| 1 |
Ташкентан көтөн, Пакистан сиригэр киирээттэрин кытта, сөмөлүөт икки өттүгэр истребитель сөмөлүөттэр баар буолбуттара. Бастаан Пешавар куоракка түһэр былааннаахтара да, пуорка түһэри олоччу боппуттара. Онон Карачи куоракка айаннаабыттара. Онно даҕаны ылар баҕалара суоҕа. Лүөччүктэр атын дойдуга көтөргө этэн көрбүттэрин террористар ылымматахтара. Сөмөлүөт уматыга бүтүөр диэри элиэтээбитэ. Онтулара бүтэрэ субу кэлбитин кэннэ, Молошников түһэргэ бирикээстээбитэ. Экипаж Пакистан диспиэччэрин кытта бүтэһигин кэпсэтэн баран, көҥүл ылан, аэропорка түспүтэ. Сөмөлүөтү тута байыаннайдар төгүрүйбүттэрэ. Террористар утарылаһа сатаабакка, Исаковы батыһан, сиргэ түспүттэрэ, сааларын туттарбыттара. Кинилэр Сэбиэскэй Сойууска олорор баҕалара суоҕун этэн туран, бэлитиичэскэй хорҕойор сири көрдөөбүттэрэ. «Ыалдьыттары» аһатан баран, илиилэрин хандалылаабыттара, биэстии-алталыы киһини биир хоско симмиттэрэ. Орон суоҕар өлөрдүү сылайбыт хаайыылаахтар кыһаллыбатахтара. Бетон муостаҕа сытаат, утуйар аакка барбыттара. |
| 2 |
Маныаха дойду Үбүн министиэристибэтигэр быһаарбыттарынан, судаарыстыбаттан субсидияны саамай үчүгэй көрдөрүүлээх эрэ чааһынай тэрилтэлэр ылыахтара. Оттон ким хайдах үлэлээҕин судаарыстыбаннай сакаасчыт анал куонкурус кэннэ быһаарыаҕа. Ити куонкуруска ханнык баҕарар баҕалаах урбаанньыт, чааһынай тэрилтэ кыттарга сайаапканы биэриэн сөп. Ол эрээри, ким саамай үчүгэй усулуобуйаны биэрэргэ бэлэмин көрөн кыайыылаах тахсыаҕа. Кыайыылааҕы урбаанньыт эбэтэр чааһынай тэрилтэ сакааһы толорорго үбү ылыаҕа. Оттон сорох социальнай өҥөнү оҥорооччулары гражданнар социальнай сэртипикээт көмөтүнэн бэйэлэрэ быһаарыахтара. Ол эбэтэр, маннык сэртипикээттээх киһи бэйэтэ талбыт чааһынай хампаанньатыгар судаарыстыба харчы көрүөҕэ. Маныаха «харчыбын кимиэхэ биэрэрбин бэйэм билэбин» диэн бириинсип үлэлиир. Чааһынайдарга бастакы социальнай сакааһы биэрии эһиилгиттэн саҕаланыаҕа. Онуоха дылы сокуон аннынааҕы аакта оҥоһуллан бигэргэниэхтэрэ, пилотнай эрэгийиэннэр быһаарыаллыахтара (ону балаҕан ыйа бүтүөр дылы дойду бырабыыталыстыбата бигэргэтиэҕэ). |
| 3 |
Баара суоҕа отут биэрэстэлээх суол тутулла сатаабыта, аны икки сылынан, уон сылын туолуохтаах. Айанныыр кыһалҕалаахха – эрэй-муҥ! Билигин биир көстөөх сир хаалла диэн алы гынар курдуктар. Аны онтуларыгар эмиэ харгыстардаах. Ол курдук, Сүлдьүкээртэн аҕыйах биэрэстэлээх сиргэ, Куукуйдаах уонна Сүлдьүкээр үрэхтэрин күргэлиэхтэрин наада. Ол хаһан бүтэрэ – остуоруйа! Оройуон дьаһалтатын бэрэстэбиитэллэрэ, күргэлэр туруохтаах сирдэрин быйыл кэлэн үөрэтэн барбыттара. Аны геодезистар үлэлэрэ эрэйиллэр. Бу чааһыгар үлэ бытаан. Онон муосталар хаһан тутуллан, суол Светлэйгэ диэри сулбуччу сылдьыллар буолара дьөрү биллибэт. Ман таһынан, бу эбэҥкилэр түөлбэлээн олорор нэһилиэктэригэр сайдыы ситимэ киирбэтэх. Мииринэй оройуонугар түргэн, оптоволоконнай интернет киирбитэ балачча кэм буолла. Оттон Сүлдьүкээр түргэн интернетэ сол да суох. Сыыппара технологията суох буолан былыргылыы, сайдыыттан төрүт хаалан олороллор. Сүлдьүкээр саҥа тутууларынан киэркэйбэт. Дьиэлэрэ самнархайдар. Урукку порт оннугар саҥа микрооройуон салгыы тутуллуон, кыахтаах пилорама мэлигир. |
| 4 |
Туттар малбыт, аһылыкпыт, таҥаспыт ортотунан 20 кг буолуохтаах. Хас биирдии киһиэхэ аһылыга чуолкайдык суоттанар. Хас кыраам, куһуок ааҕыллар. Сылаалаах айаҥҥа киһи сөптөөх битэмиини, калорийы ылыахтаах. Биир киһи күннээҕи нуормата – киилэ аҥаара бородуукта. Биир аһылыкка төһө эрэ куһуок суухара, хас эрэ кэмпиэт, кыра сыыр, сыа барыта учуоттанар. Хайаҕа түргэнник буһар аһы илдьэ сылдьыллар. Тоҕо диэтэххэ, онно салгына атын, аһы буһарарга эрэйдээх. Аны мас суох буолан, уот оттубаккын. Онон гаас баллонун илдьэ сылдьан, онно сылытыллар анал иһиккэ уу оргутан, аһыыгын. Хайаҕа килиэп барсыбат. Уопуттаах туристар сүбэлэринэн айанныахпыт иннинэ килиэби арыылаан, духуопкаҕа хатаран, суухара оҥорон, илдьибиппит. Сарсыардааҥҥы аһылыкка "Быстров" диэн бакыаттаах хааһыттан киһиэхэ биирдии хамыйах тиксэр. Куһуок суухара, куһуок сыыр эбиллэр. Күнүһүн "Горячая кружка" диэн эмиэ бакыаттаах миин абырыыр. Киэһээҥҥи аһылыкка уопсай аһылык буһарыллар. Айаҥҥа саамай көмөлөһөр – кэмпиэт. "Минньигэскэ үөрүү гормуона баар" дииллэрэ сөптөөх. |
| 5 |
Сымара таастар быыстарыгар өр сылдьан баран, күөҕү көрөр олус үөрүүлээх. Тымныы салгыннаах хайанан баран истэххинэ, эмискэ иэҕиллии кэнниттэн сылаас салгын сайа биэрэр. Дьэ, ол холлороон сиргэ үүнээйи баар буолар. Аҕыйах хардыы икки ардыгар хартыына уларыйара дьикти. Биир дьикти көстүү туһунан кэпсиэхпин баҕарабын. Хайаҕа тыынар тыыннаах суох сиригэр дэҥ кэриэтэ биирдиилээн сахсырҕа, үрүмэччи көһүннэҕинэ, олус үөрэҕин. Биир киэһэ, арай көрдөхпүтүнэ, хаар түһэр. Хантайбыппыт – тыһыынчанан сиэрэй өҥнөөх үрүмэччи көтө сылдьар! Аттынааҕы хаардаах улахан мууска тобус-толору олордулар. Хайаҕа сылдьа үөрүйэх дьоммут маннык көстүүнү эмиэ саҥа көрбүттэрин билинэллэр. Сарсыҥҥы күнүгэр турбуппут – эмиэ бааллара. Онтон хайаҕа тахсыыбытыгар тыал сүтэн, олус үчүгэй халлаан турбута. Урукку альпинистар күннүктэрин аахтахха, тахсыыга мэлдьи тыаллаах, ардахтаах халлаан турар эбит. Биһиэхэ буоллаҕына, халлаан ып-ыраас турбута. Онно олорон санаатахпытына, сэриигэ охтубут биир дойдулаахтарбыт куттара үрүмэччигэ кубулуйан, арыаллаабыт буолуохтарын сөп курдук. |
| 6 |
Тайах суола сүөһү суолун курдук элбэх. Тыа быыһынан тэҥҥэ хаамсар тыатааҕылар бааллара. Чубуку суола элбэх. Хайаҕа үүнээйилээх сиргэ суол-иис эмиэ элбэх. Тыас таһаарар, сардаҥанан уһуурар тэриллээх сылдьыбыппыт да, туһамматахпыт. Итинник айаҥҥа баары биллэрэн, тыаһыы-ууһуу, кэпсэтэ сылдьыахха наада. Тыатааҕыта суох ойуур суох да буолуохтаах. Бааргын биллэрдэххинэ, чугаһаабат, наадыйбат. Арай оҕолоох эһэ түбэстэҕинэ кутталлаах. Оҕото билэ-көрө сатаан, киһиэхэ чугаһаатаҕына, көмүскэһиэн сөп. Биирдэ катамараанынан сылдьан, үүтээни көрдүү сатаан баран, булбакка, түбэһиэх хонорго быһаарыммыппыт. Кытылга тиксээри катамарааннарбытын салайа сылдьан хараҕым кырыытынан көрбүтүм – түөртээх-биэстээх улахан эһэ киирэн турар эбит. Биһигини көрөөт, икки атаҕар турбута. Онтон утары сүүрэн иһэн, сыппытын ылла быһыылаах, төттөрү эргиллибитэ да, буута быстарынан тыа диэки ыстаммыта. "Урал" массыынанан баран иһэн көрдөххө, куобах оҕото сүрдээҕин төрөөбүт. Кус-хаас элбэх. Айаннаан иһэр буолан, бултуур бириэмэ суох. |
| 7 |
Учуутал буоллаҕына, үөрэнээччилэригэр кэпсииригэр, үөрэтэригэр улахан тирэхтэннэ. Бу сылдьарбытыгар квадрокоптеры баһылаата. Чыычаах көтөр үрдүгүттэн олус үчүгэй каадырдар баар буоллулар. Бэйэбэр кэллэххэ, үлэбинэн бэтэрээннэрбитигэр көмөлөһөбүт, кинилэр ааттарыттан үлэни ыытабыт. Бэтэрээн көннөрү көмөтөөҕөр бэйэтин аатыттан оҥоһуллар үлэҕэ ордук үөрэр. "Пик Победы" хайаҕа ис дьыала бэтэрээннэрин ааттарыттан былаах ыйаммытыттан дьоммут олус үөрбүттэрин билинэллэр. Улахан өйөбүлү Ис дьыала миниистирэ Владимир Прокопенко оҥордо. Кини дьаһалынан сөптөөх хамаанда тэриллэн, көрсөр дьон туруоруллан, суолга-иискэ ыарахаттары көрсүбэтибит. Бииргэ сылдьыбыт доҕотторбор бэйэ-бэйэҕэ көмөҕө кэлэр үтүө хаачыстыба баарын ордук чорботон бэлиэтээтим. Киһи сатаабата диэн эмиэ баар буоллаҕа. Итинник түгэҥҥэ аттыгар киһи баар буола охсоро дьикти. Бэйэ-бэйэбитин ситэрсэн, олус табыллан сырыттыбыт. Онон альпинист доҕотторбор улахан махтал! Инникитин даҕаны биһиги суолбутун ыччаттарбыт хатылыахтара диэн эрэнэбит. Онуоха успуордунан дьарыктаныахха, сыал-сорук туруорунуохха наада. |
Комментарии