| 1 |
Кеш, дүк-биле ажылдаар күзелим ол-ла хевээр чыдып берген. Херек кырында кылып эгелээримге кеш, дүктүң ажылы дыка улуг, ынчангаш өртээ база аартай бээр, кижи бүрүзү кылып шыдавас болду. Ам ынчаарга, кижи бүрүзү кылып шыдаптар, өртек-үнезинге күш чедиптер материал херек деп бодалга келгеш, вайберде бөлүүмде киржикчилер-биле сүмележип чугаалашкаш, синтепон материал-биле тоннар даарап эгелээн бис. Чоорту пөстү интернет садыглардан мөөңү-биле чүгээр өртекке чагыдып ап турар апарган бис. Пөстү чагыткаш, кожууннарда чагыкчыларже чорудуп-ла тур мен, оларым ыыт чок. «Канчап тур силер, уруглар?» дээримге-даа, харыылаар кижи чок. Чугаалажып келзивиссе, даарап билбес улус болган. Ынчаар, оларны өөредир бодал тывылган. Вайберге өөредирге, черле дааранып чораан кижи билип алыр, а дааранмайн чорааннарга болдунмас болду. Бөлүүмде улус вайберге эвес, «Карак-биле көөрге эки, бисти өөредип көр» деп, боттары дилеп туруп берген. Оларны өөредир чер чок. Ол-бо черлерге борастанып турувуста, өөм ээзи даараныр чер кылып берген. |
| 2 |
Тоннуң адаккы кезээ — чер ие, кыры дээр ада деп көрүп турар. Шаанда чиңгир өңгүр өңнер-биле даарап турган. Бай-шыдалдыг улустуң кедер хеви. Ынчалза-даа өг-бүле бүрүзүнге турган деп билир мен. Шаандакы базырыктарны казарга, көрзүңерзе, кайы хире бай-шыдалдыг, күчү-күштүг чон турган-дыр бис. Ооң чажыды эдектиг тонда деп, бодум ынчаар хүлээп алган мен. Ону херээжен кижи бүрүзү чүгле төл бодарадыр үезинде кедер. Ол үези эрткен, азы келбээн кижи кедип болбас. Шыгжаары безин тускай, хүндүткелдиг бедик черге шыгжаар, арыг-силиг кылдыр эдилээр. Кымга-даа ачыладып болбас. Чүгле хан төрээн кижилер салгал дамчып эдилээр. Хүндүткелдиг эдилээрге-ле, адаанда элбек эдээн таварыштыр черден энергияны кижиге берип турар деп бүзүрээр мен. Эскерген чүүлүм, эдектиг тонну бодумга даарааш, кедип эгелээримге, шупту чүве эки талазынче аайлажып, өг-бүлемде, ажыл-ижимде ажыл-херээм чайгаар боттанып турар апарган. Бо тонну кедиксээн кижи бүрүзү база кедип шыдавазын эскердим. Үези кээрге, боду-ла бо тонче орук ажыттына бээрин чижектерге көрдүм. |
| 3 |
Та чүге, өске мастерлер сонуургавайн турары ол. Хүндүлээрим эдектиг тонну бир дугаарында авамга даараан мен. Ындыг дээди тонну баштай кедеринден дидинмээн мен. Авамның хар-назыны ол тонну кедеринге дүүшпес-даа болза, белекке берген мен. Ону авам хүндүткелдиг черде азып алган турар-ла-дыр. Тон сарыг шажынчы кижиге чоок, даараар хевири субурганга дөмейлешкек. Тоннуң узуну черге дээр-дегбес, эдээ элбек, черден энергия алыр. Ол үнген энергияны белде кур дозуп турар. Эр кижини херээжен кижи сорук киирип, энергияны берип турар. Ооң-биле ада кижи чалгынналып, ажы-төлүн азырап, маадырлыг чоруктарны кылып чоруур деп бодаар мен. Ол тонну даарап өөредирде, баштай эртем ажылынга даянмышаан, бодумнуң амыдыралга көрген таварылгаларымны, канчаар хүлээп алганымны чугаалап, утказын билип алырга, ынчан өөредип турар бис. Эртемденниң ажылында тоннуң эдээн дургаар даараан беш аңгы өңнү тайылбырлап каан, кара өңден эгелээш, алдынналчак өңге чедир бар. Ону кижиниң чуртталгазында эртер чадалары кылдыр көрген. |
| 4 |
Карадан алдын-сарыг өңге кээрге, мерген угаанныг, оожургалды алган үези деп турар. Ынчан кижи алдын-мөңгүн, материалдыг ажык-кончаа эвес, көңгүс өске чүүлдерни үнелеп, билип, меңээ дээри чидип, улуска экини кылырын бодап эгелээш, эң сөөлүнде дээди чада дээр адага чедер дээн уткалыг. Ону даарап олургаш, кижи бүрүзү чайгаар-ла «Ам кайы чадада мен, кижилерге кандыг багай чүве кылып чораан мен, чүнү эки кылган мен» дээр айтырыгны бодунга салып олурар. Уруглар аразында «Сен кайы чадада хевирлиг сен, мен мында хевирлиг мен» дижип олурарлар. Бодум эмин эрттир чоокка хүлээп, ону немей сайзырадып алганым-даа чадавас, анаа эвес ыдыктыг тон кылдыр хүлээп алганым, аңаа бүзүрээним ындыг болган. Ындыг буянныг, хүндүткелдиг, кижини чайгаар-ла сорук киирип келир чараш тонувусту калбаа-биле кедип, даарап өөренип алыр болза дээн сеткилим ирги бе. Тонну даарап азы садып кеткен уруглар элээн үе эрткенде, четтиргенин илередип кээп турары дээрге, анаа чүве эвес деп бодап чор мен. Амгы үеде уруглар ону байырлалдарда, дагылгаларда кедип турар. |
Комментарии