ერთ მილზე ისროდა. გრძელი თოფის ისეთი მსკდომარე ტყვიებით დატენეს, რომლებიც ყველაზე ღონიერ ცხოველებსაც კი სულს გააფრთხობინებენ.
968 მის ხელში ბაჯი სხვა ბევრად უფრო ძლიერ მომაკვდინებელ იარაღს არ ჩამოუვარდებოდა. ექვს საათზე ირიჟრაჟა. განთიადის პირველ სხივებზე ერთბაშად ჩაქრა ცალკბილას ელექტრონული სინათლე. შვიდ საათზე თითქმის გათენდა. მაგრამ დილის ნისლი გადაჰკვროდა ჰორიზონტს და თვით საუკეთესო დურბინდითაც ვერაფერს გაარჩევდა ადამიანის თვალი.
969 ნედ ლენდი სადარაჯოზე დადგა. ცეცხლი გააძლირეს. ორთქლს უმატეს. ბორბალი ახლა წუთში ორმოცდასამჯერ ბრუნავდა. ორთქლი მილის ხუფს შხუილით ეხეთქეოდა. ზღვაში გადაისროლეს სვლის საზომი ლანგი. აღმოჩნდა, რომ გემი საათში თვრამეტ-ნახევარი მილის სიჩქარით მიდიოდა. მაგრამ ის წყეული ცხოველიც ასეთივე სისწრაფით მისრიალედა ჩვენ წინ!
970 ხშირად მომხდარა, რომ გულისძილში მყოფ ვეშაპს ადვილად მიჰპრვიან მებადურები. ნელ ლენდს რამდენიმე ასეთი მძინარე ვეშაპი გაუგმირავს თავის ბარჯით. მებარჯე სადარაჯოზე იდგა. გემი უხმაუროდ მიცურავდა, ცხოველს ორი კაბელტოვის მანძილზე მიუახლოვდა. ყველას შეუჩერდა გულის ცემა, სუნთქვა შეეკრათ. გემბანზე საშინელი სიჩუმე ჩამოვარდა.
971 შუქი თანდათან ძლიერდებოდა და თვალს გვჭრიდა. გემბანიდან გადავცქეროდი ნედ ლენდს, რომელსაც ბარჯი სასროლად აღემარტა. ოციოდე ფუტიღა აშორებდა გემს ცხოველისაგან. ნედ ლენდმა უცბად ხელი წინ გაჰკრა და ბარჯი სრიალით გაფრინდა. გავიგონე როგორი ჟღარუნით დაეძგერა ბარჯი ცხოველს, თითქოს რაიმე ლითონის სხეულს დაეჯახაო. ელქტრონი მყისე ჩაქრა.
972 ცხოველმა ორი უშველებელი წყლის ჭავლი ნიაღვარივით გადმოისროლა ჩვენს გემბანზე. გემის საშინელ რყევაზე დავბარბაცდი, თავი ვეღარ შევიმაგრე და ნიაღვარმაც ზღვაში გადამტყორცნა. საბედნიეროდ, კარგად ვცურავ, მოულოდნელმა ჩაყვინთვამ გამაშეშა, მაგრამ გონება არ დამიკარგავს. რყევის ძალამ ოციოდე ფუტის სიღრმეზე ჩამაქანა.
973 დროდადრო გავხედავდით უკუნ სიბნელეს, რომელსაც ჩვენს მოძრაობაზე ფოსფორული შუქი ეფინებოდა. დავცქეროდი სინათლიან ტალღებს, ჩვენი მკლავების ქვეშ რომ ისერებოდა: ალევარებული ზედაპირი მკრთალი და ტყვიისფერი ლაქებით დაჩითულიყო, თითქოვერცხლისწყლის ზღვაზე მივცურავდით. შუაღამე გადასული იყო, უცებ აუტანელი დაღლილობა ვიგრძენი.
974 კანადელის სიტყვებმა თავში დამკრა, შემაზრიალა, თავბრუ დამესხა... ცოტა რომ მოვსულიერდი, მის ქეჩოზე ავფოფხდი, ფეხით ვსინჯავდი. რაღაც უცნაური, მაგარი სხეული ჰქონდა, ზღვის რომელიმე ძუძუმწოვარა ცხოველის რბილ კანს არ ჰგავდა. მაგარი სხეული! ვინ იცის, იქნებ ძვლის ჯავარია, როგორიც წარღვნამდე არსებლ ცხოველებს ჰქონდათ?
975 ფეხს რომ დავკრავდი, ლითონივით წკრიალებდა. თუმცა უცნაურად და დაუჯერებლად მეჩვენა, მაგრამ ჩანდა, რომ ეს ცხოველი ლითონისაგან შეექმნათ, შემოესალტათ და ჭანჭიკებით გაემაგრებინათ. ეჭვი აღარ იყო, ეს მხეცი რომელმაც მთელი მსოფლიოს მეცნიერები გადარია, რომელმაც მთელი მსოფლიოს მეზღვაურებს ფანტაზია აუბნია, ადამიანის ნახელავს წარმოადგენდა.
976 ელვისეურად გაგვაქანეს შიგნით. ვერც მე და ვერც ჩემი ამხანაგები გონს ვერ მოვედით. არ ვიცი, ნედ ლენდი და კონსეი რას ფიქრობდნენ, როცა მცურავ საპატიმროში მოვხვდით, მე კი ტანში ჟრუანტელმა დამიარა. ვისთან გვქონდა საქმე? ალბათ ზღვის მეკობრეებთან, რომლებიც ახალგამოგონებული წყალქვეშა ხომალდით დათარეშობდნენ ზღვაში.
977 სადღაც სარკმელში გაგვაძვრინეს და რაწამსაც დაიხურა, უკუნ სიბნელეში დავრჩით. შიშველი ფეხებით ვიგრძენი, რომ რკინის კიბის საფეხურზე ვიდექი. ჩემ შემდეგ ნედ ლენდი და კონსეი მოჰყავდათ. კიბეს რომ ჩავცდით, ჩვენ წინ ფართოდ გაიღო კარი და ხელის კვრით შიგ შეგვრეკეს. კარი ჟღარუნით დაიხურა. მარტონი დარჩით. სადა ვართ? წარმოდგენაც კი ძნელია.
978 არც შევცდი. მალე მოგვესმა საკეტის ღრჭიალი. კარი გაიღო და ორი კაცი შემოვიდა. ერთი კუნთმაგარი, მხარბეჭიანი, რომ იტყვიან, ჩასხმული ვაჟკაცი იყო. თავი დიდი ჰქონდა, თმა - ხშირი და შავი, დიდრონი ულვაშები, მკვირცხლი და გამჭოლი გამოხედვა: მთელ მის არსებაში სამხრეთელი სიმარდე და სიმკვირცხლე ჩანდა, რაც პროვანსელებს ახასიათებთ ხოლმე.
979 მეორე უცნობი უფრო დაწვრლებითი აღწერის ღირსია. მე მაშინვე შევამჩნიე მისი უმთვრესი თვისებანი: საკუთარი თავისადმი რწმენა, რადგანაც საკმაოდ კეთილშობილურად გამოიყურებოდა. მძლავრ მხარბეჭიანს სახეზე უფრო მკრთალი ეთქმოდა, ვიდრე წითური, რაც მშვიდი სისხლის ნიშანია; მის უზღვავ ენერგიას მოღუშული წარბები მოწმობდა.
980 კიდევ ერთი თავისებურებაც უნდა აღვნიშნო: მისი თვალები, ოდნავ დაშორებული ერთიმეორისაგან, ერთდროულად უცქერდნენ ჰორიზონტის სამ მეოთხედს. ეს გარემოება, როგორც შემდეგ შევიტყვე, არაჩვეულებრივ თვალის ჩინს მატებდა. როდესაც იგი რომელიმე საგანს მიაპყრობდა თვალს, წარბები ეჭმუხნებოდა, ქუთუთოები ეკუმშებოდა და ასე იცქირებოდა.
981 ჩემი თავი გავაცანი, როგორც პარიზის მუზეუმების ბუნებისმეტყველების პროფესორი არონაკსი, მერე წარვუდგინე კონსეი და ნედ ლენდი. უცნობი მშვიდი და ღრმა თვალებით მიცქერდა, თავაზიანად და გულდასმით მისმენდა, მაგრამ მის სახეზე ვერ ამოვიკითხე, გაიგო თუ არა ჩემი ნაამბობი. სათქმელი დავამთავრე, მას კრინტიც არ დაუძრავს.
982 ამავე დროს მცირე რხევაც ვიგრძენი. წყალქვეშა ნავი, ეს ფოლადის ცხოველი, ოკეანის ზედაპირზე ამოცურებულიყო სუფთა ჰაერის შესასუნთქად, როგორც ვეღაპებმა იციან ხოლმე. მივაგენი, მივხვდი წყალქვეშა ნავის ჰაერის წმენდის საშუალებას. მთელი მკერდით შევისუნთქე გრილი სიო. თვალით დავუწყე ძებნა იმ სასუნთ მილს, საიდანაც ეს მადლიანი სიო უბერავდა.
983 ნედ ლენდი სწრაფად წამოდგა და ხელი გაუშვა თავის მსხვერპლს. თითქმის წამხრჩვალი მოსამსახურე კაპიტნის ნიშანზე ლასლასით გავიდა კაიუტიდან. რა გავლენა და რა ძალა უნდა ჰქონოდა ამ კაპიტანს, რომ კაცი კინაღამ წაახრჩვეს, ის კი მხოლოდ ერთი უბრალო ნიშნის მიცემაზე მორჩილად გავიდა, შემოხედვითაც კი არ გამოუთქვამს თავისი გულისწყრომა.
984 აუღელვებელი კონსეიც გაოცებული დარჩა ამით. მე ხომ მთლად გავშტერდი. ყველანი უსიტყვოდ ველოდით, რა მოხდებოდა. კაპიტანი მაგიდას მიეყრდნო, ხელები გულზე დაიკრიფა და ყურადღებით შეგვათვალიერა. ლაპარაკს ვერ ბედავდა თუ ნანობდა, ფრანგულად ორიოდე სიტყვა რომ წამოსცდა? რამდენიმე წამს გაგრძელდა სიჩუმე, რომლის დარღვევასაც ჩვენ ვერ ვბედავდით.
985 სასადილო ოთახის ბოლოში კარი გაიღო და ელექტრონით განათებულ ვიწრო და გრძლე ტალანსი გავედით. ათიოდე მეტრი გავიარეთ. ჩვენ წინ კიდევ გაიღო კარი და მეორე ოთახში გავედით. ეს გახლდათ ბიბლიოთეკა. კედლების ირგვლივ იდგა ჭერამდე აწვდილი შავი ხის კარადები. თაროებზე ჩაემწკრივებინათ ერთნაირად შეფერილი წიგნები. კარადები კედლებს გასწვრივ ჩასდევდა.
986 მათ შუა კი იდგა ყავისფერ ტყავგადაკრული დივნები, ამ დივნებზე საუცხოოდ მოთავსდებოდა მკითხველი. დივნებთან მიდმულ პატარა პიუპიტრიან მაგიდებზე მოხერხებულად შეიძლებოდა წიგნის დადება წასაკითხად. ბიბლიოთეკის შუაში უზარმაზარი მაგიდა იდგა, რომელიც სავსე იყო ბროშურებით. მათ შორის რამდენიმე ძველი გაზეთიც შევამჩნიე.
987 გულითადი თანაგრძნობით და მღელვარებით ვაკვირდებოდი მისი საოცარი სახის ნაკვთებს და თვალი ვერ მომეშორებინა. იშვიათი მოზაიკით შემკობილ მაგიდაზე იდაყვდაყრდნობილი, ფიქრებში ჩაძირული, ეტყობოდა ვეღარც კი ამჩნევდა ჩემს არსებობას. მეც მყუდროება აღარ დავურღვიე და ამ დიდებული დარბაზის იშვიათ საუნჯეს დავუწყე თვალიერება.
988 იმ კიბეს რომ გავცდით, რომელიც ბაქანს ეკვროდა, დავინახე, ორი მეტრი სიგრძის კაიუტა, სადაც ნედ და კონსეი სუცხოო სადილით აღტაცებულნი მადიანად ილუკმებოდნენ. შემდეგ კაპიტანმა სამზარეულოს კარი შეაღო. ოთახი სიგრძით სამი მეტრი იქნებოდა. აქ ელექტრონი გაზზე უფრო მარჯვედ იყო გამოყენებული. სამზარეულოს ყოველი საქმე ელექტრონით კეთდებოდა.
989 სითბოს მომატება და მოკლება თავისუფლად შეიძლებოდა. ელექტრონით ხურდებოდა წყლის გამოსახდელი აპარატი, რომელიც მშვენიერ სასმელ წყალს იძლეოდა. სამზარეულოს გვერდით მოწყობილ აბაზანაში სურვილსამებრ შიძლებოდა თბილი ან ცივი წყლის მოშვება. სამზარეულოს იქით მდებარე მოზრდილი ბინა, სიგრძით ხუთი მეტრი, ეკიპაჟს ეკუთვნოდა.
990 შევამჩნიე, რომ მისი კრამიტის მოყვანილობის რკინის ფირფიტები ცოტათი წააგავდა ხმელეთის დიდრონ ქვეწარმავალთა ხაოიან ქაცვს. ამიტომაც ჩემთვის გასაგები გახდა, რომ ეს გემი საუკეთესო დურბინდითაც ზღვის ცხოველად ეჩვენებოდათ. ბაქნის შუაგულზე მდებარე კანჯო სანახევროდ ჩამჯდარიყო წყალქვეშა ნავის სხეულში და პატარა ბორცვს ჩამოჰგავდა.
991 წინ და უკან განეთავსებინათ გემის კედლებისკენ გადმოზნექილი ორი დაბალი შუშაბანდიანი ჯიხური, რომლებსაც კრამიტის მოყვანილობის სქელი შუშები ჰქოდათ ჩასმული. ერთი იყო მესაჭის ოთახი, მეორე კი ელექტრონის შუქურასი, რომელიც წყალქვეშა ნავს გზას უნათებდა. ზღვა მშვენიერი იყო, ცა - მოწმენდილი. დასავლეთის სიო წყლის ზედაპირს აციმციმებდა.
992 კანადელმა მართალი თქვა, გაბრტყელებული, ზურგი მახათივით ამოზიდულ სარქენიან ბალისტები დაცურავდნენ ჩვენ თვალწინ. მათ შორის ერია სკაროსები. უსაზღვრო აღტაცებასი მოვედი, როდესაც მატ შორის შევამჩნიე ჩინური სკაროსი, ზემოდა მოყვითალო, ხოლო მუცელზე ციაგი ვარდისფერი გადაჰკრავდა, თვალებთანსამი ნემსივით სარქენი ჰქონდა.
993 ქურთუკი წელთან მიემაგრებინათ სპილენძის ბეგთარზე, რომელიც სხეულს იფარავდა წყლის წნევისაგან და ფილთვებს სუნთქვას უადვილებდა. სახელოები ბოლოვდებოდა ფაფუკი ხელთათმანებით, რომლებიც მოძრაობას სრულებით არ გვიშლიდა. კაპიტანმა ნემომ, ჰერკულესივით მოყვანილმა მისმ თანამგზავრმა, კონსეიმ და მე საჩქაროდ ჩავიცვით სკაფანდრები.
994 უკვე მზად ვიყავი წასასვლელად, მაგრამ გულახდილად უნდა მოგახსენოთ, საგონებელში ჩავვარდი, ამ მძიმე აღჭურვილობით ადგილიდნ როგორ უნდა დავძრულიყავი. თურმე ესეც კი გათვალისწინებული ჰქონდა კაპიტანს: ჩვენ მუჯლუგუნების კვრით მიგვაცურეს და ამ განყოფილების გვერდით მდებარე პაწია ოთახში შეგვრეკეს. კარი დაიკეტა და უკუნ სიბნელეში დავრჩით.
995 ერთი წუთის შემდეგ ჩვენი ფეხები ზღვის ფსკერს შეეხო. როგორ აღგიწეროთ ის შთაბეჭდილება, რომელიც ამ წყალქვეშა გასეირნებიდან ჩამრჩა გონებაში! სიტყვები უძლურია და ვერ გადმოგცემთ ყველა საოცრებას. თუკი მხატვრის ყალამსაც არ შეუძლია წყლის სტიქიონის მშვენებანი სავსებით გადმოგვცეს, განა კალმით შეიძლება ამისი აღწერა?
996 კაპიტანი ნემო წინ მიგვიძღოდა. რამდენიმე ნაბიჯით უკან მისდევდა მისი ამხანაგი. მე და კონსეი გვერდიგვერდ მივდიოდით, თითქოს ერთმანეთთან ლაპარაკი შეგვძლებოდეს ამ ლითონის ზუჩებიდან. ახლა აღარც ტანისამოსი მემძიმებოდა, აღარც ფეხსაცმელი, აღარც შეკუმშული ჰაერის რეზერვუარი. წარმოიდგინეთ, ზუჩიც კი არაფერს მიშლიდა.
997 აღტაცების ჟრუანტელი მივლიდა. მომენატრა შთაბეჭდილების გაზიარება ამხანაგისთვის, მაგრამ სანანებლად მრჩებოდა, რომ არ შემეზლო კონსეისთან გამოლაპარაკება. შურით ვუცქერდი კაპიტანს, რომელიც თავის ამხანაგს ხელებით ესაუბრებოდა. მერე ჩემს თავს დავუწყე ლაპარაკი. ლითონს ზუჩში გამოვთქვამდი აღტაცებას და უაზროდ ვხარჯავდი ჰაერის მარაგს.
998 ჯადოსნური სასწაულები გადაიშალა ჩემ თვალწინ, ერთი მეოთხედი მილის მანძილზე! მაგრამ აქ დიდხანს არ შემეძლო გაჩერება და ძლივძლივობით მივჩანჩალებდი კაპიტნის უკან, რომელიც ყოველი ჩემი შეჩერების დროს მანიშნებდა, მომყევიო. ნიადაგი მალე შეიცვალა, შლამის მაგივრად ახლა თიხნარი და კაჟიანი ნიადაგი გვხვდებოდა, ნიჟარების მტვრით დაფარული.
999 მცენარეულობა ჯერ კიდევ წყალს არ დაეგლიჯა და მათი მრავალფეროვნება გაოცებას იწვევდა. ეს ზღვის ველი თავისი სიფაფუკით საუკეთესო ხალიჩებს სჯობდა. მწვანე მოლი გვეფინებოდა ფეხქვეშ. ტივტივით დაცურავდა გრძელი ლენტამცენარეები, ქოლგანა, სოკოს მოყვანილობის, მაროს მსგავსი მცენარა- ცხოველები, წვრილფოთოლა ლავრენციები.
1000 როგორც შევამჩნიე, მწვანე მცენარეულობა უფრო ზღვის ზედაპირს ეფინებოდა, წითელი მცენარეულობა - ზღვის აშუალო სიღრმეს, მოშავო და ყავისფერი კი - ოკეანის ძირითად ფენების ბაღნარს და წალკოტს წარმოადგენდა. ზოოფიტებში, რომელიც მსოფლიო ფლორის სასწაულს წარმოადგენს, ერია როგორც უზარმაზარი, ასევე პატარა სხეულები. ზოგი
1001 ბოლოს როგორც იქნა, ტყის პირს მივაღწიეთ. უეჭველია, ეს იყო კაპიტან ნემოს უსაზღვრო სამფლობელოს ერთ-ერთი ულამაზესი ადგილთაგანი. კაპიტან ნემოს ეს ტყე თავის საკუთრებად მიაჩნდა. არადა, ვის შეეძლო შესცილებოდა მას ზღვისქევშეთის მამულში? სხვა რომელი უფრო თამამი ადამიანი მოვა აქ ცულით ხელში, დაბურული ტყის გასაჩეხად?
1002 აქაურობის მსგავსი ჩემს დღეში არაფერი მინახავს. არც ერთი ბალახი, არც ერთი ბუჩქი, არც ერთი ღერო, არც ერთი მცენარე, რომელიც ნიადაგს ფარავდა ერთიანად აზიდულიყო ოკეანის ზედაპირისკენ. ძაფა-მცენარეულობა, ზღარბისთესვა და მგლისცერცვა, რაც უნდა წვრილი ყოფილიყო, მაინც წელში ამართული იდგა, თითქოს რკინის ღერო აქვსო.
1003 მცენარე-ცხოველები თუ მცურავი მცენარეები შვეულად მოძრაობდნენ, ხელის მიკარებაზე იზნიქებოდნენ, მაგრამ ისევ წელში იმართებოდნენ. მთელი ეს მცენარეულთა სამეფო ზღვის ფსკერზე იყო მხოლოდ დამაგრებული. არც ერთს ფესვები არ ჰქონდა გადგმული. მათ არ სჭირდებოდათ მასაზრდოებელი წვენი, მათთვის საკმარისი იყო მხოლოდ დასაყრდენი წერტილი.
1004 სანანებლად მეჩვენებოდა, რომ არ შეგვეძლო ერთიმეორისათვის გაგვეზიარებინა ჩვენი შთაბეჭდილებანი. გაოცებული ვიყავი, რომ ოთხი საათის სიარულმა არ მომაშივა. რამდენ ხანს მთვლემდა, არ ვიცი, მაგრამ როდესაც გამომეღვიძა, მეჩვენა, თითქოს მზე კარგად გადახრილიყო. კაპიტანი უკვე ფეხზე იდგა, მეც შევიშმუშნე და ერთბაშად ზეზე წამოვიჭერი.
1005 ხეები იშვიათად გვხვდებოდა. როგორც დავაკვირდი, მცენარეულობა აღარსად ჩანდა, მაგრამ უამრავი ზოოფიტი, ლორწოვანი მღილები და თევზები ფუსფუსებდნენ და ირეოდნენ ამ მიდამოში. ოთხი საათი იქნებოდა, როდესაც ჩვენ წინ აღიმართა ბუმბერაზი კლდეები, უზარმაზარი სალი კლდის ფრიალოები, რომლებშიც მოჩანდა ჩაბნელებული მღვიმეები.
1006 კაპიტანი ნემო ერთბაშად შედგა. მისმა ხელის ქნევამ ჩვენც შეგვაჩერა. მერე უკან გამოვტრიალდით. კაპიტანი წინ მიგვიძღოდა და უყოყმანოდ მიიკვლევდა გზას. თუმცა უკან ვბრუნდებოდით, მაგრამ შევატყვე, რომ სულ სხვა გზით მოვდიოდით. ეს ახალი გზა ძალზე დაქანებული იყო და ძნელად სავალი, თუმცა მალე მიგვიყვანა ზღვის ზედაპირზე.
1007 ერთ საათს ვიარეთ შლამიან ვკეზე, რომელიც ხშირად ორ მეტრზე იყო ამაღლებული წყლის ზედაპირამდე და მაშინ იქ ვხედავდი ჩვენს ანარეკლს, ოღონდ თავდაყირა. ამ ანარეკლში ყირამალა ისახებოდა ყოველი ჩვენი მოძრაობაც. გადაფრენილი ფრინველების ჩრდილიც კი გარკვევით მოჩანდა ზღვის ზედაპირზე. აქ გავხვდი იშვიათი სროლის მოწმე.
1008 უცებ ვიღაცამ ძირს დამანარცხა. შევხედ და ვიცანი: კაპიტან ნემოს თავისი სანათური ჩაექრო და ჩემიც ჩააქრო... არ ვიცოდი, რა მეფიქრა ამ მოულოდნელი თავდასხმის გამო... მაგრამ მალე დავმშვიდდი, როდესაც დავინახე, რომ კაპიტანიც ჩემ გვერდით გულაღმა გაწვა. მალე ყველაფერს მივხვდი. ჩვენ ვიწექით ზღვის ფსკერზე, ზღვის მცენარეთა ჩრდილქვეშ.
1009 ისე ახლოს ჩაგვიქროლეს, რომ ფრთები გაგვკრეს. სისხლი გამეყინა: ესენი იყვნენ საზარელი კაციჭამია ნათელთევზები. ბოლო უშველებელი ჰქონდათ. თვალები - დიდრონი და შუშისმაგვარი; ფოსფორესცირებულ სინათლეს კი ლაყუჩებიდან უშვებდნენ. ვათვალიერებდი მათ ვერცხლისფერ მუცლებს და უშველებელ ხახას, რომელიც ბასრი კბლიებით ჰქონდათ მოკენჭილი. ვათვალიერებდი
1010 მათ არა მეცნიერული თვალსაზრისით, არამედ როგორც განწირული მსხვერპლი. საბედნიეროდ, ეს ონავარი თევზები კარგად ვერ ხედავენ. თითქმის ზედ გადაგვიქროლეს და თავიანთი ყავისფერი ნიჩაბა ფრთებით შეგვეხნენ, მაგრამ ვერც კი შეგვამჩნიეს. საფრთხეს გადავურჩით. მათთან შეხვედრა უფრო სახიფათოა, ვიდრე ტყეში ვეფხვთან შეჯახება.
1011 თითქოს ვერ შემამჩნია და მაშინვე ასტრონომულ დაკვირვებას შეუდგა. როდესაც დაკვირვებას მორჩა, შუქურის გალიას დაებჯინა და თვალები დაფიქრებით მიაპყრო ოკეანის ზედპირს. ამ დროს ნასროლი ბადის ამოსათრევად ბაქანზე ამოვიდა თორმეტი მკლავმაგარი, ზორბა, ჩასხმული მეზღვაური. იერით გავრჩიე, რომ ევროპელები იყვნენ, თუმცა სხვადასხვა ეროვნებისა.
1012 საშინელი სანახავი იყო ოთხი მეზღვაური; ისინი გემზე იყვნენ თოკებით მიბმულნი და უკანასკნელ ძალ-ღონეს იკრებდნენ თოკის გასაწყვეტად, იკრუნჩხებოდნენ. მარტოდმარტო, უძრავად იდგა ჭაღარაშერეული, კეთილშობილი სახის და ნათელი გამომეტყველების მესაჭე, საჭისკენ ხელებგაწვდილი, თითქოს კვლავ მართავდა ამ სამანძიან გემს ოკეანის ფსკერზე.
1013 მეორე დღეს გემზე ჩამიჩუმი არ ისმოდა, თითქოს ყველაფერი ჩამკვდარიყო. კანჯო იქვე იდგა, სადაც წუხელ დავტოვეთ. გადავწყვიტეთ, კიდევ წავსულიყავით კუნძულზე, ნედს იმედი ჰქონდა, სანადირო ადგილებს ტყის მეორე ნაწილში მივაგნებთო. მზის ამოსვლისთანავე კანჯო დავძარით. იგი ტალღებმა გაიტაცა და რამდენიმე წუთის შემდეგ, კუნძულს მივაღწიეთ.
1014 ცხვირის ნაპარსივით გაბუებული თმა წითლად შეეღებათ და ნუბიელებივით შავსა და ელვარე კანზე მკაფიოდ გამოირჩეოდა. ორად გაყოფილ და აჭიმულ ყურის ბიბილოებში რგოლები გაეყარათ. თითქმის შიშვლები იყვნენ. მათ სორის დედაკაცებიც გავარჩიე, ჭილოფისგან ნაქსოვი, მუხლებამდე ქვედატანები ემოსათ. წელზე ჭილოფისვე სარტყელი ერტყათ.
1015 ჩვენს განკვირვებას საზღვარი არ ჰქონდა, როდესაც დავინახეთ, რომ უშველებელი ზღვის ცხოველები ჯოჯოებივით უშნოდ ეტორღიალებოდნენ ერთმანეთს. ამ ცეცხლის მსგავს სინათლეში დავინახე ლამაზი ზღვის ღორები, რომლებიც მოუსვენრად კოტრიალებდნენ ჯამბაზებივით. მერე წვრილი თევზებიც გამოჩნდა - და ყოველივე ეს კაშკაშა სინათლეში დასრიალებდა.
1016 მომხიბლავი, წარმტაცი სანახაობა იყო! ჩვენ მივცურავდით უფრო და უფრო შორს და ახალ-ახალი სანახაობა გვაოცებდა. დღეები დღეებს მისდევდა, მათი სათვალავიც დამავიწყდა. ნედი სანოვაგეს დასტრიალედა და გემის ერთფეროვან საჭმელს უჩიოდა. ისე ვცხოვრობდით, როგორც ლოკოკინები. თითოეული ჩვენგანი საკუთარ ნაჭუჭში შემძვრალიყო.
1017 კაპიტანი უფრო თავშეკავებული და ჩვეულებისამებრ, გულგრილი იყო. თითქოს საწინააღმდეგოს უმტკიცებდა თანაშემწეს, რომელიც ცდილობდა თავის სიმართლეში დაერწმუნებინა კაპიტანი. ლაპარაკის კილოს და ხელების მოძრაობის მიხედვით გამოვიტანე ეს დასკვნა. გაფაციცებით ვაკვირდებოდი იმავე წერტილს, რასაც ისინი მისჩერებოდნენ, მაგრამ ვერაფერს ვამჩნევდი.
1018 კაპიტანი შედგა და დურბინდით მიაჩერდა ნაჩვენებ წერტილს. დიდხანს უმზირა. მეც დიდად დავინტერესდი; ჩავირბინე დარბაზში, მშვენიერი დურბინდი ამოვარბენინე, შუქურას შუშაბანდზე დავებჯინე და ზღვის დათვალიერება დავაპირე. მაგრამ თვალებთან მიტანილი დურბინდი ხელიდან წამგლიჯეს. ავიხედე, ჩემ წინ იდგა კაპიტანი ნემო.
1019 ვუძალიანდებოდი თვლემას, მაგრამ შეუძლებელი ხდებოდა. სუნთქვა დამისუსტდა. სიკვდილივით ცივი ჟრუანტელი მივლიდა ტანში და თანდათან მთელი სხეული მიდუნდებოდა. ქუთუთოები ტყვიის სარქველებივით დამეხურა თვალებზე. მტკივნეული და მოუსვენარ ძილში წავედი, რაღაც სანახაობანი მელანდებოდა, მაგრამ ბოლოს ყველაფერი გაქრა და უგონოდ ჩამეძინა.
1020 მარჯანი არის მიკროსკოპულ ცხოველთა შენაერთი, მრავლდება სიპინზე და ქვის მაგვარი მსხვრევადი თვისებისაა. თითოეული ცხოველი საკუთარი სიცოცხლით ფეთქავს, მაგრამ თითოეულის სიცოცხლე საერთო სიცოცხლესთანაა გადაბმული. ჩემთვის ამაზე მეტი საყურადღებო რაღა იქნებოდა! ისეთი გაქვავებული ტყის ნახვა, რომელიც ბუნებას ზღვის ფსკერზე მოუთავსებია!
1021 ჩვენ მივდიოდით მარჯნის ფსკერზე. სავალ გზას ერტყა გაუვალი ჯაგნარი, რომელიც დაფარული იყო თეთრად შუქმფინარე ვარსკვლავა ყვავილებით. მაგრამ ეს ხის მსგავსი ბუჩქები თავდაყირა იზრდებოდა. სინათლე მომხიბვლელად ციმციმებდა წითლად მოკაშკაშე შტოებში. ისე მეჩვენა, თითქოს ეს ცილინდრის მოყვანილობის გარსიანი ლულები წყლის ციალისაგან თრთოდა.
1022 ორი საათის სიარულის შემდეგ, სამასი მეტრის სიღრმეს მივაღწიეთ, იმ საზღვარს, სადაც მარჯნის ცხოველებს კიდევ შეუძლიათ არსებობა. აქ უკვე აღარსად ჩანდა არც განმარტოებული ბუჩქი, არც ცეროდენა ხეები, - აქ იყო მხოლოდ უზარმაზარი გაქვავებული ხეები, ერთიმეორეზე გრეხილებით მკლავგადაბმული. ენით აუწერელი სანახაობა იყო.
1023 ნიადაგს დავაკვირდი: პატარა, ამობურცული ბექოებით იყო მობენილი. ბექობები კირის მაგვარი მტვრით დაფარულიყო დ ერტიმეორეს მწყობრად მისდევდა. ეტყობოდა, აქ ადამიანის ხელს ემუშავა. ველის შუაში მარჯნის ჯვარი იყო აღმართული, რომელსაც კვარცხლბეკად ჰქონდა გაკეთებული მარჯნის ნატხების გროვა. მარჯნის ჯვარი მუქსისხლისფრად ელვარებდა.
1024 აქ იყო სასაფლაო. სამარეს თხრიდნენ. ის მოგრძო საგანი წუხნდელი გარდაცვლილი ამხანაგის ცხედარი იყო. კაპიტანმა და მისმა ამხანაგებმა მიცვალებული ოკეანის მიუდგომელ ფსკერზე ჩამოასვენეს დასაკრძალად. სამარეს ნელ-ნელა ჭრიდნენ. გარშემო აფორიაქებული თევზები ირეოდნენ. განუწყვეტლივ გაისმოდა რკინის წერაქვის დაგადუგი.
1025 ან რა მიზეზით გარდაიცვალა ის უბედური მეზღვაური? ეს კითხვები რამდენიმე დღეს მაშფოთებდა, მოსვენებას არ მაძლევდა... ვინ იცის, იქნებ კაპიტანი ნემო არა მარტო ერიდებოდა და გაურბოდა ხალხს, არამედ რაიმე მიზეზის გამო შეეცდებოდა შური ეძია მათზე?! ასე თუ იყო, მაშინ ძნელად თუ წარმოვიდგენდით, რა გველოდა მომავალში.
1026 ასეთი ჯიშის არგონავტები მხოლოდ ინდოეთის ოკეანეში ბინადრობს. ექვსი ნესტრით ცურავენ, ორი კი უფრო მობრტყო და მომრგვალებული, იალქნებივით ზევით აქვთ აშვერილი. თითოეული მათგანი ნავის მოყვანილობის ნიჟარაშია მოთავსებული. ისინი კიბოსავით უკან-უკან ცურავენ უჩვეულო ფარფლებით. ამ ფარფლებიდან ანუ მილებიდან ისვრიან შიგნით დაგროვილ წყალსაც.
1027 უფროსი მეზღვაური საჭესთან იჯდა. ოთხი მეზღვაური ნიჩბებს დააწვა. ნავი დაიძრა და სამხრეთისაკენ გაემართა. აუჩქარებლად უსვამდნენ ნიჩბებს მეზღვაურები, თანაბრად და მწყობრად, ყოველ ათ წამში ერთხელ, როგორც სამხედრო გემებზეა მიღებული. ნავით გადასერილ წყლის ჩქეფებს ტყლაშუნი გაჰქონდა ჩაშავებულ ტალღებზე გამდინარი ტყვის ქაფივით.
1028 გაშლილი ზღვიდან მონაბერი სიოს ქროლაზე ზღვის ზედაპირი ხან ოდნავ ირწეოდა და ნავს ნელა აქანავებდა, ზოგჯერ კი ჩვენ წინ ტალღები ზვინებად გორდებოდა და ღელავდა. ექვსის ნახევარზე ცას სინათლე შეეპარა, ხმელეთის ნაპირების ზედა ხაზი საკმაოდ გარკვევით ჩანდა და აღმოსავლეთიდან სამხრეთისკენ გასდევდა. ნაპირიდან ხუთი მილით ვიქნებოდით დაშორებული.
1029 ამ კუნძულს სამხრეთის მხრიდან მრგვალი მოსახაზულობა ჰქონდა. კაპიტანი ნემო წამოდგა და მიდამოს თვალი მოავლო. მის ნიშანზე მეზღვაურებმა ღუზა ჩაუშვეს, რომელიც სწრაფად შეეხო ფსკერს, რადგანაც თავთხელ წყალს მივადექით და ფკსერამდე მეტრ-ნახევარი თუ იქნებოდა. ზღვის მოქცევით ამოძრავებულმა ნავმა ღუზას მაშინვე გარს შემოუარა.
1030 კონსეის და ნედ გადავხედე. უკვე ჩამოეცვათ სპილენძის ზუჩები და ჩემსავით იყვნენ შეიარაღებული. ნედს კი ვეებერთელა ბარჯიც წამოეღო. კაპიტნის მაგალითს მივბაძე და მეც დავიხურე ზუჩი. შეკუმშული ჰაერის აპარატი მალევე ამუშავდა. ერთი წუთის შემდეგ მეზღვაურებმა სათითაოდ ჩაგვიშვეს ზღვის ფსკერზე, ნახევარ-მეტრ სიღრმეზე.
1031 შვიდი საათი იქნებოდა, როდესაც მარგალიტის შლამიან ადგილებს მივაღწიეთ. ამ მიდამოებში ნიჟარები მილიონობით მრავლდება. ეს ძვირფასი თონთლო ცხოველები თავისი მოშავო ბუსუსებით კლდეებს ეწებება და ამის გამო გადანაცვლება არ შეუძლიათ. ამ მხრივ, ნამდვილ ნიჟარაზე დაბლა დგანან, რადგანაც ნიჟარებისთვის ბუნებას მოძრაობის უნარი მაინც მიუნიჭებია.
1032 მოზრდილი მარგალიტის ნიჟარა მომრგვალო მოყვანილობისა და ორ თანატოლი ხუფი აქვს. მისი სქელი ბაკანი გარედან ხორკლიანია. ზოგიერთ ნიჟარას მომწვანო ლაქები ჰქონდა ქსელის მსგავსად. ეს იყო ზღვის ნორჩი ლოკოკინა. ზოგი ნიჟარა უფრო ჩამკვრივებული და ჩაშავებული იყო, ათიოდე წლის მაინც იქნებოდა და სიდიდით ათ-თხუთმეტ სანტიმეტრს აღწევდა.
1033 კაპიტანმა ხელით მანიშნა ნიჟარების სიმრავლეზე. აქ ბუნების შემოქმედებითი უნარი ადამიანის დამანგრეველ ძალას აღემატება. ასეთი დამანგრეველი ძალა ჰქონდა სწორედ ნედ ლენდს, რომელიც წელზე შემოკრულ პარკს გამალებით ავსებდა თონთლო ცხოველების ნიჟარებით. დიდხანს ვერსად ვჩერდებოდით, რადგან კაპიტან ნემოს ფეხდაფეხ უნდა მივყოლოდით.
1034 ფსკერი თანდათან მაღლდებოდა. ხელს რომ ავწევდი, ზღვის ზედაპირს ვაცილებდი. ზოგან ნიადაგი ფრიალო კლდესავით ეშვებოდა, ზოგან კი წვეტიან, მაღალ კლდებად აზიდულიყო. ამ კლდეთა ნაოჭებში უშველებელი კიბოები გაჩხერილიყვნენ, რომლებიც თავიანთ უმოძრაო თვალებს გვიშტერებდნენ. უშველებელ ეხს წავადექით, ლამაზი ფერდობის კალთებზე.
1035 ეს ეხი თუ მღვიმე თავდაპირველად ჩაბნელებული მეჩვენა. მასში მზის სხივები ძლივს ატანდა. კაპიტანი ამ მღვიმეში შევიდა. ჩვენც თან შევყევით. იქაურ სიბნელეს თვალი მალე შეეჩვია და თანდათან გავარჩიე პიტალო კლდის თავი, რომელსაც ნიადაგიდან ბუნებრივად ამოზრდილი ტინის სვეტები შესდგომოდა, თითქოს ტოსკანური ხუროთმოძღვრების უზარმაზარი სვეტებიაო.
1036 მრგვალი მოყვანილობისა იყო, როგორც სფერო, ხასხასა, მოკამკამე და ამ განსაცვიფრებელ გამჭირვალე წყლის წიაღში ფასდაუდებელ ღირებულებას წარმოადგენდა. ცნობისმოყვარეობამ გამიტაცა და წავეპოტინე, მისი ხელსი აღება მინდოდა, მაგრამ კაპიტანმა ნემომ უცებ შემაჩერა, ხანჯალი სათუთად გამოაცალა და ნიჟარის ხუფი ნელ-ნელა დაიხურა.
1037 კაპიტნის გულისთქმას მივხვდი: ამ ნიჟარის საბურველის ქვეშ ხელუხლებლად დატოვა იგი, რომ დროთა განმავლობაში თანდათან ახალახალი კონცენტრირებული ფენებით გაზრდილიყო. მხოლოდ კაპიტანმა ნემომ იცოდა ზღვის ფსკერზე არსებული ამ ეხის შესახებ, სადაც სათუთად იზრდებოდა და ვითარდებოდა ბუნების შემოქმედების იშვიათი ნიმუში.
1038 კაპიტანს სურდა ეს ფასდაუდებელი საუნჯე თავის მდიდარ მუზეუმში გადაეტანა. იმ მარგალიტებთან შედარებით, რაც კი დღემდე მენახა, ეს მართლაც საოცრება იყო - ათი მილიონი მაინც ღირდა. ეს იყო ბუნების უბადლო შედევრი, მაგრამ ქალის სამკაულად და ფუფუნების საგნად ვერ გამოდგებოდა. რომელი ყურის ბიბილო გაუძლებდა მის სიმძიმეს?!
1039 ყველა ჩვენგანი იქ ჩერდებოდა, სადაც მოესურვებოდა. აღარ მაფიქრებდა არავითარი საფრთხე, რომელიც ჩემს გონებას წინათ გადაჭარბებულად ესახებოდა. წყალქვეშეთის მთა, რომელზეც ავდიოდით, თითქმის ზღვის ზედაპირს ებჯინებოდა და მალე წყლიდან თავები ამოვყავით. კონსეი წამომეწია, თავისი უშველებელი ზუჩი ჩემს ზუჩს მოუარახუნა და ცალი თვალით შემომცინა.
1040 მაღლობი ადგილი რამდენიმე საჟენის მანძილზე მისდევდა. მერე კი ისევ ჩავეშვით ჩვენს ბუნებრივ სტიქიაში. ვფიქრობ, ახლა უკვე უფლება მაქვს, ასე ვუწოდო მას. ათიოდე წუთის შემდეგ, წინ მიმავალი კაპიტანი ნემო უცებ შედგა და ხელის ქნევით გვიბრძანა, მახლობელ ბექობს მოვფარებოდით, თან ხელით ერთ ადგილზე მიმითითა. გულდასმით მივაჩერდი იმ მხარეს.
1041 ეს იყო ადამიანი, ცოცხალი ადამიანი, ინდოელი, მარგალიტის მაძიებელი მებადური. ალბათ სიღარიბემ თუ მოიყვანა აქ ასე ნაადრევად. ჩემს გასწვრივ, რამდენიმე ფუტის ზევით, ვხედავდი ღუზაჩაშვებული ნავის ძირს. კაცი გაშმაგებული ეშვებოდა ზღვის ფსკერზე, ფეხზე ქვამობმული და ისევე სწრაფად ზედაპირს უბრუნდებოდა. მისი ერთადერთი იარაღი ქვა იყო.
1042 ფსკერზე რომ დავიდოდა, საჩქაროდ მოფხოჭდა ნიჟარებს, პარკს გაავსებდა. ზედაპირზე აცურებულ ნავზე აცოცდებოდა, პარკს ცლიდა, თოკით ქვას ასწევდა, ფეხზე იბამდა და ისევ ფსკერზე ეშვებოდა. ფსკერზე ოცდაათი წამი თუ გაძლებდა, თორემ მეტს ვერა. გულდასმით ვუცქერდი ამ სანახაობას. მებადური ვერ გვამჩნევდა, რადგან ჩრდილის ვიყავით შეფარებული.
1043 მისი მოძრაობა გაბედული და უყოყმანო იყო. ნახევარი საათის განმავლობაში არავითარი განსაცდელი არ შეხვედრია, მაგრამ უცებ, როდესაც ინდოელი მუხლებზე იყო დაჩოქილი, სახე შეეცვალა, მოსხლეტით გასწორდა წელში და ზედაპირისაკენ ასრიალდა. ვფიქრობდი რამ დასცა ასე თავზარი? მალევე მივხდი: მის გასწვრივ უშველებელი ჩრდილი შევამჩნიე.
1044 ენა ჩამივარდა შიშისაგან, მოძრაობის უნარი წამერთვა. ონავარი ცხოველი ფრთების მძლავრი ტყლაშუნით, ელვასავით მიქროდა ინდოელისაკენ. ინდოელი მარჯვედ გაუსხლტა გვერდზე და მისი ბასრი კბილები აიცდინა, მაგრამ კუდს კი ვერ აერიდა: ცხოველმა ვეებერთელა კუდი გულში სთხლიშა და ზღვის ფსკერზე დასცა. ეს ყოველივე თვალის დახამხამებაში მოხდა.
1045 დღემდე არ მავიწყდება კაპიტნის პოზა. გულდამშვიდებით იდგა და მტაცებლის მოახლოებას ელოდა. ცხოველი რომ დაეტანა, კაპიტანი განზე გაუხტა, მარჯვედ აიცდინა მისი მძლავრი ფრთა და ხანჯალი მუცელში აძგერა. საშინელი ბრძოლა გაიმართა. მტაცებლის ჭრილობებიდან სისხლში შადრევნები იღვრებოდა. ზღვა წითლად შეიღება. ამღვრეულ სითხეში ვეღარაფერს ვარჩევდი.
1046 მინდოდა მივშველებოდი კაპიტანს, მაგრამ შიშისგან გაქვავებული ვიდექი და ბრძოლის სურათს შევყურებდი. კაპიტანმა ვერ გაუძლო ცხოველის სიმძიმეს და მის ქვეშ, ფსკერზე დაეცა. ცხოველმა უშველებელი ხახა დააღო და ის იყო, კაპიტნის შენთქმას ლამობდა, რომ უცებ, ნედ ლენდი მისკენ გაქანდა და ბარჯი აძგერა. წყალი სისხლისფრად შეიღება.
1047 ნედ ლენდმა კაპიტანი განგმირულ მტაცებელს გამოარიდა, რომელიც მაშინვე წამოხტა, ინდოელს მიუახლოვდა, ფეხზე თოკი გადაუჭირა, ხელში აიტაცა და ზედაპირისკენ წავიდა. ჩვენც მას მივყევით. მალე ყველანი ინდოელის ნავთან გავჩნდით. კაპიტანმა და კონსეიმ ინდოელს მოსულირება დაუწყეს. გონდაკარგული ნელ-ნელა გამოცოცხლდა, თვალი გაახილა.
1048 ნავი სწრაფად გასრიალდა. რამდენიმე წუთის შემდეგ, ონავარი ცხოველის ლეშს გადავეყარეთ, რომელიც ტალღებზე ქანაობდა. ინდოეთის ზღვის ონავარი ნათელთევზა სიგრძით ოც ფუტს აღემატებოდა. უშველებელი ხახა ტანის მთელ მესამედს უდრიდა. ეტყობოდა, დიდი იყო, ვინაიდან ზემო ყბაზე სწორი სამკუთხედის მოყვანილობის კბილები ექვს წყებად ჰქონდა.
1049 შუადღისას მეწამული ზღვის ტალღებში შევცრუდით. მეწამულ ანუ წითელი ზღვას შემდინარე წყლები არა აქვს და პაპანაქება სიცხეში ჭარბად ორთქლდება. მისი დონე ყოველწლიურად მეტრ-ნახევარით იკლებს. ეს ზღვა ტბასავით შეკრული რომ ყოფილიყო, სრულიად დაშრებოდა, მაგრამ მისი კალაპოტი გაცილებით დაბალია კასპიის და მკვდარი ზღვის დონესთან შედარებით.
1050 მისი კედლები ზარბაზნის ხმაზეც კი იმსხვრევა. მხოლოდ აქა-იქ მოჩანდა მწვანედ აზიდული დანაკის კუდი და ინდის ხურმა. უწინ ამ ქალაქს დიდი სააღებმიცემო მნიშვნელობა ჰქონდა. ქალაქს უამრავი საცხოვრებელი სახლი ამშვენებდა, მარტო ბაზარი ექვს ადგილზე მოეწყოთ. სამი ვერსის ირგვლივ კი ქალაქს თორმეტ წყებად ერტყა გალავანი.
1051 ეს ცხოველები მიწებებულია კლდეებზე, ნიჟარებზე, წყალქვეშა მცენარის ყლორტებზე. ზოგი ფსკერის ძირზე, ფოსოებში ჩამჯდარა, ზოგი ზევით ამართულა ან მარჯნის მეჭეჭივით ჩამოკიდებულა. კონსეის განვუმარტე, რომ ამ ღრუბლებს ორნაირი წესით აგროვებენ: ან მოსმით, ან ხელით. მათი მოგროვება ხელით სჯობს, თუმცა ამას მყვინთავი სჭირდება.
1052 დიუგონი ძალზე წააგავს ლამანტინს. მისი გრძელი ტანი მოგრძო ბოლოთი თავდება, გვერდითა ფარფლები თითებს მიუგავს, ლამანტინისაგან იმით განსხვავდება, რომ ზედა ყბაში ორი მოგრძო და ბასრი ეშვი აქვს გამოშვერილი. ეს დიუგონი უშველებელი რამ იყო, სიგრძით შვიდ მეტრი იქნებოდა. არც კი ინძრეოდა, თითქოს ტალღებზე მისძინებიაო.
1053 ეტყობა, ჭრილობამ ვერ დაასუსტა, რადგანაც, ქარივით მიქროდა. მძლავრი მკლავებით მოსმული ნიჩბები ნავს ელვასავით მიქანედა ცხოველისაკენ, რამდენჯერმე მივუახლოვდი კიდეც ორიოდე საჟენის მანძილზე. ნედ ლენდს ბარჯი ამართული ჰქონდა, მაგრამ ცხოველი თვალის დახამხამებაში ჩაყვინთავდა ხოლმე და კანადელს პირში ჩალაგამოვლებულს ტოვებდა.
1054 ხმელთაშუა ზღვის გაშლილი სივრცე კი მეტისმეტად მაინტერესებდა, ამ ზღვის გარშემო მდებარე ქვეყნები ხომ აკვანი იყო კაცობრიობის ისტორიისა და ცივილიზაციისა. აქ მდებარეობს ეგვიპტე, პალესტინა, ქვეყნის პირისაგან აღგვილი ფინიკია და კართაგენი, აქვეა საბერძნეთი და რომი! ხმელთაშუა ზღვა სხვა მხრივაც საგულისხმო იყო.
1055 კონსეიმ ერთი უშველებელი კუც დამანახა. როდესაც ჰიბრალტარის სრუტეს მივუახლოვდით, ზღვის ფსკერამდე ჩავეშვით, სადაც თვალწინ საზარელი სანახაობა გადაგვეშალა. ეს იყო თავლუწვდენელი სასაფლაო აუარება ჩაძირული გემებისა. აქ იყო თითქმის მრთელი გემები, ჭახრაკები, ღუზები, ბორბლები, ერთმანეთში არეული საორთქლე ქვაბები.
1056 ვაი, რომ ეს მხოლოდ ასე ჩანდა! მყუდროება და სიკვდილი გამეფებულიყო ამ უბედურების ადგილას! ხმელთაშუა ზღვის ეს მიდამოები ცნობილია ხშირი უბედურებით, საფრანგეთიდან აფრიკისაკენ მიმავალ ან უკან დაბრუნებულ რამდენიმე გემს უპოვია აქ თავისი სამარე, რამდენი სიცოცხლე გამქრალა ამ ჯურღმულებში! რამდენი კვნესა და ქვითინი ჩამკვდარა ამ ტალღებში!
1057 ოკეანესთან შედარებით, ხმელთაშუა ზღვა ტბის მსგავსია. მაგრამ ეს ტბა მეტად დაუნდობელი და გადარეულია. დღეს გულღიად გადაუშლის მკერდს მის ანკარა ტალღებზე მოსრიალე გემებს, ხვალ კი გაშმაგდება, ყალყზე შედგება და ფაფარაშლილი, მოსხლეტილი ტალღებით ანადგურებს და ნაფოტად აქუცმაცებს მკვიდრსა და გამძლე გემებსაც კი!
1058 რამდენიმე სასიამოვნო საათი მქონდა გატარებული აქ სამეცნიერო მუშაობაში. იშვიათ და უბადლო ნივთებს ვეალერსებოდი, თვალი ვერ მომეშორებინა... ვუცქერდი ისე, როგორც სამუდამო განშორებისას შეჰყურებს ადამიანი უძვირფასეს საუნჯეს, რომელსაც ვეღარასოდეს იხილავს. დიახ, სამუდამოდ უნდა გამოვეთხოვებოდი აქ დაგროვილ მომხიბლავ საოცრებას.
1059 ჩვენ თვალწინ ხმელეთის ნასახიც არსად ჩანდა, ირგვლივ უსაზღვრო ოკეანე გადაშლილყო. შორს, ჰორიზონტის დასავლეთთან, რამდენიმე იალქნიანი გემი მოჩანდა. ალბათ ზურგის ქარის მოლოდინში იყვნენ, რომ კეთილი იმედის კონცხისთვის შემოევლოთ. მოღუშული დღე იდგა. მოსალოდნელი იყო უეცარი გრიგალი. ნედი მოუსვენრად ბდღვინავდა.
1060 მეგონა, გარკვევით ვერ გავიგე მისი პასუხი-მეთქი, მაგრამ ვეღარც ხელმეორედ შევეკითხე, რადგანაც კაპიტანს უკვე ლითონის ზუჩში შეერგო თავ. ჩემს უცნაურ სამოსში გამოვეწყვე და ვიგრძენი ხელში რკინისწვერიანი ჯოხი რომ მომაჩეჩეს. რამდენიმე წუთის შემდეგ ატლანტის ოკეანის ფსკერზე დავდგით ფეხი, სამასი მეტრის სიღრმეზე. შუაღამე მოტანებული იყო.
1061 ასე იყო თუ ისე, ეს შორეული მოწითალო წერტილი ბუნდოვნად მაინც გვინათებდა გზას. თვალი მალე შევაჩვიე უკუნ სიბნელეს და მივხვდი, რომ რუმკორფის აპარატები მართლაც ზედმეტი ბარგი იქნებოდა ჩვენთვის. მე და კაპიტანი მხარდამხარ მივდიოდით შორეული სინათლისაკენ. ნიადაგი თანდათან მაღლდებოდა, ორივენი ჯოხებზე დაბჯენილი, მძიმე ნაბიჯით მვაბოტებდით.
1062 ფხები სიპ ქვებზე გვისხლტებოდა, გაბადრულ მცენარეებში გვეხლართებოდა და შლამში გვეფლობოდა. ნახევარი საათი მაინც ვიარეთ ასე. ნიადაგი ქვიანი გახდა. მედუზები და კიბოს მაგვარი მიკროსკოპული პენატულები ფოსფორული შუქით მკრთალ სინათლეს ჰფენდა მიდამოს. ძლივს გავარჩიე ქვის გროვა, მილიონი ზოოფოტით და ხვიარა მცენარეულობით დაფარული.
1063 ჩვენი სავალი გზა კი თანდათან ნათდებოდა, მოკაშკაშე სინათლ მთის მწვერლვაიდან მიდამოს ეფინებოდა. მთა რვაასი ფუქტის სიმაღლეზე მაინც იქნებოდა აზიდული, მაგრამ თვით ის, რასაც ვხედავდი, მხოლოდ წყლის ფენებში ანარეკლად ასხული სანახაობა იყო. ამ გამოუცნობი სინათლის სათავე კი ალბათ ჩვენს გადაღმა, მთის კალთებზე იყო მოთავსებული.
1064 კაპიტანი თამამად და უყოყმანოდ მიაბიჯებდა ატლანტის ოკეანის ამ ოღროჩოღრო ფსკერზე. ეტყობა, კარგდ იცოდა ეს ჩაბნელებული ბილიკები, ალბათ ხშირად დადიოდა ამ ადგილებში და გეზი არ ეშლებოდა. მეც სრული ნდობით უკან მივყვებოდი. სიამოვნებით და აღტაცებით ვაყოლებდი თვალს კაპიტნის მაღალ ტანს, რომელიც ჰორიზონტის ნათელ ფონზე შავად ისხებოდა.
1065 კლდეებზე აფხოტებსი დროს, ნაყარ ტოტებს ზედ ვაბოტებდით, ზღვის ფოთლებს ვამსხვრევდით, მისი ნაწყვეტი შტოები ერთი ხიდან მეორეს ენარცხებოდა. დაფრთხალი თევზების ქარავანი ერთი მხრიდან მეორეისაკენ მისრიალებდა. ამ სანახაობამ ისე გამიტაცა, რომ დაღლილობას ვერ ვგრძნობდი, ფეხდაფეხ მივდევდი ჩემს წინამძღოლს, რომელმაც დაღლა რა იყო არ იცოდა.
1066 ისეთ კლდეებზე მივფოფხავდით, რომ ლოდი ლოდზე იმსხვრეოდა და ქვემოთ საშინელი ხმაურით ექანბოდა. ორივე მხრიდან პირქუში და ჩაბნელებული ტალანები მოჩანდა. ალაგ-ალაგ უზრმაზარი ტაფობი გადაშლილიყო, თითქოს ადამიანის ხელს მოუსუფთავებიაო. ზოგჯერ თავს ვეკითხებოდი: ხომ შეიძლება მოულოდნელად თავს წამოადგეს ამ წყალქვეში მცხოვრები ვინმე?!
1067 რა სანანებლად მრჩება, რომ დრო არა მაქვს დავეშვა ამ დაქანებული მთების ფერდობებზე, გავისეირნო ამ უზარმაზარ ხმელეთზე, რომელიც ოდესღაც აფრიკასა და ამერიკას აერთებდა და აქ ვიხილო წარღვნის წინათ აგებული ქალაქი ნანგრევები! ვინ იცის, იქნებ მიწის გულში მოდუღდუღე ცეცხლმა კვლავ ზღვის ზედაპირზე ამოზიდოს ეს წყალქვეშა ნანგრევები?!
1068 ოკეანის ამ ნაწილსი ხომ უკვე მიაგნეს რამდენიმე წყალქევშა ვულკანს: მრავალ გემს განუცდია არაჩევულებრივი რყევა ამ მშფოთვარე უფსკრულზე გადაცურვის დროს. ვინ იცის, იქნებ ის დროც მოვიდეს, როდესაც ვულკანური ღველფით თანდათან გაზრდილი და ახალ-ახალ ფენებად ამაღლებული ატლანტისი კვლავ მოევლინოს ადამიანის თვალებს?!
1069 ნეტავ, რას ფიქრობდა? იქნებ მისი გონება თავს დასტრიალებდა ამ დაღუპულ მოდგმას. იქნებ იმითომ მოვიდა აქ ეს ახირებული ადამიანი, რომელსაც არ სურს თანამედროვე ცხოვრებით იცხოვროს და სწადია გარდასულთა სიცოცხლით გახალისდეს? არაფერს დავიშურებდი, ოღონდ შემეტყო მისი აზრი, მივმხვდარიყავი მის გულისთქმას, თანაზიარი გავმხდარიყავი მისი!
1070 ტბის გარშემო ვიწრო შლამიან ნაპირს გავყევით. განსაკუთრებული და ღირშესანიშნავი არფაფერი გადაგვხდენია. კონსეი ახლაც ჩვეულებრივ დინჯი და აუჩქარებელი იყო. ნედ ლენდი კი სულ იმის ძიებაში იყო, ეგებ ამ გამოქვაბულს სადმე გასასვლელი გზა ჰქონდესო. აქა-იქ ვულკანური ნატეხები იყო მოფენილი, პემზის სურათოვანი ლოდები.
1071 კანადელი გარეულ ფუტკარს წააწყდა და თავისი ჩანთა თაფლით სავსე ფიჭით გატენა. თურმე ამ ვულკანის გულში ფუტკრის გარდა სხვა მწერებიც მოიპოვებოდა. კლდის ნაპრალებში მიმინოები ბუდობდნენ. ფერდობებზე სავათები შევამჩნიეთ. ძნელი სათქმელია, თუ საიდან გაჩდნენ აქ, თოფები თან არ წაგვიღია და ნედ ლენდი სიბრაზისაგან წვრებს იგლეჯდა.
1072 სამაგიეროდ, უნდა გენახათ, რა აღტაცებაში მოვიდა, როცა ნასროლი ქვით ერთი სავათი დაჭრა. კინაღამ გაიჩეხა ფრიალო კლდეზე ამ ფინველის დევნაში. აქ ერთი რამ გადაგვხვდა და არ შეიძლება არ მოვიხსენიო. კლდეებში დავინახეთ მიმყუდორებული ეხი, რომეციც რბილი და წმინდა შლამით იყო მოფენილი. სიამოვნებით ჩაგვთვლიმა. უცებ კონსეის ყვირილზე გამომეღვიძა.
1073 ეს თბილი დინება ფლორიდის არხიდან იწყება და შპიცბერგენისაკენ მიილტვის. მაგრამ, სანამ მექსიკის ყურეს შეერევა, ორ ტოტად იყოფა: უმთავრესი ტოტი ირლანდიისა და ნორვეგიისაკენ მიექანება, მეორე ტოტი კი სამხრეთით უხვევს, აზორის კუნძულებამდე, აფრიკის ნაპირებს რომ მიაღწევს, ისევ უკან ბრუნდებოდა ანტილის კუნძულისკენ.
1074 ახლა კი ეჭვი აღარ იყო, კაპიტან ნემოს განზრახული ჰქონდა, ჰორნის კონცხისათვის შემოევლო და ოკეანის ტროპიკული ნაწილისკენ გაბრუნებულიყო. ამის გამო ნედ ლენდი საგონებელში ჩავარდა: ამ თვალუწვდენელი ზღვების სივრცეში, სადაც არც ერთი კუნძულიც კი არსად მოჩანდა, გაპარვაზე ფიქრიც არ შეიძლებოდა. ბედს უნდა დავმორჩილებოდით.
1075 თუმცა მე ვიმედოვნებდი, რომ თუ ძალით და მოხერხებით ვერაფერს გავხდებით, შეიძლება კაპიტნის დარწმუნებამ იმოქმედოს-მეთქი. ვინ იცის, იქნებ თავისი მოგზაურობის დასრულების შემდეგ კაპიტანს თვითონვე მიეცა ჩვენთვის თავისუფლება და სიტყვა ჩამოერთვა, რომ არასოდეს და არავისთან არ გაგვემჟღავნებინა მისი არსებობის საიდუმლოება.
1076 მაგრამ ოთხი თვის განმავლობაში ჩემი სიჩუმეც შეიძლება ისე ჩაეთვალა, ვითომც სავსებით შევურიგდით ბედს. რომ დავლაპარაკებოდი გათავისუფლების შესახებ, შეიძლება მეთვალყურეობა გაეძლიერებინა ჩვენზე და გაპარვის შესაძლებლობა სამუდამოდ დაგვეკარგა. ჩვენს მოგზაურობაში ამ ცხრამეტ დღეს არაფერი განსაკუთრებული არ გადაგვხდენია თავს.
1077 ზოგჯერ მის მიერ ბიბლიოთეკაში დატოვებული გადაშლილი წიგნები მხვდებოდა. ეს იყო ბუნებისმეტყევლების ისტორია. როგორც შევატყე, კაპიტანი კმაყოფილი იყო ჩემი თხზულებით ზღვის ფსკერის შესახებ. წიგნის არშიაზე მიწერილი ჰქონდა მრავალი დასაბუთებული შენიშვნა, რომელიც ხშირად ეწინააღმდეგებოდა ჩემს თეორიებს და სისტემას.
1078 თხუთმეტი წუთის შემდეგ, ცამეტი ათასი მეტრის სიღრმეს მივაღწიეთ, მაგრამ ზღვის ფსკერის სიახლოვის არავითარი ნიშანი არ იყო. თოთხმეტი ათასი მეტრის სიღრმეზე უკვე დავინახეთ მოშავო მთის მწვერვალები, რომლებიც წყალში ამოზიდულიყო. ეს მთები ისეთივე მაღალი უნდა ყოფილიყო, როგორც მონბლანი ან ჰიმალაის მთები. აქ ოკეანის სიღრმე განუზომელია.
1079 მაგრამ ნედს თვალი გაუშტერდა ვეშაპისაკენ და საუბარი აღარ გაუგრძელებია. ეს ვეშაპი ვერ გადარჩენოდა კაშალოტის კბილებს. მაშინვე ვიცანი სამხრეთის ვეშაპი, ბტყელთავა და სრულებით შავი. ჩვეულებრივი ვეშაპისაგან ანატომიურად იმით განირჩევა, რომ კისრის ორი ხერხემლის ძვალი შეხორცებული აქვს და ორი ნეკნის ძვალი მეტი აქვს, ვიდრე სხვა ვეშაპებს.
1080 კაპიტანი მარწმუნებდა, ეს რზე საუცხოოა, ძროხის რძისგან არაფერით განსხვავდებაო. მაინც გავუსინჯე გემო და მართლაც დავეთანხმე მის აზრს. ამ რძისაგან დამზადებულ კარაქსა და ყველს მრავალფეროვნება შემოჰქონდა ჩვენს სუფრაზე. იმ დღის შემდეგ ვამჩნევდი, რომ ნედ ლენდი მტრული თვალით უყურებდა კაპიტანს და მის ყოველ ნაბიჯს გაფაციცებით ვაკვირდებოდი.
1081 ნუთუ კაპიტანი პოლუსისკენ მიისწრაფვის? გზად უკვე გვხვდებოდა მთელი კლდეების ოდენა მცურავი ყინულები, რომელთაც ტალღები ტყლაშუნით ეხეთქებოდა. ნედი ძველებურად უგუნებოდ იყო და აღარაფერს აქცევდა ყურადღებას. რაც უფრო ქვევით ვიწევდით სამხრეთისაკენ, მით უფრო ხშირად გვეხებოდა ყინულის თოში. ახლა უკვე მცურავი გორები ტივტივებდა.
1082 ყოველ ნაბიჯზე მოჩანდა შებოლილი ხვრელები, საიდანაც გოგირდის სუნი ამოდიოდა. კუნძულის მცენარეულობა ძალზე მწირი იყო. აქა-იქ შავ კლდეებზე მოჩანდა ხავსი, ზღვის ბალახი დ ორიოდე მიკროსკოპული მცენარე. თვალი მოვკარი კიდევ რამდენიმე წითელ და მწვანე ბალახს, რომელიც ტალღებს გამოერიყათ. სამაგიეროდ, ჰაერში დუღდა სიცოცხლე.
1083 ათასგვარი ფრინველი გუნდ-გუნდად ტრიალებდნენ ალბატროსები და ყველა ჯიშის ქარიშხალა ფრინველები. ნაპირს ნახევარი მილის მანძილზე რომ გავცილდით, დავინახე, რომ ნიადაგი პინგვინების ბუდებით იყო მოფენილი. შუადღემდე ერთი საათიღა დარჩა. ნისლი არ იფანტებოდა. შუადღე დადგა. მზე არსად ჩანდა. ცა უფრო მოიღუშა და თოვა დაიწყო.
1084 კლდის აქეთ მოგვესმოდა მათი გამაყრუებელი ყეფა. ზღვის სპილოები ძალიან ჰგვანან სელაპებს. მათგან მხოლოდ სიდიდით და მოგრძო ბეწვით განირჩევიან. არა აქვთ უკანა კბილები, მხოლოდ ზედა ყბაში თითო არშინის სიგრძის ორი ეშვი აქვთ. სწორედ ამ ძვირფასი ეშვის გულისთვის ჟლეტენ ისეთი თავგამოდებით, რომ მალე ალბათ სულ გაწყვეტენ.
1085 უკან მომავალმა იშვიათი ნიმუშის პინგვინის კვერცხი ვიპოვე. ძალიან დიდი იყო, თეთრი ფერის და უცნაურლაქებიანი. ის კვერცხი კაპიტნის მუზეუმის კარადაში მოვათავსე. დაძინების დროს, მზეს შევთხოვდი, რომ ხვალ ერთი წამით მაინც მოევლინა ჩვენთვის თავისი მაცოცხლებელი სხივი. მეორე დღეს დილის ბინდბუნდში ბაქანს მივასურე, კაპიტანი ნემოც იქ დამხვდა.
1086 ნისლი იფანტებოდა და ღრუბლები აქეთ-იქით მიიზლაზნებოდა. კაპიტან ნემომ საჭირო ხელსაწყოები წამოიღო და დილის ათი საათისათვის მისი მეზღვაურების თანხლებით, კუნძულზე გავემგზავრეთ. ჩვენ უნდა მიგვეღწია უმაღლესი მწვერვალისათვის, რომელიც წარმოადგენდა ფრიალო კლდის წვეტინ წვერს და წყლის დონიდან ნახევარი ვერსის სიმაღლეზე აზიდულიყო.
1087 სანამ ყინლის ჭრას დაიწყებდნენ, ჯერ განკარგულება გასცა, ბურღით გაეხვრიტათ, რომ წესიერი გეზი მისცემოდა მუშაობას. გრძელი ზონდები ჰკრეს გვერდის კედლებში, მაგრამ თხუთმეტი მეტრის სიღრმის მერეც სქელი ყინულის კედელი დახვდათ. თაღის მხარეს მუშაობის ცდაც უნაყოფო იქნებოდა, რადგან მთლიანი, მკვრივად შეკრული სქელი ყინული იყო.
1088 აქ კი ათი მეტრის სისქე ყინული გვაშორებდა თავისუფალ წყალს. მაშინვე შეუდგნენ თავგამოდებულ მუშაობას. კაპიტანმა ნემომ ბრძანა, რომ გემის ცხვირს წინ, რვა მეტრის მოშორებით უზარმაზარი წრე შემოეხაზათ და ყინულის ის ნაწილი ამოეღოთ. ბევრგან ხრახნებით დაბურღეს ყინულის ნიადაგი და დიდრონ ლოდებად აცლიდნენ ყინულის ნატეხებს.
1089 საშინელი მდგომარეობა იყო, მაგრამ ყველა ჩვენგანი პირდაპირ თვალებში უმზერდა საფრთხეს და გადავწყვიტეთ, ჩვენი მოვალეობა ბოლომდე შეგვესრულებინა. იმ ღამეს კიდევ ერთ მეტრზე ამოიჭრა ყინული ამ უზარმაზარ ორმოში. მეორე დილით სკაფანდრში გამოწყობილი მივდიოდი წყალში, რომლის ტემპერატურა ექვსი გრადუსი მაინც იქნებოდა.
1090 მაშინ თერმომეტრი გარეთ შვიდ გრადუს ყინვას უჩვენებდა. კაპიტანმა ნემომ სამზარეულოში გამიყვანა, სადაც წყლის გამოსახდელი უზარმაზარი აპარატები იდგა. წყალს ორთქლად ხდიდა, რომ შემდეგ სასმელად გამოსაყენებელი ყოფილიყო. ეს ქვაბები წყლით გაავსეს, მთელი ელექტრონის სითბო აპარატების გარშემო მიხვეულ-მოხვეულ მილებში მიუშვეს.
1091 ელექტრონს ბატარეებით განვითარებული სითბო ისეთი მძლავრი იყო, რომ ზღვის ცივი წყალი აპარატში რომ გაივლიდა, ტუმბოებში ქაფქაფად მისჩქეფდა. მდუღარე წყალი ყინულეთს მიუშვეს. სამი საათის შემდეგ, თერმომეტრი ექვს გრადუსს გვიჩვენებდა. მაშასადამე, ერთი გრადუსი მოვიგეთ. ორი საათის შემდეგ თერმომეტრი უკვე ოთხ გრადუსს აღნიშნავდა.
1092 მაგრამ თუ ჩვენი მდგომარეობა ასეთი აუტანელი იყო გემში, ადვილი წარმოსადგენია, თუ რა გაშმაგებით და ნეტარებით ვიცვამდი სკაფანდრებს სამუშაოდ გასსვლელად. წერაქვი წკრიალით ტეხდა ყინულეთს, მკლავი იქანცებოდა, ხელებზე ტყავი გვასკდებოდა, მაგრამ ვის აგონდებოდა იარები, როდესაც აპარატიდან მაცოცხლებელი ჰაერი ჩდიოდა ფილტვებში!
1093 მაშინ მთელი ელექტრონის ძალა წყლის გამოქაჩვისკენ მიმართეს. რამდენიმე წუთის შემდეგ გემის შექანება შეაკავეს. მანომეტრი აღნიშნადა, რომ გემი ზევით მიიწევდა. ხრახნი გაშმაგებით ბრუნადა. სწრაფი სვლისაგან მთელი გემი თრთოდა და ჩრდილოეთისაკენ მიექანებოდა. ნეტავ, კიდევ დიდხანს იცურებს ამ ყინულეთის ქვეშ? ნეტავ, მალე მივაღწევთ გაშლილ ზღვას?
1094 ბიბლიოთეკის დივანზე ვიყავი გადასვენებული, სული მეხუთებოდა. სახე გამიფითრდა, ტუჩები გამილურჯდა, ღონე გამომეცალა. ვეღარც ვხედავდი და აღარც მესმოდა რაიმე. ჩემს მხსიერებაში დროის ცნება გაქრა, ჩემი კუნთები აღარ იკუმშებოდა. არ დამითვლია ასე გატარებული საათები, მაგრამ ვგრძნობდი კი, რომ ნელ-ნელა ვკვდებოდი... უცებ გონს მოვეგე.
1095 ჩემს ფილტვებს სუფთა ჰაერი მოხვდა. ნუთუ ტალღების ზედაპირზე ვართ? ნუთუ მთლიანი ყინულეთი გავიარეთ? არა! ეს თურმე ნედი და კონსეი, ჩემი უერთგულესი მეგობრები, ცდილობდნენ როგორმე გადავერჩინე. რუკეილორის აპარატის ძირზე ცოტაოდენი ჰაერი დარჩენილიყო და იმის მაგივრად, რომ თვითონ ესუნთქათ, მე მიზოგავდნენ და სიცოცხლეს დროდადრო მაწვეთებდნენ.
1096 ზღვის ფურები მშვიდად ძოვენ ბალახს წყალქვეშა ველებზე და ბალახს ანადგურებენ. ეს ცხოველები რომ არ ანადგურებდნენ ამ ბალახებს, ისე გაიხლართებოდნენ, რომ ტროპიკული მდინარეების შესართავს ჩახერგავდნენ. ზღვის ფურის ხორცი ძალიან გემრიელია და ადამიანებიც უმოწყალოდ ჟლეტე ამ უწყინარ და სასარგებლო ცხოველებს, რის გამოც იშვიათად გვხვდებიან.
1097 მისი სხეული სიგრძით ოთხი საჟენი იქნებოდა. მომწვანო, გადმოკარკლული, უშველებელი თვალებით მოგვჩერებოდა, თან გრეხითა და კრუნჩხვით ასავსავებდა თავის რვავე ფეხს, ან უკეთესი იქნბა, თუ ვიტყვით - ხელებს, ე.ი. იმ უზარმაზარ თითებს, რომლებიც თავზე ჰქონდა გამობმული. მისი თათები ზედიზედ მიყრილი დიდრონი კოტოშებით იყო მოფენილი.
1098 ამ თითებს შუა თუთიყუშის ნისკარტის მოყვანილობის პირი მოუჩანდა, დაღრენილ პირში ბასრ კბილებს აჩენდა. თითისტარის მოყვანილობის ტანი ალბათ ათას ხუთასი ფუტი მაინც გამოვიდოდა. რვაფეხას ფერი არაჩვეულებრივად ცვალებადია. გაბრაზების დროს, ის მოთეთრო-ნაცრისფერი ერთბაშად მოწითალო-აგურისფერი ხდება. ამჟამად ის სწორედ ასეთი ფერის იყო.
1099 ჩვენ ბაქანზე ავდიოდით ჯგუფად, როცა რვაფეხას ორი უზარმაზარი თათი ჰერში გაიკლაკნა. მერე ერთი მეზღვაურს დასწვდა, გარს შემოეხვია და მძლავრად აიტცა ჰაერში. კაპიტანმა შეჰყვირა და საშველად გაექანა. საზარელი სანახაობა იყო. მძლავრ თათებში ჩაბღუჯულ საწყალ მეზღვაურს რვაფერხას კოტოშიანი თათი სხულში ჩაჭდობოდა და ძალუმად იქნევდა.
1100 ჩემს სიცოცხლეში არ დამავიწყდება მისი ყვირილი. კაპიტანი ნემო რვაფეხას ეცა და ერთი დარტყმით მეორე თათიც წააგდებინა. მისი თანაშემწე სხვ რვაფეხას ებრძოდა გამწარებული. მთელი ეკიპაჟი ცულებს ატრიალებდა. მე და კონსეიც ცულებით ვჩეხავდით ცხოველის აბურთულ სხეულს. გამაბრუებელი მუშკის სუნით გაიჟინთა ჰაერი. საშინელება იყო!
1101 ეს იყო გოლფსტრემი. გოლფსტრემი მართლაც მდინარეაა, რომელიც თავისუფლად მიედინება ატლანტის ოკეანეში. მისი წყალი ოკეანის წყალში როდი ერევა. ეს არის მლაშე მდინარე, იმაზე უფრო მლაშე, ვიდრე გარშემო მომდგარი ზღვებია. მისი საშუალო სიღრმე სამი ათას ფუტს აღწევს, სიგანე კი - სამოც მილს. მისი სიჩქარე საათში ოთხ კილომეტრს უდრის.
1102 ძვლიანი თევზებიდან გვხვდებოდა ლაშებიანი თევზი, რომელიც ამ ზღვების განუყრელი შვილია; ცეცხლივით მოელვარე სპარები, ერთი მეტრის სიგრძის, წვრილი კბილებით მოკენჭილი, განიერლაყუჩა სციენები; მტრედისფერი კარიფენი. ესენი ოკეანის ნამდვილი ცისარტყელები არიან და სილამაზიტ მეტოქეობას უწევენ ტროპიკული ქვეყნების ულამაზეს ფრინველებს...
1103 კვებეკის მდინარე, ჩემი ქალაქის მდინარე, ამას რომ გავიხსენებ, თმა ყალყზე მიდგება. იცით, რა? მირჩევნია ზღვაში გადავვარდე. აქ დარჩენა კი აღარ შემიძლია, აღარ!... ცხადი იყო, კანადელს მოთმინების ძაფი გაუწყდა. მისი ძლიერი ბუნება ვერ შეთვისებოდა ასეთ ხანგრძლივ პატიმრობას. სახე, დღითიდღე, სულ უფრო ეღუშებოდა.
1104 მარტო დავრჩი. საკითხი გადაწყდა და უნდა დამებოლოებინა. ჩემს კაიუტაში შევედი, კაპიტან ნემოს ოთახიდან ფეხის ხმა ისმოდა. შემთხვევა ხელიდან არ უნდა გამეშვა და უნდა მენახა. კარზე მივაკაკუნე. კიდევ მივუკაკუნე და ღილაკს თითი დავაჭირე. კარი გაიღო. შევედი. კაპიტანი ოთახში იყო, სამუშაო მაგიდასთან თავჩარგული იჯდა